Theo AFP và Focus | 2026-01-12

TOKYO -- Một tàu nghiên cứu của Nhật Bản vừa bắt đầu chuyến hải trình lịch sử để thử nghiệm khai thác đất hiếm ở độ sâu 6.000 mét dưới biển, nhằm hướng tới việc hạn chế phụ thuộc vào Trung Quốc.

Ngày 12/1, con tàu khoan thăm dò với mục đích khoa học Chikyu đã rời cảng Shimizu thuộc tỉnh Shizuoka, hướng tới đảo Minami Torishima ở Thái Bình Dương, nơi vùng biển xung quanh được cho là có trữ lượng lớn các khoáng sản giá trị.

Chuyến hải trình thử nghiệm này diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc, nguồn cung cấp đất hiếm lớn nhất thế giới, đang gia tăng sức ép đối với nước láng giềng của mình. Động thái này diễn ra sau phát biểu của Thủ tướng Sanae Takaichi vào tháng 11 rằng Tokyo có thể phản ứng bằng biện pháp quân sự nếu Đài Loan bị tấn công. Bắc Kinh luôn coi Đài Loan, một vùng lãnh thổ tự quản, là một phần lãnh thổ của mình và tuyên bố sẽ dùng vũ lực để giành lại Đài Loan nếu cần thiết.

Ưu tiên an ninh tài nguyên

Cuộc chiến nhằm bảo đảm an ninh tài nguyên là một vấn đề vẫn thường tái diễn đối với Nhật Bản. Một căng thẳng trước đó vào năm 2010 đã thúc đẩy Nhật Bản tìm cách giảm mức độ phụ thuộc vào Bắc Kinh trong vấn đề đất hiếm, nhưng theo Tokyo, hơn 70% nguồn cung vẫn đến từ Trung Quốc, một con số mà nước này vẫn đang tìm cách cải thiện.

Nhu cầu cấp bách này càng trở nên quan trọng sau khi Bắc Kinh tuyên bố áp lệnh cấm ngay lập tức đối với các mặt hàng xuất khẩu "lưỡng dụng" sang Nhật Bản, tức là những mặt hàng có thể phục vụ cả mục đích quân sự lẫn dân sự vào hôm 6/1.

"Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Trung Quốc đối với đất hiếm và các vật liệu khác đã được áp dụng trong một thời gian dài và gây tác động nghiêm trọng đến chuỗi cung ứng toàn cầu", Chánh văn phòng Nội các Nhật Bản Minoru Kihara phát biểu ngày 8/1.

Tại cuộc họp báo thường kỳ, ông cho biết điều này cũng đúng đối với các khoáng sản đất hiếm, vốn có vai trò then chốt đối với nhiều sản phẩm công nghệ."Chúng tôi sẽ tiếp tục theo dõi sát tình hình và, phối hợp với các quốc gia liên quan, triển khai các biện pháp cần thiết nếu cần", ông Kihara nói thêm.

Đất hiếm được sử dụng trong rất nhiều loại sản phẩm, từ điện thoại thông minh, xe điện, tuabin gió đến tên lửa và nhiều mặt hàng khác; trong đó, 17 kim loại thuộc nhóm này rất khó khai thác từ vỏ Trái Đất.

Giảm ảnh hưởng của Trung Quốc

Trung Quốc từ lâu đã sử dụng vị thế thống trị trong lĩnh vực đất hiếm như một đòn bẩy địa chính trị, cả trong cuộc chiến thương mại với Hoa Kỳ.

Theo ông Shoichi Ishii, Giám đốc chương trình tại Văn phòng Nội các, chuyến hải trình của tàu Chikyu — bị hoãn một ngày do thời tiết xấu — có thể mở đường cho việc sản xuất đất hiếm trong nước.

"Chúng tôi đang cân nhắc việc đa dạng hóa các nguồn cung và tránh phụ thuộc quá mức vào một số quốc gia cụ thể", ông nói với các phóng viên tại cảng khi con tàu chuẩn bị rời bến.

"Một hướng đi mà tôi tin rằng có thể theo đuổi là thiết lập một quy trình để tiến hành sản xuất đất hiếm trong nước", ông Ishii khẳng định.

Cơ quan Khoa học và Công nghệ Biển-Trái Đất Nhật Bản cho biết việc thử nghiệm của tàu Chikyu ở độ sâu như vậy là cuộc thử nghiệm diễn ra lần đầu tiên trên thế giới.

Đặt cược vào khoảng 16 triệu tấn đất hiếm

Vùng biển quanh Minami Torishima, nằm trong vùng đặc quyền kinh tế của Nhật Bản, được ước tính chứa hơn 16 triệu tấn đất hiếm. Theo nhật báo kinh tế Nikkei, vùng biển này có trữ lượng đất hiếm lớn thứ ba trên thế giới. Các mỏ giàu tài nguyên này được cho là chứa lượng dysprosium đủ dùng trong khoảng 730 năm — kim loại được sử dụng trong nam châm cường độ cao cho điện thoại và xe điện — và lượng yttrium đủ dùng trong khoảng 780 năm, vốn được sử dụng trong công nghệ laser, tờ Nikkei đưa tin.

Chuyến thử nghiệm của tàu Chikyu dự kiến kéo dài đến ngày 14/2. Theo thông tin truyền thông gần đây, Bắc Kinh đang trì hoãn nhập khẩu hàng hóa từ Nhật Bản cũng như việc xuất khẩu đất hiếm sang Tokyo, khi tranh chấp kéo dài hai tháng giữa hai nước vẫn đang leo thang. Lệnh cấm xuất khẩu các mặt hàng lưỡng dụng của Trung Quốc đang khiến Nhật Bản lo ngại rằng Bắc Kinh có thể siết chặt nguồn cung đất hiếm, trong bối cảnh Trung Quốc đang đưa một số loại đất hiếm vào danh mục hàng hóa lưỡng dụng.