Tác giả: Liz Lagniton | 2026-07-13

Ngày 10/7, Philippines đã tổ chức các hoạt động kỷ niệm tại Manila nhân dịp kỷ niệm phán quyết trọng tài mang tính bước ngoặt về Biển Đông, trong đó Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. kêu gọi tất cả các quốc gia cùng giữ cho vùng biển đang có tranh chấp này tránh khỏi xung đột.

Phát biểu tại một buổi chiêu đãi ngoại giao ở thành phố Pasay, Tổng thống Marcos tái khẳng định cam kết của Philippines đối với Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) và phán quyết năm 2016 của Tòa Trọng tài Thường trực, trong đó bác bỏ yêu sách "đường chín đoạn" của Trung Quốc đối với phần lớn diện tích Biển Đông.

Theo Hãng Thông tấn Philippines, Tổng thống Marcos nhấn mạnh rằng "Biển Đông tuyệt đối không được trở thành một đấu trường xung đột. Biển Đông phải luôn là vùng biển của hòa bình, hợp tác và kết nối".

Ông cũng cho rằng phán quyết này "không chỉ là một thắng lợi mang tính pháp lý trên phương diện luật học", mà còn "mang ý nghĩa hết sức sâu sắc và đậm tính nhân văn".

Ông nói: "Trọng tâm của phán quyết này là con người. Đó là những ngư dân của chúng ta, những người mà tổ tiên họ đã thả lưới trên vùng biển này qua nhiều thế hệ, và họ xứng đáng được đánh bắt trong hòa bình, an toàn và với phẩm giá để nuôi sống gia đình mình".

'Điểm tựa vững chắc'

Cũng tại hội nghị kỷ niệm diễn ra trong ngày, Ngoại trưởng Ma. Theresa Lazaro đã mô tả phán quyết trọng tài là "điểm tựa vững chắc, trường tồn" của trật tự quốc tế dựa trên luật lệ.

Theo Manila Bulletin, bà Lazaro khẳng định: "Phán quyết này là cuối cùng. … Không phải là đối tượng để đàm phán hay thỏa hiệp".

Đề cập đến phán quyết này, bà nói: "Khi bóng đen của sự cưỡng ép bao trùm, các quốc gia cần một điều gì đó bền vững hơn nhiều so với sự thống trị về chính trị. Họ cần một ngọn hải đăng".

Ngư dân bất bình

Tuy nhiên, các ngư dân Philippines ở Masinloc, thị trấn ven biển gần Bãi cạn Scarborough nhất, cho biết sau một thập kỷ, phán quyết này hầu như không mang lại nhiều thay đổi cho họ.

Các tàu thuyền Trung Quốc phớt lờ phán quyết của tòa trọng tài vẫn tiếp tục xua đuổi họ. Ông Henrilito Empoc, 47 tuổi, cho biết lực lượng Trung Quốc đã sử dụng vòi rồng để phun vào các tàu cá của Philippines và cắt dây neo của họ.

Trả lời Reuters hôm 10/7, ông Empoc nói: "Họ đã tước đoạt quyền được đánh bắt của chúng tôi".

Ông Rony Drio, 59 tuổi, cho biết ông chưa quay trở lại bãi cạn này kể từ năm 2024. "Chúng tôi đã giành chiến thắng vào năm 2016, nhưng với tôi, điều đó không giống một chiến thắng", ông chia sẻ với Reuters.

Sau đó, Bộ trưởng Quốc phòng Gilberto Teodoro Jr. đã đến thị trấn Masinloc, tham gia các hoạt động kỷ niệm cùng các cộng đồng ven biển và chủ trì lễ trao các gói lương thực, thiết bị dẫn dụ cá, pin cùng ngư cụ cho ngư dân địa phương.

Theo Manila Bulletin, ông Teodoro phát biểu: "Chúng tôi chọn kỷ niệm 10 năm Phán quyết Trọng tài cùng với bà con vì những nỗ lực này chỉ có thể thành công nếu lợi ích của nó đến được với người dân". Ông nói thêm: "Chúng tôi hy vọng rằng, cùng nhau, chúng ta có thể mở Biển Tây Philippines và Bajo de Masinloc [tên gọi của Philippines đối với bãi cạn Scarborough] cho mọi người dân Philippines hôm nay và các thế hệ mai sau".

Sự ủng hộ của quốc tế

Ngày 12/7, mười bốn quốc gia đã ra tuyên bố tái khẳng định phán quyết trọng tài là "chung thẩm, có giá trị ràng buộc về mặt pháp lý và có giá trị quyết định", đồng thời kêu gọi tất cả các bên giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình phù hợp với Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển.

Mười bốn quốc gia gồm Mỹ, Australia, Canada, Estonia, Đức, Italy, Nhật Bản, Latvia, Litva, New Zealand, Romania, Slovenia, Vương quốc Anh và Philippines.

Các nước bày tỏ "sự phản đối mạnh mẽ đối với việc sử dụng lực lượng hải cảnh, quân đội và dân quân biển để quấy rối, cản trở hoặc đe dọa các hoạt động hợp pháp của các quốc gia khác trên biển hoặc trên không", đồng thời kêu gọi tuân thủ phán quyết năm 2016.

Trung Quốc liên tục bác bỏ phán quyết này và không tham gia tiến trình trọng tài. Bắc Kinh tuyên bố có "chủ quyền không thể tranh cãi" đối với bãi cạn Scarborough và phần lớn diện tích Biển Đông.

Động lực từ xã hội dân sự

Trước thềm lễ kỷ niệm, một cuộc diễu hành của đội tàu trên Vịnh Subic, thuộc tỉnh Zambales, diễn ra ngày 5/7 với sự tham gia của gần 80 tàu cá. Các ngư dân trên tàu đã xếp thành hình quốc kỳ Philippines và tạo thành dòng chữ "WPS, ATIN ITO!" ("Biển Tây Philippines, Đây Là Của Chúng Ta") trên mặt biển.

Theo Philippine Daily Inquirer, đồng điều phối viên của Liên minh Atin Ito, bà Rafaela David, cho rằng dịp kỷ niệm này là "lời nhắc nhở rằng sự thật, luật pháp quốc tế và lòng dũng cảm của người dân Philippines đã chiến thắng".

Theo Manila Bulletin, bà Lazaro cho biết Manila sẽ sử dụng phán quyết trọng tài làm "cơ sở pháp lý và chính sách rõ ràng để hợp tác với các đối tác và thúc đẩy việc xây dựng Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông có hiệu lực và mang tính ràng buộc về mặt pháp lý".

Philippines, nước giữ vai trò Chủ tịch Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) trong năm nay, đang thúc đẩy việc xây dựng Bộ Quy tắc ứng xử phù hợp với Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển và phán quyết trọng tài năm 2016. Các bộ trưởng ngoại giao ASEAN dự kiến sẽ nhóm họp tại Manila vào cuối tháng 7.

Quyết tâm chiến lược

Phát biểu tại diễn đàn của Viện Stratbase tại thành phố Makati ngày 10/7, Bộ trưởng Quốc phòng Teodoro cho rằng phán quyết này đã vượt ra ngoài khuôn khổ một thắng lợi pháp lý của Philippines.

Theo BusinessWorld, ông Teodoro phát biểu: "Đây không phải là một phán quyết dành riêng cho Philippines; đây là phán quyết dành cho cả thế giới vì nó khẳng định tính tối thượng của Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển và bảo vệ công ước này trước những toan tính xét lại".

Cũng tại diễn đàn, trao đổi với báo giới bên lề, Bộ trưởng Quốc phòng Teodoro kêu gọi tăng chi tiêu quốc phòng lên "ít nhất từ 2 đến 3, thậm chí 4% GDP". Theo Philippine Star, hiện Philippines dành khoảng 1,3% đến 1,4% GDP cho quốc phòng.

Phát biểu tại diễn đàn, Tổng Tham mưu trưởng Quân đội Philippines, Đại tướng Romeo Brawner Jr., nhấn mạnh phán quyết này phải tiếp tục có ý nghĩa cả trên phương diện pháp lý lẫn trong thực tiễn. "Các quyền chỉ được duy trì khi chúng được thực thi".

Theo Philippine Star, phát biểu tại Hội nghị Thượng đỉnh Quốc gia về Biển Tây Philippines ở thành phố Pasay ngày 9/7, Chuẩn Đô đốc Jay Tarriela thuộc Lực lượng Tuần duyên Philippines cũng cho rằng: "Một phán quyết… cần phải được giải thích, bảo vệ và áp dụng".

Ông Victor Andres "Dindo" Manhit, Chủ tịch Viện Stratbase, cho rằng phán quyết đã mang lại cơ sở pháp lý cho Philippines, nhưng "thập kỷ tiếp theo phải mang lại sức mạnh chiến lược".

Theo Manila Times, ông Manhit nhận định: "Điều đó đòi hỏi năng lực răn đe đáng tin cậy, các quan hệ đối tác vững mạnh hơn và khả năng chống chịu của quốc gia".