Tác giả: Wu Qiaoxi | 2025-03-03

Mặc dù quy mô của Quân Giải phóng Nhân dân (PLA) ngày càng tăng, nhưng sứ mệnh chính của nó vẫn là bảo vệ sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Trung Quốc (CCP) hơn là chuẩn bị cho chiến tranh, theo một báo cáo của RAND Corporation.

Lấy tiêu đề "Khả năng sẵn sàng chiến đấu đáng nghi ngờ của Quân đội Trung Quốc", báo cáo được đăng hồi tháng 1 nhấn mạnh rằng mức độ mà PLA có thể tận dụng vũ khí tiên tiến trong các cuộc chiến cường độ cao vẫn chưa chắc chắn, mặc dù Trung Quốc đang hiện đại hóa quân đội.

Vấn đề cơ bản là nhiệm vụ cốt lõi của PLA là duy trì quyền lực của CCP, chứ không phải giao chiến, theo Timothy Heath, một nhà Trung Quốc học và là tác giả của bài viết.

Kể từ khi ra đời, PLA đã hoạt động như một "nhánh vũ trang" của CCP, bản tin cho biết.

Sau Chiến tranh Triều Tiên, PLA luôn ưu tiên 'độ tin cậy chính trị hơn khả năng sẵn sàng chiến đấu... trải qua quá trình tuyên truyền tư tưởng liên tục, kiểm soát chính trị nâng cao để đảm bảo lòng trung thành.

Quân đội dành nhiều thời gian và nguồn lực để hun đúc ý thức hệ CCP và đảm bảo lòng trung thành tuyệt đối, ngay cả khi việc này gây phương hại cho hiệu quả chiến đấu.

Ví dụ, đến 40% thời gian huấn luyện của PLA được dành cho giáo dục chính trị.

Đài Loan: một thách thức chính trị

Từ những năm 1990, PLA đã mở rộng kho vũ khí bao gồm các tàu ngầm, tiêm kích, tàu chiến và tên lửa tân tiến. Nhiều người cho rằng nỗ lực hiện đại hóa này là nhằm chuẩn bị cho một cuộc xâm lược Đài Loan, nơi mà Trung Quốc khẳng định là một phần lãnh thổ của mình.

Tuy nhiên, bài viết đặt câu hỏi liệu Đài Loan có thực sự là trung tâm cho tính chính danh của CCP hay không.

Bài viết gợi mở rằng các nhà lãnh đạo Trung Quốc có vẻ ngần ngại tiến tới chiến tranh, vì không có kế hoạch quân sự công khai nào về việc làm thế nào để đánh bại các lực lượng Hoa Kỳ hoặc chiếm đóng và kiểm soát Đài Loan.

Khoảng trống này đặt ra nghi ngờ về khả năng sẵn sàng của PLA cho một cuộc xung đột tiềm tàng với Đài Loan và năng lực đối phó với sự can thiệp quân sự của Hoa Kỳ, và nó gợi ý rằng Bắc Kinh có xu hướng sử dụng các phương thức kinh tế, chính trị và ngoại giao để gây ảnh hưởng đến Đài Loan hơn là đành phải hành động quân sự.

Báo cáo của RAND nhấn mạnh rằng mặc dù các nhà phân tích phương Tây thường coi Đài Loan là rất quan trọng đối với tính chính danh của CCP, nhưng quan điểm này có thể đã bị phóng đại.

Bắc Kinh đã cầm quyền ở Trung Quốc hơn 70 năm mà không thống nhất Đài Loan, cho thấy tính chính danh không nhất thiết phải gắn liền với hòn đảo này.

Khi thảo luận về những mối đe dọa lớn nhất đối với chế độ, giới lãnh đạo Bắc Kinh thường chú trọng nhiều hơn đến bất ổn quốc nội, suy giảm kinh tế và tham nhũng hơn là vấn đề Đài Loan.

Hơn nữa, mặc dù giới lãnh đạo Trung Quốc tiếp tục nhấn mạnh việc thống nhất Đài Loan, nhưng Bắc Kinh vẫn chưa đặt ra một thời gian biểu hay thời hạn cụ thể để đạt được mục tiêu này.

Những mâu thuẫn

Mặc dù đang tiếp tục hiện đại hóa quân đội, nhưng hiệu quả thực chiến của PLA vẫn còn gây nghi ngờ, theo báo cáo này.

Báo cáo chỉ ra rằng quá trình hiện đại hóa quân đội Trung Quốc không nhất thiết phải đi cùng khả năng sẵn sàng chiến đấu.

Việc duy trì ổn định được ưu tiên hơn hành động quân sự quy mô lớn, và sự lãnh đạo chính trị của CCP đối với quân đội làm hạn chế tính linh hoạt của nó trong việc thích ứng với các điều kiện trên chiến trường, báo cáo cho biết.

Một phần đáng kể ngân sách quân sự được dành để thực hiện giám sát chính trị và giáo dục tư tưởng nhằm đảm bảo sự trung thành với CCP, hơn là để phát triển chiến thuật quân sự và khả năng tác chiến.

Hậu quả là, ngay cả khi được trang bị hiện đại, PLA có thể thiếu tính linh hoạt để triển khai các khí tài một cách hiệu quả trong các kịch bản thực chiến.

Với nền kinh tế Trung Quốc đang suy giảm nhanh chóng, thì vai trò của PLA trong việc duy trì quyền lực của CCP càng có thể trở nên cấp bách hơn. Ưu tiên này có thể tiếp tục làm suy yếu nỗ lực cải thiện khả năng chiến đấu.

Các báo cáo gần đây hế lộ rằng tham nhũng vẫn là một thách thức đối với PLA.

Vào tháng 11, CCP đã đình chỉ và điều tra một quan chức quân sự hàng đầu vì "các vi phạm kỷ luật nghiêm trọng", một cách nói tránh phổ biến cho tham nhũng.

Đô đốc Miao Hua từng là một uỷ viên Quân ủy Trung ương quyền lực của Bắc Kinh, ngồi cạnh năm người khác, trong đó có lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình là người đứng đầu.

Đánh giá thấp Trung Quốc

Báo cáo của RAND kết luận rằng, hiện tại, khả năng xảy ra một cuộc chiến tranh toàn diện, cường độ cao giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ vẫn còn thấp.

Tuy nhiên, một số nhà phân tích cảnh báo không nên đánh giá thấp những nguy cơ xảy ra xung đột, chỉ ra mục tiêu quân sự rõ ràng của Tập Cận Bình là thống nhất Đài Loan - có thể bằng vũ lực.

"Có nhiều cách dễ hơn, rẻ hơn và ít rủi ro hơn để tối đa hóa an ninh của đảng so với khả năng tác chiến được chủ tịch Tập Cận Bình theo đuổi một cách nhất quán", Andrew Erickson, giáo sư môn chiến lược tại Học viện Hải quân Hoa Kỳ, đã nói với CNN ngày 17/2.

Cựu sĩ quan tình báo Hoa Kỳ John Culver, đã viết trong bài phản hồi về báo cáo này đăng trên mạng X rằng, "Chiến tranh không phải là Kế hoạch A, nhưng nó là Kế hoạch B nếu tình hình đòi hỏi".

Rốt cuộc, chỉ Bắc Kinh mới biết mức độ hy sinh mà họ sẵn sàng thực hiện - cả đối với lực lượng PLA lẫn xã hội Trung Quốc - để đạt được các mục tiêu của mình.