Nguồn: Focus | 2026-06-25

Cáp ngầm dưới biển là hạ tầng ẩn của toàn cầu hóa. Chúng truyền tải đại đa số lưu lượng internet liên lục địa và hỗ trợ mọi thứ, từ các giao dịch tài chính đến dịch vụ điện toán đám mây và thông tin liên lạc quân sự.

Như một báo cáo của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) nhận định, chúng là “huyết mạch của kỷ nguyên số”.

Điều đó làm cho việc hiểu biết chi tiết về đáy biển trở nên vô cùng quan trọng.

Tin bài từ Reuters cho thấy tàu nghiên cứu Trung Quốc đang khảo sát các vùng biển nhạy cảm về chiến lược gần Đài Loan, Guam và những điểm nghẽn lớn tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, thu thập dữ liệu có giá trị về cả dân sự lẫn quân sự.

Trên thực tế, loại hình lập bản đồ này cũng có thể tiết lộ chính xác các tuyến đi và môi trường vận hành của hạ tầng cáp ngầm trọng yếu.

Đối với Đài Loan và các quốc đảo nhỏ hơn ở Thái Bình Dương, nguy cơ này đặc biệt nghiêm trọng.

Nền kinh tế và sức chống chịu quốc gia của họ phụ thuộc vào kết nối thông suốt, nhưng nhiều nước lại chỉ có mức độ dự phòng hạn chế và năng lực hạn chế để bảo vệ các mạng lưới cáp phân tán trên diện rộng.

Mối đe dọa đối với hạ tầng số

Đài Loan là lời cảnh báo rõ ràng nhất.

CSIS lưu ý rằng khi 2 tuyến cáp ngầm phục vụ quần đảo Mã Tổ bị cắt vào năm 2023, các tin nhắn bị chậm trễ, video không thể sử dụng được và các ngân hàng đã phải vật lộn để xử lý giao dịch đúng thời hạn.

Sự cố này có phạm vi địa lý nhỏ, nhưng nó cho thấy một vụ gián đoạn cáp có thể nhanh chóng chuyển từ sự bất tiện sang sự xáo trộn kinh tế như thế nào.

Ông Jason Hsu, cựu nghị sĩ Đài Loan hiện làm việc tại viện nghiên cứu Hudson Institute, phát biểu trước Ủy ban Đánh giá Kinh tế và An ninh Mỹ - Trung hồi tháng 3 rằng cáp ngầm dưới biển là một “yếu tố then chốt” để Đài Loan có thể vận hành như một xã hội kết nối.

Ông cho rằng hoạt động phá hoại cáp đã trở thành một phần trong bộ công cụ “vùng xám” của Bắc Kinh và cảnh báo rằng các sự cố lặp đi lặp lại có thể được sử dụng để cô lập Đài Loan mà không vượt qua ngưỡng chiến tranh công khai.

Hoạt động vùng xám không dùng vũ lực nhưng làm tiêu hao lực lượng an ninh đối phương.

Những tác động rộng lớn hơn đối với khu vực là rất đáng kể.

Nền kinh tế dịch vụ số hóa của Philippines, các mạng lưới tài chính của Nhật Bản và vai trò của Australia trong thương mại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương đều phụ thuộc vào dòng chảy dữ liệu liên tục.

CSIS cảnh báo rằng một cuộc tấn công nhằm vào cáp ngầm có thể “lập tức làm gián đoạn thông tin liên lạc và hoạt động kinh tế toàn cầu”, và ngay cả những gián đoạn ngắn hạn cũng có thể dẫn tới thanh toán chậm, trục trặc hậu cần và bất ổn thị trường trên diện rộng.

Theo dõi mối đe dọa

Điều khiến vấn đề này vượt ra ngoài câu chuyện thông thường về hạ tầng là sự chồng lấn giữa các tuyến cáp và những vùng biển chiến lược nơi Trung Quốc đang lập bản đồ.

Reuters phát hiện các tàu như Dong Fang Hong 3 đã khảo sát những khu vực gần Đài Loan, Guam và các tuyến tiếp cận eo biển Malacca theo những mô hình phù hợp với hoạt động lập bản đồ đáy biển.

Ông Peter Scott, cựu chỉ huy lực lượng tàu ngầm Australia, nói với Reuters rằng loại dữ liệu này sẽ “có giá trị tiềm tàng to lớn trong việc chuẩn bị chiến trường”.

Các nhà phân tích cảnh báo không nên mặc định đồng nghĩa việc lập bản đồ với khả năng kiểm soát.

Tuy nhiên, nó có thể khiến các hệ thống cáp dễ bị định vị, giám sát và đe dọa hơn trong khủng hoảng.

Ông Ryan Martinson thuộc trường Cao đẳng Chiến tranh Hải quân Mỹ nói với Reuters rằng quy mô nghiên cứu biển của Trung Quốc là “đáng kinh ngạc”, và cho rằng điều này đe dọa làm xói mòn lợi thế lâu nay của Mỹ về hiểu biết đối với không gian tác chiến dưới biển.

Mỹ và các đồng minh đang đáp trả bằng việc giám sát chặt chẽ, củng cố các công cụ pháp lý và chú trọng hơn tới sức chống chịu của hệ thống cáp.

CSIS chỉ ra những nỗ lực ngày càng tăng về lập pháp và qui định nhằm ngăn chặn hành vi phá hoại và trừng phạt các hành động cố ý gây hư hại, cùng với một chiến lược rộng lớn hơn nhằm đa dạng hóa các tuyến cáp và nâng cao năng lực sửa chữa.

Đó là bài học lớn hơn.

Cuộc cạnh tranh dưới lòng đại dương không còn chỉ về tàu ngầm và quyền kiểm soát biển. Nó còn là cuộc đua xem ai có thể bảo vệ các huyết mạch số của nền kinh tế toàn cầu trước khi một cuộc khủng hoảng biến chúng thành mục tiêu tấn công.