Nguồn: AFP và Focus | 2026-05-27

ĐÀI BẮC -- Xuất khẩu máy bay không người lái của Đài Loan đang tăng mạnh, được thúc đẩy bởi chiến tranh Ukraine, khi các doanh nghiệp Đài Loan tìm cách giành vị thế trong thị trường máy bay không người lái (UAV) toàn cầu đang tăng trưởng nhanh.

Các loại máy bay không người lái chi phí thấp được sử dụng cho trinh sát và tấn công đang có nhu cầu cao, khi các chính phủ trên toàn thế giới tăng chi tiêu quốc phòng trong bối cảnh các xung đột ngày càng gia tăng.

Là một tân binh tương đối trong ngành công nghiệp ngày càng cạnh tranh, Đài Loan tự định vị là một “trung tâm châu Á” về sản xuất UAV và linh kiện không sử dụng vật liệu Trung Quốc, hay còn gọi là “phi đỏ” (non-red).

Các loại UAV của Đài Loan có thể đắt gấp ba lần so với các UAV từ các đối thủ cạnh tranh Trung Quốc, chẳng hạn như nhà sản xuất lớn nhất thế giới DJI, vốn được hưởng lợi từ quy mô sản xuất khổng lồ của mình.

Tuy nhiên, các công ty Đài Loan đã ghi nhận sự gia tăng mạnh về doanh số khi cuộc xâm lược toàn diện của Nga vào Ukraine – nơi cả hai bên đều sử dụng máy bay không người lái rộng rãi – thúc đẩy nhu cầu.

Các hạn chế xuất khẩu máy bay không người lái của Trung Quốc trong những năm gần đây đã mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp Đài Loan. Tuy nhiên, họ vẫn đang gặp khó khăn trong việc đảm bảo đủ doanh số tại thị trường nội địa.

Bà Samara Duerr, chuyên gia phân tích chính sách tại Viện Nghiên cứu Dân chủ, Xã hội và Công nghệ Mới nổi (DSET) – một tổ chức nghiên cứu do chính phủ Đài Loan hậu thuẫn – cho biết: "Trong nước không có đủ nhu cầu".

"Vì vậy, ngành đang vươn ra quốc tế để giúp mở rộng quy mô và tích lũy kinh nghiệm, qua đó xây dựng năng lực và biết cách tăng tốc sản xuất khi cần sau này".

Thị trường "phi đỏ"

Dữ liệu thương mại chính thức chỉ ra rằng xuất khẩu máy bay không người lái của Đài Loan đã tăng vọt lên 181.159 chiếc trong bốn tháng đầu năm nay, gần gấp 20 lần so với cùng kỳ năm 2025, và còn cao hơn cả tổng lượng xuất khẩu của cả năm 2025.

Phần lớn số máy bay không người lái này được xuất khẩu sang Cộng hòa Séc, tiếp theo là Ba Lan. Theo DSET, phần lớn thiết bị được mua hoặc tài trợ bởi các tổ chức từ thiện, sau đó được quyên góp cho Ukraine.

Ông Max Lo, chủ tịch của AeroSoarX, nhà sản xuất máy bay không người lái quân sự và lưỡng dụng, cho biết các công ty Đài Loan buộc phải hướng ra thị trường nước ngoài để duy trì hoạt động.

Mặc dù Đài Loan đang nỗ lực xây dựng ngành công nghiệp máy bay không người lái trong nước, nhưng tình trạng chậm trễ ngân sách tại quốc hội do phe đối lập kiểm soát khiến các đơn đặt hàng của chính phủ không theo kịp tiến độ.

Ông Lo đặt câu hỏi: "Nếu không có nhu cầu trong nước, không có sự hỗ trợ hay ngân sách từ chính phủ, thì làm sao chúng tôi có thể duy trì được dây chuyền sản xuất?"

"Đó là lý do tôi đến Ukraine; tôi đến Ba Lan. Tôi cho họ biết rằng chúng tôi có những sản phẩm này hoặc sản phẩm kia; chúng tôi vẫn còn năng lực sản xuất".

'Lá chắn máy bay không người lái'

Đài Loan là một cường quốc toàn cầu về công nghệ trí tuệ nhân tạo và sản xuất chip bán dẫn, đồng thời kỳ vọng có thể tận dụng những kinh nghiệm này để phát triển ngành công nghiệp máy bay không người lái.

Đài Loan đặt mục tiêu đạt công suất sản xuất 100.000 máy bay không người lái mỗi tháng vào năm 2030, so với mục tiêu trước đó là 15.000 chiếc vào năm 2028.

Ông Chiou Chyou-huey, Tổng cục trưởng Cục Phát triển Công nghiệp, cho biết "đại đa số" các mặt hàng máy bay không người lái xuất khẩu của Đài Loan là hàng "phi đỏ" (không có linh kiện Trung Quốc), nhưng một số người trong ngành lại nói với AFP rằng họ nghi ngờ phần lớn trong số đó không phải như vậy.

Đài Loan muốn có năng lực tự sản xuất đủ số lượng máy bay không người lái để đẩy lùi một cuộc tấn công tiềm tàng từ Trung Quốc – quốc gia vốn tuyên bố hòn đảo này là một phần lãnh thổ của họ – đồng thời muốn thâm nhập sâu vào chuỗi cung ứng máy bay không người lái (UAV) toàn cầu, giống như cách họ đã làm được với ngành công nghiệp chip bán dẫn.

Ông Lo nói: "Chúng tôi gọi đó là "lá chắn máy bay không người lái". "Điều đó sẽ trở thành một sự bảo vệ khác (cho Đài Loan)".

Tuy nhiên, kế hoạch của chính phủ về việc mua sắm hơn 200.000 máy bay không người lái sản xuất tại Đài Loan, nằm trong đề xuất chi tiêu quốc phòng trị giá gần 40 tỷ USD, đã bị chặn tại quốc hội.

Vào tháng 5, Quốc hội đã thông qua một gói ngân sách tinh gọn hơn trị giá 25 tỷ USD, trong đó không bao gồm các khoản tài trợ cho máy bay không người lái nội địa.

Các công ty Đài Loan đang phải đối mặt với nhiều thách thức khi thâm nhập vào một thị trường vốn đã bị Trung Quốc chiếm ưu thế -- hơn nữa, máy bay không người lái và các linh kiện của Đài Loan còn thiếu kinh nghiệm thực chiến.

Marcin Jerzewski, Giám đốc văn phòng Đài Loan của Trung tâm Giá trị Châu Âu về Chính sách An ninh, cho biết: "Dù khó có thể nghi ngờ năng lực công nghiệp của Đài Loan, nhưng vấn đề cốt lõi ở đây chính là khả năng ứng dụng thực tế".

"Liệu máy bay không người lái của Đài Loan có sẵn sàng chiến đấu hay không?"

Cạnh tranh khốc liệt

Một vấn đề khác là Ukraine – quốc gia đã trở thành một trong những trung tâm sản xuất UAV tiên tiến nhất thế giới – có thể sẽ không còn cần đến máy bay không người lái của Đài Loan sau khi xung đột kết thúc, và thậm chí còn có thể tràn ngập thị trường bằng chính các sản phẩm của mình.

Sự cạnh tranh đang diễn ra 'khốc liệt' và ngày càng gia tăng nhanh chóng, theo lời Collin Koh, một nhà phân tích quân sự tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam ở Singapore.

Nhà phân tích Koh nhận định với AFP: "Đài Loan sẽ phải tìm lấy thị trường ngách cho riêng mình".

Lĩnh vực Đài Loan có thể cạnh tranh với Trung Quốc là các "linh kiện vi mô" như pin lithium-ion, theo Artur Savchii, một chuyên gia phân tích tại Viện Đảo Rắn (Snake Island Institute), một tổ chức nghiên cứu của Ukraine.

Nhà phân tích Savchii nhận định với AFP: "Đó chính là lĩnh vực mà Đài Loan có thể thay thế Trung Quốc và tôi nghĩ đây là một lĩnh vực hợp tác quan trọng".

Cuối cùng thì mọi khu vực đều đang cố gắng để đạt được "nội địa hóa tối đa" chuỗi cung ứng của mình, Yaroslav Azhnyuk, nhà sáng lập công ty máy bay không người lái The Fourth Law của Ukraine, nhìn nhận.

Các nhà sản xuất máy bay không người lái Đài Loan đang ngày càng hợp tác với các công ty nước ngoài, nhằm tạo dựng chỗ đứng cho mình trên thị trường "phi đỏ".

Trong số đó có Thunder Tiger, doanh nghiệp này có một liên doanh sản xuất động cơ máy bay không người lái tại bang Ohio, Mỹ.

Tổng giám đốc Gene Su cho biết ông nhận ra những cơ hội lớn nhất tại Mỹ, nơi những lo ngại về các mối đe dọa an ninh từ Trung Quốc đang thúc đẩy nhu cầu về máy bay không người lái và linh kiện "phi đỏ".

Thunder Tiger cũng muốn thiết lập dây chuyền sản xuất tại châu Âu, nhưng theo ông Su, các quốc gia ở đây nhạy cảm hơn về giá cả.

Ông nhận định: "Một khi quy mô của chúng tôi lớn hơn, chi phí sẽ giảm xuống và khi đó chúng tôi có thể cạnh tranh được với Trung Quốc".