Tác giả: Chelsea Robin | 2026-05-25

Cuộc chiến đang diễn ra tại Iran, an ninh hàng hải và nguồn dự trữ dầu mỏ toàn cầu là những vấn đề chi phối các cuộc đàm phán ngoại giao cấp cao do Ấn Độ chủ trì trong tháng 5.

Trong khi các Bộ trưởng Ngoại giao BRICS nhóm họp tại New Delhi từ ngày 14-15/5, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã gặp nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh. Chỉ vài ngày sau chuyến thăm cấp nhà nước của ông Trump tới Bắc Kinh, ông Tập Cận Bình tiếp tục đón tiếp nhà lãnh đạo Nga Vladimir Putin để tiến hành các cuộc hội đàm trực tiếp.

Theo giới phân tích, thời điểm diễn ra các cuộc gặp này đã đưa những tham vọng chiến lược của Ấn Độ vào tâm điểm chú ý, trong bối cảnh nền dân chủ lớn nhất thế giới đang tăng tốc trên con đường vươn lên thành một cường quốc toàn cầu.

Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao BRICS được xem là bước chuẩn bị cho Hội nghị Thượng đỉnh BRICS lần thứ 18 dự kiến diễn ra vào ngày 12-13/9, khi Ấn Độ sẽ đón tiếp các nhà lãnh đạo thế giới từ cả trong và ngoài khối các nền kinh tế mới nổi này.

BRICS là từ viết tắt của các thành viên sáng lập gồm Brazil, Nga, Ấn Độ và Trung Quốc vào năm 2009, cùng với Nam Phi, quốc gia gia nhập khối một năm sau đó.

Năm 2024, khối này kết nạp thêm Ai Cập, Ethiopia, Iran và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, tiếp đó là Indonesia vào năm ngoái. Saudi Arabia được liệt kê là thành viên chính thức nhưng chưa xác nhận việc trở thành thành viên đầy đủ.

Thế trận đối đầu trên bàn đàm phán

Ngày 20/5, tờ India Today nhận định: "Trong bối cảnh những bất ổn toàn cầu ngày càng gia tăng, Hội nghị Thượng đỉnh BRICS sắp tới tại New Delhi đang được định hình là sự kiện vượt xa một cuộc gặp ngoại giao mang tính thông lệ". "Với việc [Tổng thống Nga Vladimir] Putin xác nhận tham dự và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nhiều khả năng cũng sẽ góp mặt, tầm quan trọng của hội nghị đã tăng lên đáng kể".

Washington nhiều khả năng sẽ theo dõi sát sao Hội nghị Thượng đỉnh BRICS diễn ra vào tháng 9.

Sau cuộc gặp được mô tả là "rất thành công" và "mang tính lịch sử" giữa ông Trump và ông Tập hồi tháng 5, Tổng thống Mỹ đã mời nhà lãnh đạo Trung Quốc tới Nhà Trắng để tham dự cuộc gặp trực tiếp thứ hai -- cũng diễn ra vào tháng 9.

Tờ India Today đưa tin: "Thời điểm diễn ra Hội nghị Thượng đỉnh BRICS cùng sự hiện diện của các nhà lãnh đạo Nga và Trung Quốc -- hai quốc gia nổi bật trong khối -- mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh những chia rẽ nội bộ rõ rệt trong khối về các vấn đề địa chính trị then chốt, đặc biệt là cuộc chiến tại Iran".

Sau Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao BRICS, Ấn Độ tiếp tục chủ trì một hội nghị ngoại trưởng khác vào ngày 26/5.

Các ngoại trưởng Australia, Nhật Bản và Mỹ đã tham gia Đối thoại An ninh Bộ tứ, hay còn gọi là "Quad", cùng người đồng cấp Ấn Độ -- một cơ chế đối tác ngoại giao không chính thức được thiết lập nhằm kiềm chế ảnh hưởng kinh tế và quân sự ngày càng gia tăng của Trung Quốc tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Tự chủ chiến lược

Thông qua việc giữ vai trò dẫn dắt tại hai hội nghị trong tháng 5 cũng như Hội nghị Thượng đỉnh BRICS vào tháng 9, Ấn Độ đang thể hiện rõ cốt lõi trong chính sách đối ngoại của mình: quyền tự chủ chiến lược -- tức khả năng theo đuổi lợi ích quốc gia mà không bị ràng buộc vào bất kỳ khối cường quốc nào.

Ấn Độ đồng thời duy trì quan hệ ngoại giao thực chất với Trung Quốc, Liên minh châu Âu (EU), các nước Nam Bán cầu, Nga, cùng Mỹ và các đối tác thuộc NATO.

Chỉ riêng trong nội bộ BRICS, Ấn Độ phải điều hướng mối quan hệ căng thẳng giữa hai thành viên Iran và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, trong bối cảnh lực lượng vũ trang của hai nước liên tục giao tranh, đồng thời kiểm soát mối quan hệ nhiều sóng gió nhưng đang dần cải thiện với Trung Quốc.

New Delhi kỳ vọng cách tiếp cận "thân thiện với tất cả" này sẽ mang lại cả lợi ích trong nước lẫn vị thế ảnh hưởng trên trường quốc tế.

Tuy nhiên, theo ông Minhaz Merchant, một nhà báo kiêm doanh nhân truyền thông người Ấn Độ, việc cùng lúc liên kết với nhiều đồng minh chiến lược có thể khiến Ấn Độ bị phân tán nguồn lực.

Ông cảnh báo trên tờ Voice of India vào ngày 17/5: "Quyền tự chủ chiến lược là nguyên tắc địa chính trị mang tính định hướng của Ấn Độ. Nhưng nếu bị kéo căng quá mức, nó có thể biến thành sự trung lập thụ động". "Đó không phải cách để một quốc gia chuyển mình từ một cường quốc tầm trung thành một cường quốc lớn".

Theo ông Merchant, để vươn lên trở thành một cường quốc toàn cầu, Ấn Độ "cần quản trị hiệu quả hơn và giảm bớt quan liêu, đẩy mạnh cải cách và nới lỏng các quy định, tăng cường can dự quyết đoán với phần còn lại của thế giới thay vì duy trì sự trung lập thụ động nhiều hơn".

Những ý kiến khác cho rằng Ấn Độ đang nhanh chóng vươn lên trở thành một cường quốc toàn cầu đáng gờm.

Ông Colin Stevens, người sáng lập EU Reporter, đã viết trong một bài báo đăng ngày 27/1: "Ấn Độ – vốn từ lâu được ví như một 'gã khổng lồ đang ngủ' – giờ đây đã không còn ngủ quên nữa".

Ông nói thêm: "Trên khắp các lĩnh vực từ địa chính trị, kinh tế, công nghệ, quốc phòng, nhân khẩu học cho đến ngoại giao, Ấn Độ đang nổi lên như một cường quốc toàn cầu thực thụ, không chỉ đơn thuần là một ‘thị trường mới nổi’ mà còn là một chủ thể có khả năng định hình trật tự quốc tế".

'Tác nhân then chốt' tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương

Nhìn từ góc độ địa chính trị, Ấn Độ nằm ở vị trí trung tâm của các tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới.

Nằm ở phía tây Ấn Độ là Eo biển Hormuz, nơi ngăn cách Iran ở phía bắc với Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Oman ở phía nam. Ước tính khoảng 40% lượng dầu mỏ vận chuyển bằng đường biển toàn cầu đi qua tuyến hàng hải chiến lược này, hiện đang rơi vào khủng hoảng do cuộc chiến kéo dài tại Iran.

Khoảng 35% lượng dầu mỏ giao dịch bằng đường biển trên toàn cầu đi qua Eo biển Malacca, nằm giữa Malaysia và Indonesia – tuyến đường kết nối Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương thông qua Biển Đông.

Eo biển Bab el-Mandeb, cũng đang chịu sức ép bởi chiến sự và tình trạng bất ổn kéo dài, nằm giữa vùng Sừng châu Phi và Trung Đông, giữ vai trò là tuyến kết nối chiến lược từ Ấn Độ Dương tới Địa Trung Hải và xa hơn là các thị trường châu Âu.

Ông Stevens nhận định: "Trong bối cảnh căng thẳng gia tăng tại Biển Đông và Eo biển Đài Loan, vai trò của Ấn Độ trong việc bảo vệ tự do hàng hải ở Ấn Độ Dương đang mang ý nghĩa toàn cầu".

Ông nói thêm: "Thông qua các cơ chế hợp tác chiến lược như Quad, Ấn Độ đã định vị mình như một cường quốc cân bằng -- không phải đồng minh của bất kỳ khối nào, mà là một nhân tố then chốt với sự hợp tác mang ý nghĩa thiết yếu đối với ổn định ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương".