Nguồn: AFP và Focus | 2026-06-03

MANILA -- Philippines và Việt Nam đã tuyên bố rằng hòa bình, ổn định và tự do hàng hải ở Biển Đông là “không thể thương lượng”, khi hai quốc gia có tuyên bố chủ quyền này nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Tăng cường và gia hạn một thỏa thuận hợp tác quốc phòng quan trọng.

Thỏa thuận được công bố hôm 1/6 trong chuyến thăm cấp nhà nước của Chủ tịch nước Việt Nam Tô Lâm tới Manila, nơi ông và Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. đã nâng cấp quan hệ song phương lên Đối tác Chiến lược Tăng cường.

Khuôn khổ hợp tác nâng cấp dự kiến sẽ mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực an ninh, thương mại, công nghệ và giao lưu nhân dân. Việt Nam hiện là đối tác chiến lược duy nhất của Manila trong khối ASEAN, và hai nước sẽ kỷ niệm 50 năm quan hệ ngoại giao trong năm 2026.

Tổng thống Marcos cho biết quan hệ đối tác này ngày càng trở nên quan trọng khi khu vực đang đối mặt với một “môi trường toàn cầu bất định”. Ông viện dẫn tình trạng phân mảnh địa chính trị, áp lực chuỗi cung ứng, căng thẳng thương mại và sự xuất hiện của các công nghệ mới.

Hợp tác về Biển Đông

Manila và Hà Nội nằm trong số các chính phủ, bao gồm cả Bắc Kinh, cùng tuyên bố chủ quyền đối với một phần của Quần đảo Trường sa, chuỗi đảo nằm gần các tuyến hàng hải trọng yếu và vùng biển giàu tài nguyên.

Tổng thống Marcos phát biểu tại cuộc họp báo chung rằng Philippines và Việt Nam nhất trí coi sự ổn định trên biển là trọng tâm trong quan hệ đối tác giữa hai nước.

“Là những quốc gia cùng có tuyên bố chủ quyền, chúng tôi tái khẳng định rằng việc duy trì hòa bình, ổn định, quyền tự do hàng hải và hàng không ở Biển Đông vẫn là điều không thể thương lượng”, ông nói.

Theo ông Marcos, Manila và Hà Nội vẫn cam kết giải quyết các tranh chấp một cách hòa bình và phù hợp với luật pháp quốc tế, bao gồm Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS) và phán quyết trọng tài về Biển Đông năm 2016.

“Chúng tôi kiên định với cam kết giải quyết hòa bình các tranh chấp, dựa vững chắc trên nền tảng luật pháp quốc tế”, ông nói.

Phán quyết 2016 đã bác bỏ các yêu sách rộng khắp của Trung Quốc đối với phần lớn Biển Đông và khẳng định các quyền lợi hàng hải của Philippines theo UNCLOS. Bắc Kinh bác bỏ phán quyết này.

Theo thỏa thuận hợp tác quốc phòng năm 2010 được gia hạn, Philippines và Việt Nam nhất trí tiếp tục trao đổi các phái đoàn an ninh và quốc phòng và tăng cường chia sẻ thông tin. Truyền thông nhà nước Philippines cho biết thỏa thuận này sẽ hỗ trợ hợp tác về an ninh hàng hải, giáo dục quân sự và giảm nhẹ và quản lý rủi ro thiên tai.

Hai nước cũng đã mở rộng hợp tác thực tiễn trên biển, tiến hành cuộc diễn tập tuần duyên chung năm 2024 bất chấp các tuyên bố chủ quyền chồng lấn tại vùng biển tranh chấp.

Hai nhà lãnh đạo đã chứng kiến lễ ký kết các thỏa thuận về phát triển số và du lịch, đồng thời cam kết tăng cường phối hợp thực thi pháp luật để chống tội phạm xuyên quốc gia.

Hai chính phủ nhất trí tăng cường hợp tác chống lừa đảo qua mạng, di cư bất hợp pháp, buôn người và cờ bạc bất hợp pháp. Ông Tô Lâm cho biết mọi cá nhân hoặc tổ chức sử dụng lãnh thổ của một nước để tiến hành các hoạt động phá hoại chống lại nước kia sẽ bị ngăn chặn.

Trọng tâm kinh tế

Bên cạnh lĩnh vực an ninh, các nhà quan sát kỳ vọng quan hệ đối tác được nâng cấp sẽ thúc đẩy hợp tác kinh tế và tăng cường sức chống chịu của chuỗi cung ứng. Việt Nam là nhà cung cấp gạo lớn cho Philippines, trong khi Hà Nội cũng đang tìm kiếm khả năng tiếp cận thị trường rộng hơn cho các sản phẩm của mình.

Ông Mark Manantan, nghiên cứu viên tại Trung tâm An ninh Toàn cầu thuộc Đại học La Trobe, nói với Nikkei Asia rằng việc nâng cấp quan hệ phản ánh “nền ngoại giao cây tre” của Việt Nam, trong đó Hà Nội tìm cách đóng vai trò chủ động hơn trong việc định hình chương trình nghị sự khu vực, đồng thời duy trì mạng lưới đối tác đa dạng.

Ông Manantan cho rằng việc thắt chặt quan hệ với Manila cũng có thể gián tiếp tăng cường sự gắn kết của Hà Nội với các đối tác của Philippines như Mỹ và Nhật Bản.

Ông Chester Cabalza, Chủ tịch tổ chức nghiên cứu Phát triển Quốc tế và Hợp tác An ninh, nhận định với Nikkei Asia rằng việc nâng cấp quan hệ đối tác là một bước tiến đáng kể hướng tới sự liên kết chắt chẽ hơn về an ninh giữa hai cường quốc tầm trung ở Đông Nam Á. Theo ông, quan hệ chặt chẽ hơn có thể giúp cả hai nước ứng phó với các “hoạt động vùng xám” của Trung Quốc, trong khi vẫn duy trì quyền tự chủ chiến lược.

"Vùng xám" là thuật ngữ chỉ các hành động chưa đến mức chiến tranh nhưng vẫn gây áp lực lên lực lượng an ninh của một quốc gia.

Việc nâng cấp quan hệ diễn ra trong bối cảnh ngày càng gia tăng quan ngại về các hoạt động của quân đội và cảnh sát biển trên Biển Đông.

Vài ngày trước đó, quân đội Trung Quốc cho biết họ đã xua đuổi một tàu hải quân Hà Lan mà họ cáo buộc đã xâm nhập trái phép vùng biển quanh Quần đảo Hoàng Sa, trong khi phía Hà Lan khẳng định tàu hộ vệ của họ đang hoạt động trong vùng biển quốc tế.

Sau đó, Mỹ, Ấn Độ, Nhật Bản và Australia đã bày tỏ quan ngại về những diễn biến ở Biển Đông và Biển Hoa Đông, và chỉ trích các hành vi quân sự nguy hiểm và các vụ ngăn chặn trên biển mà không nêu đích danh Trung Quốc.