Tác giả: Liz Lagniton | 2026-04-27

Các lo ngại về an toàn hàng hải đang gia tăng sau khi lực lượng Mỹ đánh chặn ba tàu chở dầu treo cờ Iran -- Deep Sea, Sevin và Dorena -- tại các vùng biển châu Á đông đúc.

Reuters dẫn các nguồn tin và dữ liệu theo dõi tàu ngày 23/4 rằng, các tàu này đã hoạt động gần Ấn Độ, Malaysia và Sri Lanka trong những ngày gần đây khi bị đánh chặn và chuyển hướng trong khuôn khổ các hoạt động hải quân của Mỹ nhằm vào các lô hàng dầu của Iran.

Các vụ đánh chặn này đã làm dấy lên lo ngại rằng những tàu chở dầu bị theo dõi kém di chuyển qua các tuyến hàng hải Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương nhộn nhịp có thể gây ra rủi ro hàng hải, đặc biệt trong bối cảnh danh tính và hành trình của tàu khó được xác minh theo thời gian thực.

Dorena, một siêu tàu chở dầu đầy tải mang khoảng 2 triệu thùng dầu thô, bị theo dõi lần cuối ngoài khơi miền nam Ấn Độ trước khi bị Mỹ giám sát và áp giải trên Ấn Độ Dương.

Deep Sea, một siêu tàu chở dầu chở hàng một phần, lần cuối được nhìn thấy gần Malaysia trước khi biến mất khỏi các hệ thống theo dõi công khai trong một khoảng thời gian dài.

Sevin, chở khoảng 65% tổng sức chứa khoảng 1 triệu thùng, cũng hoạt động với tín hiệu theo dõi chập chờn hoặc bị tắt trước khi bị đánh chặn trong cùng khu vực rộng lớn này.

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) đã xác nhận một số khía cạnh của chiến dịch trong một bài đăng trên X ngày 23/4, cho biết Dorena "đã bị một tàu khu trục của Hải quân Mỹ áp giải trên Ấn Độ Dương sau khi tìm cách vi phạm lệnh phong tỏa".

Trong một bài đăng riêng, CENTCOM cho biết lệnh phong tỏa đối với các tàu ra vào các cảng Iran vẫn đang có hiệu lực và tính đến ngày 24/4, lực lượng Mỹ đã chuyển hướng lại 34 tàu kể từ khi bắt đầu thực thi vào ngày 13/4.

Rủi ro từ “đội tàu bóng tối”

Các quan chức Mỹ phân loại các tàu này là một "đội tàu bóng tối" được sử dụng cho các hoạt động buôn lậu nhằm né tránh các yêu cầu theo dõi để không bị phát hiện.

Những rủi ro do các tàu này gây ra không chỉ dừng lại ở việc "vô hình". Các chuyên gia cảnh báo rằng do các tàu này sử dụng cơ cấu sở hữu thiếu minh bạch và đăng ký gian lận, nên không có một trách nhiệm rõ ràng nào trong trường hợp xảy ra va chạm hoặc tràn dầu.

Một phân tích của Elisabeth Braw tại Hội đồng Đại Tây Dương cho biết "đội tàu bóng tối quy mô lớn đã trở thành một vấn đề đáng kể đối với các quốc gia ven biển và các tàu hoạt động hợp pháp", đồng thời nêu ra các rủi ro bao gồm va chạm, tràn dầu nguy hiểm và sự gián đoạn rộng hơn đối với trật tự hàng hải.

Lỗ hổng trong theo dõi

Theo dữ liệu vận tải được Reuters trích dẫn, các bộ phát tín hiệu Hệ thống Nhận dạng Tự động (AIS) trên cả Deep Sea và Sevin đã không phát tín hiệu một cách ổn định trong hơn một tháng trước khi bị đánh chặn. Một số tàu chở dầu có liên quan với Iran cũng bị xác định là hoạt động mà không có đăng ký có thể xác minh hoặc thay đổi danh tính liên tục, làm gia tăng lo ngại về trách nhiệm của tàu trong vùng biển quốc tế.

Việc "tắt tín hiệu" làm che khuất hành trình và tốc độ của tàu chở dầu theo thời gian thực, gây ra biên độ sai sót nhỏ trong các hành lang hàng hải đông đúc của khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.

Trong các tuyến hàng hải đông đúc nối từ eo biển Malacca đến Ấn Độ và Sri Lanka, việc thiếu khả năng quan sát này làm gia tăng đáng kể nguy cơ va chạm khi các tàu chạy gần đó không thể xác minh tình trạng hoạt động của một con tàu.

Các hoạt động của Mỹ đã mở rộng vượt ra ngoài các điểm nghẽn hàng hải như Eo biển Hormuz sang Ấn Độ Dương và các hướng tiếp cận Đông Nam Á, nơi các tuyến vận tải biển toàn cầu quan trọng hội tụ. Một nguồn tin an ninh hàng hải nói với Reuters rằng lực lượng Mỹ đang hoạt động ở vùng biển mở nhằm giảm rủi ro tại các điểm nghẽn bị tranh chấp gay gắt, bao gồm cả các mối đe dọa từ thủy lôi hải quân.

CENTCOM đã bác bỏ các nhận định cho rằng các tàu đã né tránh việc thực thi phong toả trên diện rộng, cho biết hai tàu chở dầu của Iran là Hero II và Hedy vẫn đang neo đậu tại Chabahar, Iran, trong khi tàu Dorena đang bị áp giải tích cực.

"Quân đội Mỹ có phạm vi hoạt động toàn cầu", CENTCOM cho biết, đồng thời nói thêm rằng các hoạt động thực thi vẫn đang tiếp diễn trên nhiều khu vực tác chiến hàng hải.

Trước đây, Iran đã lên án các hành động đánh chặn tương tự là những hành động tịch thu bất hợp pháp, cáo buộc Mỹ làm leo thang căng thẳng hàng hải và gây gián đoạn các dòng chảy năng lượng toàn cầu.

Một số tàu liên quan đến hoạt động xuất khẩu của Iran bị Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ chỉ rõ, cơ quan này cáo buộc các mạng lưới vận tải biển sử dụng cấu trúc sở hữu phức tạp, giấy tờ giả mạo và các hoạt động chuyển tải từ tàu này sang tàu khác để né tránh các biện pháp trừng phạt.

Trước đó, các chiến dịch hàng hải của Mỹ trong năm nay đã nhắm vào các tàu chở dầu bị nghi vận chuyển dầu thô của Iran và Venezuela, như một phần trong nỗ lực rộng hơn nhằm phá vỡ mạng lưới hậu cần của "đội tàu bóng tối". Các hành động chính bao gồm việc ập xuống từ trực thăng kiểm tra tàu Tifani vào cuối tháng 4, tàu Bertha vào cuối tháng 2, cũng như cả hai tàu Aquila II và Veronica III vào đầu cùng tháng đó.