Oleh Ha Er-rui | 2026-06-05

Penemuan peranti pemantauan bawah laut China di sebuah selat strategik Indonesia telah mencetuskan penelitian terhadap usaha Beijing membina rangkaian sensor yang menurut penganalisis boleh membantu China menjejaki kapal selam di seluruh laluan sempit kritikal Indo-Pasifik.

Seorang nelayan Indonesia menarik objek sepanjang 3.7 meter berbentuk torpedo itu dari perairan berhampiran Selat Lombok pada bulan April, lapor Australian Broadcasting Corp. (ABC). Bahagian badannya tertera aksara Cina ringkas dan tanda 'CSIC' milik China Shipbuilding Industry Corp.

ABC melaporkan bahawa penganalisis pertahanan maritim HI Sutton mengenal pasti peranti itu sebagai Sistem Penambatan Transmisi Masa Nyata Laut Dalam, yang dilengkapi sensor untuk mengumpulkan data tentang persekitarannya.

Penemuan itu mungkin merupakan sebahagian daripada Program Lautan Telus China, sebuah sistem yang sering digambarkan sebagai "Tembok Besar Bawah Laut" China.

Memetakan laut dalam

Ahli oseanografi China, Wu Lixin, merangka program itu pada tahun 2014, menurut ABC. Beliau mencadangkan pembentukan sistem pemerhatian masa nyata tiga dimensi yang merentasi Pasifik barat, Lautan Hindi dan Laut China Selatan. Para penyelidik China memanggil kawasan luas itu sebagai "dua lautan dan satu laut."

Wu mencadangkan rangkaian empat lapisan yang bercita-cita besar, yang akan dihubungkan oleh platform kecerdasan buatan bernama "Deep Blue Brain" untuk memproses data tersebut.

Dalam kemas kini pada tahun 2020, Wu dan rakan-rakan sekerjanya berkata program itu telah mencapai kejayaan penyelidikan. Ketika itu, China telah menempatkan lebih daripada 100 boya permukaan dan tambatan subpermukaan di seluruh kawasan "dua lautan dan satu laut," katanya.

Data dwiguna

Sistem ini mempunyai kegunaan saintifik awam, tetapi dasar "penggabungan tentera-awam" China boleh menyalurkan data itu kepada aplikasi ketenteraan, kata Ryan Martinson dari U.S. Naval War College kepada ABC News.

Penulisan dan ucapan Wu menunjukkan "bahawa projek ini didorong, sekurang-kurangnya sebahagian besarnya, oleh keinginan untuk menggunakan pengetahuan tentang lautan yang dinamik ini dalam operasi tentera laut, khususnya peperangan kapal selam dan antikapal selam," katanya. Martinson memaklumkan bahawa pandangan tersebut adalah pandangannya sendiri dan bukan pendirian kerajaan A.S.

Program itu memenuhi kepentingan Beijing untuk mengeksploitasi sumber laut dalam, khususnya mineral dasar laut di perairan antarabangsa, katanya.

Beijing melihat keupayaan peperangan bawah laut A.S., khususnya kapal selam dan keupayaan mereka untuk mengesan kapal selam China, sebagai satu kelemahan yang perlu diatasi, kata Jennifer Parker, profesor adjung di University of Western Australia dan bekas pegawai tentera laut Australia.

"China telah berusaha meningkatkan kesedaran domain bawah laut mereka: keupayaan mereka untuk memahami perkara yang berlaku dalam kolum air dan juga mengesan kapal selam," katanya kepada ABC.

Pemboleh ubah seperti suhu air dan kemasinan "memberikan petunjuk tentang sejauh mana sonar anda mungkin berkesan dan sejauh mana bunyi boleh bergerak," kata Parker.

Beijing menolak kebimbangan sedemikian pada bulan April. "Bukan sesuatu yang luar biasa bagi peralatan penyelidikan marin untuk hanyut ke perairan wilayah negara lain akibat pincang tugas atau sebab-sebab lain," kata jurucakap Kementerian Luar Negeri kepada ABC.

Laluan sempit Indo-Pasifik

Selat Lombok, antara pulau Lombok dan Bali, lebih dalam dan lebih lebar daripada Selat Melaka. Ia merupakan salah satu daripada beberapa laluan yang cukup dalam untuk kapal selam bergerak antara perairan Australia dan Laut China Selatan tanpa timbul ke permukaan.

China telah menggunakan berpuluh-puluh kapal penyelidikan dan ratusan sensor, di bawah lindungan penyelidikan perikanan dan penerokaan mineral, untuk memetakan laluan perairan utama di luar Guam, Hawaii dan Filipina, serta di Selat Melaka, lapor Reuters pada bulan Mac, memetik penganalisis keselamatan dan data penjejakan kapal.

Laporan itu menggambarkan usaha tersebut sebagai "memetakan dasar samudera ketika ia bersiap sedia untuk peperangan kapal selam dengan A.S."

"Rantaian pulau pertama" -- lengkungan yang menjangkau dari Jepun melalui Taiwan dan Filipina ke Laut China Selatan -- dianggap secara meluas sebagai garis pertahanan utama bagi Amerika Syarikat dan sekutunya.

Reuters memetik Peter Leavy, presiden Australian Naval Institute, berkata China "terlalu takut akan terperangkap dalam Rantaian Pulau Pertama" dan jelas mempunyai "keinginan untuk memahami domain maritim supaya mereka boleh menembusinya."

Marcus Hellyer, ketua penyelidikan di Strategic Analysis Australia, memberitahu ABC bahawa usaha pengawasan China bermula di perairan berhampiran pantainya di bawah "strategi penafian ruang pencegahan akses" yang bertujuan untuk mengesan kapal selam A.S. dan sekutu dalam konflik berhubung Taiwan. Namun ketika China telah membina "tentera laut air biru," katanya, negara itu memerlukan kesedaran tentang domain bawah laut jauh dari tanah airnya.

Melunturkan selinap kapal selam

Tentera Pembebasan Rakyat sedang membina "jaringan halimunan" di seluruh Pasifik barat melalui Program Lautan Telus -- seni bina sensor lima lapisan yang bertujuan mencabar kapal selam A.S. dan sekutu yang cuba bergerak dan bersembunyi, menurut analisis Defense One tahun lalu.

Rangkaian sensor yang dinaik taraf akan mengurangkan jumlah tempat persembunyian bagi kapal selam sekutu, menurut analisis itu.

Namun begitu, para pemimpin Tentera Laut A.S. berkata kelebihan bawah laut Amerika masih bertahan. Kapal selam A.S. tetap menjadi aset utama bagi sekutu kerana ia "mampu kekal tersembunyi dan beroperasi untuk tempoh yang lama di perairan yang sangat dipertikaikan," dalam pandangan ringkasan Naib Laksamana Richard Seif, komander pasukan kapal selam Tentera Laut A.S., menurut Straight Arrow News pada bulan Mac.

Kesan paling mungkin daripada usaha China ialah pengurangan margin keupayaan selinap A.S. "di jalan dan laluan sempit tertentu," menurut pandangan Seif. China tidak mungkin berjaya mewujudkan ketelusan penuh di bawah laut, katanya.