Tác giả: Zarak Khan | 2026-05-07

Mỹ đã tăng cường chiến dịch trừng phạt đối với lĩnh vực dầu mỏ của Iran, nhắm vào các công ty và cá nhân Trung Quốc tham gia hỗ trợ mạng lưới lách trừng phạt của Tehran. Động thái này cho thấy quyết tâm của Washington trong việc ngăn chặn Bắc Kinh duy trì chuỗi cung ứng dầu bất hợp pháp của Iran.

Ngày 1/5, Bộ Ngoại giao Mỹ áp đặt trừng phạt đối với một số thực thể có trụ sở tại Trung Quốc “liên quan đến thương mại dầu mỏ và các sản phẩm dầu mỏ của Iran”.

Động thái này làm nổi bật cái mà giới chức Mỹ mô tả là một mô hình dai dẳng, trong đó các chủ thể thương mại Trung Quốc tạo ra các dòng doanh thu nhằm hỗ trợ cho các hoạt động khu vực của Iran.

“Chừng nào Iran còn tìm cách tạo ra doanh thu dầu mỏ để tài trợ cho các hoạt động gây bất ổn của mình, Hoa Kỳ sẽ buộc cả Iran lẫn tất cả các đối tác giúp nước này lách trừng phạt phải chịu trách nhiệm”, bộ này cho biết.

Các biện pháp trên được xây dựng dựa trên sự điều chỉnh chính sách rộng hơn theo Chỉ thị National Security Presidential Memorandum-2 (NSPM-2) của Nhà Trắng, ban hành tháng 2/2025, trong đó tái áp dụng chiến lược “sức ép tối đa” nhằm kiềm chế tham vọng hạt nhân, chương trình phát triển tên lửa và sự hỗ trợ của Iran dành cho các nhóm khủng bố trên khắp Trung Đông.

Các thực thể Trung Quốc vào tầm ngắm

Các quan chức Mỹ cho biết đợt liệt kê mới nhất đã phơi bày các thực thể sử dụng “những kế hoạch né tránh tinh vi”, bao gồm các vụ chuyển hàng trái phép từ tàu sang tàu và việc triển khai các tàu thuộc “hạm đội đen” sử dụng các thủ đoạn vận tải đánh lừa, gây rủi ro cho hoạt động thương mại hàng hải hợp pháp.

Nằm trong tầm ngắm có Công ty Qingdao Haiye Oil Terminal Co. (QINGDAO HAIYE), một đơn vị vận hành bến dầu tại Trung Quốc chuyên xử lý khối lượng lớn dầu thô có nguồn gốc Iran.

Theo tuyên bố hôm 1/5 của Bộ Ngoại giao Mỹ, riêng trong năm 2025, cơ sở này đã tiếp nhận hàng chục chuyến hàng, tương đương hàng chục triệu thùng dầu có nguồn gốc từ Iran, bất chấp các lệnh hạn chế quốc tế.

Nằm trong cảng Qingdao tại tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc, cơ sở này đã tiếp nhận hàng hóa từ nhiều tàu tham gia các vụ chuyển dầu thô có nguồn gốc từ Iran theo phương thức từ tàu sang tàu ngoài khơi Singapore, đặc biệt là tại khu vực Eastern Outer Port Limits. Theo tuyên bố, giới chức Mỹ xác định khu vực này là điểm nóng của các hoạt động chuyển dầu Iran bí mật.

Washington cũng áp đặt trừng phạt đối với Li Xinchun, chủ tịch công ty và là công dân Trung Quốc, “vì cố ý tham gia vào một giao dịch lớn liên quan đến việc mua, tiếp nhận, bán, vận chuyển hoặc tiếp thị dầu mỏ hay các sản phẩm dầu mỏ từ Iran”.

Mỹ liệt vào diện trừng phạt hai công ty quản lý tàu biển vì “liên quan đến hoạt động vận chuyển và mua bán các sản phẩm dầu mỏ của Iran”.

Các biện pháp trừng phạt mới nhất là sự tiếp nối các hành động trước đó từ tháng 8 năm ngoái, khi Washington chỉ định trừng phạt Công ty Qingdao Port Haiye Dongjiakou Oil Products Co., một đơn vị vận hành bến dầu khác của Trung Quốc.

Các quan chức Mỹ cho biết cơ sở này đã “nhập khẩu ít nhất 65 triệu thùng dầu thô có nguồn gốc Iran do nhiều tàu thuộc hạm đội bóng tối vận chuyển kể từ tháng 12/2024”, trong đó phần lớn được vận chuyển bởi các tàu đã thuộc diện trừng phạt của Mỹ.

Cùng lúc đó, giới chức Mỹ cũng nhắm tới Công ty Yangshan Shengang International Petroleum Storage and Transportation có trụ sở tại tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc.

Công ty này tham gia tiếp nhận hàng hóa từ các tàu chở dầu bị trừng phạt, bao gồm tàu Turaco, vốn đã giao hơn 500.000 thùng dầu thô Iran có liên hệ với Công ty Dầu khí Quốc gia Iran.

Theo bài phân tích ngày 3/5 của Defense Post, các biện pháp trừng phạt sẽ “hình sự hóa mọi giao dịch liên quan đến Hoa Kỳ thông qua đơn vị vận hành bến cảng này, vốn là một phần của trung tâm hàng hải lớn Qingdao trên biển Hoàng Hải”.

Gia tăng sức ép

Ở một diễn biễn khác, Bộ Tài chính Mỹ đã leo thang chiến dịch trong khuôn khổ Chiến dịch Economic Fury, một nỗ lực rộng lớn hơn nhằm bóp nghẹt nguồn thu tài chính và dầu mỏ của Iran cũng như phá vỡ hoạt động mua sắm vũ khí.

Sáng kiến này kết hợp trừng phạt với các hoạt động thực thi trên biển nhằm vào các tàu như Touska và Tifani, vốn bị Washington nghi ngờ tham gia buôn lậu dầu Iran.

Ngày 1/5, Bộ Tài chính Mỹ đã áp đặt trừng phạt đối với ba công ty ngoại hối Iran và các mạng lưới liên quan vì vai trò của họ trong việc tạo điều kiện cho các dòng tài chính bí mật liên quan đến hoạt động bán dầu.

Các chỉ định trừng phạt trên tiếp nối những hành động trước đó “nhắm vào các cơ chế ngân hàng ngầm của Iran, bao gồm các cơ sở đổi tiền, các công ty rahbar của ngân hàng Iran và các sàn giao dịch tài sản kỹ thuật số được sử dụng để lách trừng phạt”, bộ này cho biết trong một tuyên bố.

Ngày 25/4, bộ này áp đặt trừng phạt đối với 19 tàu thuộc “hạm đội bóng tối”, bao gồm M/V Sevan, vì các hoạt động liên quan đến “vận chuyển các sản phẩm năng lượng, dầu và khí đốt của Iran trị giá hàng tỷ USD, bao gồm propane và butane, tới các thị trường nước ngoài”.

Ngày 24/4, Mỹ áp đặt trừng phạt đối với Công ty TNHH Hengli Petrochemical (Dalian) Refinery (Hengli), một nhà máy lọc dầu “ấm trà” tư nhân, độc lập tại Trung Quốc, mô tả đây là một khách hàng chủ chốt mua dầu thô Iran trị giá hàng tỷ USD.

“Các cơ sở lọc dầu ấm trà độc lập tại Trung Quốc tiếp tục đóng vai trò thiết yếu trong việc duy trì nền kinh tế dầu mỏ của Iran, và Hengli là một trong những khách hàng lớn nhất của Iran về dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ khác”, Bộ Tài chính Mỹ cho biết ngày 24/4.

“Economic Fury đang áp đặt một vòng siết tài chính lên chế độ Iran, cản trở các hoạt động gây hấn của nước này tại Trung Đông và góp phần kiềm chế tham vọng hạt nhân của họ”, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent nói.

“Chúng tôi sẽ tiếp tục siết chặt mạng lưới tàu thuyền, các bên trung gian và người mua mà Iran dựa vào để đưa dầu của mình ra thị trường toàn cầu”, ông nói.

Bất kỳ chủ thể nào tham gia hoạt động thương mại này đều có nguy cơ bị trừng phạt, ông nói.