Oleh Liz Lagniton | 2026-04-27

Kebimbangan keselamatan maritim yang semakin meningkat selepas pasukan tentera AS telah memintas tiga buah kapal tangki minyak yang mengibarkan bendera Iran -- Deep Sea, Sevin dan Dorena -- di perairan Asia yang sesak.

Kapal tersebut beroperasi berdekatan dengan India, Malaysia dan Sri Lanka akhir-akhir ini apabila mereka dipintas dan dilencongkan di bawah operasi tentera laut AS yang menyasarkan penghantaran minyak Iran, menurut Reuters, merujuk kepada sumber dan data penjejakan kapal pada 23 April.

Pemintasan telah membangkitkan kebimbangan bahawa kapal tangki yang tidak dijejak dengan baik yang belayar melalui laluan kapal Indo-Pasifik yang sibuk boleh menimbulkan risiko pelayaran, khususnya di kawasan identiti dan pergerakan kapal sukar disahkan dalam masa nyata.

Dorena, sebuah kapal tangki gergasi dengan muatan penuh kira-kira 2 juta tong minyak mentah, kali terakhir dikesan di luar perairan selatan India sebelum dipantau dan diiringi oleh pihak AS di Lautan Hindi.

Deep Sea, sebuah kapal tangki gergasi dengan muatan separa, kali terakhir dilihat berhampiran Malaysia sebelum hilang daripada sistem penjejakan awam untuk tempoh yang lama.

Sevin, yang membawa kira-kira 65% daripada kapasitinya yang berjumlah kira-kira 1 juta tong, juga beroperasi dengan sistem penjejakan yang terputus-putus atau dimatikan sebelum dipintas di rantau luas yang sama.

Markas Pemerintahan Pusat AS (CENTCOM) mengesahkan aspek operasi tersebut dalam satu hantaran di X pada 23 April, menyatakan bahawa Dorena "telah berada di bawah iringan kapal pemusnah Tentera Laut AS di Lautan Hindi selepas sebelum ini cuba melanggar sekatan tersebut."

Dalam satu hantaran berasingan, CENTCOM menyatakan bahawa sekatan ke atas kapal-kapal yang memasuki atau meninggalkan pelabuhan Iran kekal berkuat kuasa, dan tentera AS telah melencongkan 34 buah kapal setakat 24 April sejak penguatkuasaan bermula pada 13 April.

Risiko armada gelap

Para pegawai AS mengkategorikan kapal-kapal tersebut sebagai "armada gelap" yang digunakan untuk operasi penyeludupan bagi memintas keperluan pengesanan supaya tidak dikesan.

Risiko yang dibawa oleh kapal-kapal ini melangkaui sekadar ketidaklihatan. Pakar memberi amaran bahawa oleh sebab kapal ini menggunakan pemilikan yang kabur dan pendaftaran palsu, tiada garis akauntabiliti yang jelas sekiranya berlaku perlanggaran atau tumpahan minyak.

Satu analisis oleh Elisabeth Braw di Atlantic Council berkata bahawa "armada bayangan besar telah menimbulkan masalah yang ketara untuk negara-negara pantai dan kapal-kapal yang beroperasi secara sah," merujuk kepada risiko termasuk perlanggaran, tumpahan berbahaya dan gangguan yang lebih luas kepada ketenteraman maritim.

Jurang penjejakan

Menurut data perkapalan yang dipetik oleh Reuters, transponder Sistem Pengecaman Automatik (AIS) pada kedua-dua kapal Deep Sea dan Sevin tidak menghantar isyarat secara konsisten selama lebih sebulan sebelum dipintas. Beberapa kapal tangki yang mempunyai kaitan dengan Iran juga telah dikenal pasti beroperasi tanpa pendaftaran yang boleh disahkan atau menggunakan identiti yang berubah-ubah, sekali gus memburukkan lagi kebimbangan mengenai akauntabiliti kapal di perairan antarabangsa.

Amalan "menghilangkan diri" mengaburkan laluan dan kelajuan sesebuah kapal tangki dalam masa nyata, meninggalkan margin kesilapan yang sangat kecil di koridor Indo-Pasifik yang sesak.

Di laluan sibuk yang menghubungkan Selat Melaka ke India dan Sri Lanka, kekurangan kebolehlihatan secara ketara ini menambahkan risiko perlanggaran semasa kapal yang berhampiran tidak boleh mengesahkan status operasi kapal tersebut.

Operasi AS kini menjangkau melampaui titik sempit seperti Selat Hormuz, beroperasi di perairan terbuka Lautan Hindi dan Asia Tenggara bagi mengurangkan risiko ancaman, termasuk periuk api, di kawasan perkapalan utama. Sumber keselamatan maritim menyatakan langkah ini bertujuan mengurangkan risiko di lokasi yang sangat dipertikaikan.

CENTCOM telah menolak cadangan bahawa kapal-kapal tersebut secara amnya mengelak daripada penguatkuasaan, dengan menyatakan bahawa kapal tangki Iran Hero II dan Hedy kekal berlabuh di Chabahar, Iran, manakala Dorena berada di bawah iringan aktif.

"Pihak tentera AS mempunyai capaian global," kata CENTCOM, menambah bahawa operasi penguatkuasaan diteruskan di seluruh berbilang kawasan maritim.

Iran sebelum ini telah mengutuk pemintasan seumpama itu sebagai rampasan yang menyalahi undang-undang, sambil menuduh Amerika Syarikat meningkatkan ketegangan maritim dan mengganggu aliran tenaga global.

Beberapa kapal yang dikaitkan dengan eksport Iran telah dinamakan oleh Pejabat Kawalan Aset Luar (OFAC) di bawah Jabatan Perbendaharaan AS, yang menuduh rangkaian perkapalan menggunakan struktur pemilikan yang kompleks, dokumentasi palsu, dan pemindahan minyak dari kapal ke kapal untuk mengelak daripada sekatan.

Operasi maritim AS awal tahun ini menyasarkan kapal tangki yang disyaki membawa minyak mentah Iran dan Venezuela sebagai sebahagian daripada usaha yang lebih luas untuk melumpuhkan logistik "armada bayangan". Tindakan utama termasuk pemeriksaan di atas kapal Tifani pada akhir April, Bertha pada akhir Februari, serta kedua-dua Aquila II dan Veronica III lebih awal pada bulan yang sama.