Tác giả: Shirin Bhandari | 2026-07-10

Cuối tháng 6 vừa qua, Đại sứ quán Trung Quốc tại Manila và chính phủ Philippines đã có màn đối đáp gay gắt về tính hợp pháp của phán quyết trọng tài về Biển Đông năm 2016, khơi lại cuộc tranh cãi pháp lý kéo dài một thập kỷ, chỉ vài tuần trước dịp kỷ niệm 10 năm đưa ra phán quyết, ngày 12/7.

Cuộc khẩu chiến xảy ra sau khi Bộ Ngoại giao Philippines (DFA) tái khẳng định hôm 22/6 rằng phán quyết này là cuối cùng và có giá trị ràng buộc về pháp lý theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS). Ngay ngày hôm sau, Đại sứ quán Trung Quốc đã bác bỏ phán quyết này, coi đó là vô giá trị và không có hiệu lực.

Tòa án quốc tế khi đó đã bác bỏ tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc đối với hơn 80% diện tích Biển Đông.

Bất đồng về tính pháp lý

Trung Quốc, dù không tham gia vào vụ kiện trọng tài do Philippines khởi xướng năm 2013, vẫn luôn kiên quyết bác bỏ phán quyết vào tháng 7/2016.

Đại sứ quán nước này bác bỏ phán quyết đó, coi đây là "một sự thao túng chính trị dưới vỏ bọc pháp lý".

Bắc Kinh nhắc lại quan điểm không chấp nhận bất kỳ cơ chế dàn xếp tranh chấp thông qua bên thứ ba nào về vấn đề chủ quyền lãnh thổ và phân định biển. Nước này yêu cầu tiến hành đàm phán trực tiếp với các quốc gia trong khu vực.

Hệ quả chính trị

Bộ trưởng Quốc phòng Gilberto Teodoro Jr. nhận định, tuyên bố của Đại sứ quán [Trung Quốc] đã mở ra "cánh cửa cho thấy rõ những ý đồ thực sự của Đảng Cộng sản Trung Quốc trong cách giao thiệp đối với đất nước chúng tôi".

Phát biểu của bộ trưởng Teodoro được đưa ra chưa đầy hai tuần sau khi Bộ Ngoại giao Trung Quốc áp lệnh trừng phạt đối với ông và các thành viên trong gia đình. Lệnh trừng phạt này cấm vợ và con ông nhập cảnh vào Trung Quốc đại lục, Hồng Kông và Ma Cao. Bắc Kinh cáo buộc vị bộ trưởng quốc phòng này đã liên tục đưa ra những tuyên bố gây tổn hại đến lợi ích của Trung Quốc, nhưng không làm rõ đó là những tuyên bố nào.

Bộ Ngoại giao Philippines (DFA) phản bác rằng tòa trọng tài này đã xác định vụ kiện đó liên quan đến việc diễn giải và áp dụng Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS), chứ không phải về vấn đề chủ quyền lãnh thổ hay phân định ranh giới biển.

DFA khẳng định phán quyết này đã trở thành "một phần không thể bác bỏ của hệ thống luật pháp quốc tế". Bộ này cho biết thêm, phán quyết này mang lại sự chắc chắn về mặt pháp lý và các phán quyết trọng tài theo UNCLOS đem lại lợi ích cho tất cả các quốc gia bằng cách làm rõ luật pháp quốc tế và hỗ trợ việc quản trị đại dương một cách hòa bình.

Theo Điện Malacañang, cuộc tranh cãi này không làm suy yếu quan hệ sâu sắc giữa Trung Quốc và Philippines. Người phát ngôn của phủ Tổng thống, bà Claire Castro, cho biết Philippines vẫn luôn coi trọng mối quan hệ với Trung Quốc. Bà nói thêm rằng, Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. vẫn cam kết bảo vệ các quyền lợi trên biển của đất nước thông qua con đường ngoại giao.

Bối cảnh khu vực

Cuộc khẩu chiến gần đây nhất này xảy ra trong bối cảnh Philippines, quốc gia hiện giữ ghế Chủ tịch Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) năm nay, đang tiếp tục thúc đẩy một Bộ Quy tắc Ứng xử mang tính ràng buộc pháp lý ở Biển Đông giữa ASEAN và Trung Quốc.

Bộ trưởng Ngoại giao Ma. Theresa Lazaro bình luận, thà không có thỏa thuận nào còn hơn có thỏa thuận mà lại không duy trì được luật pháp quốc tế, bao gồm cả phán quyết trọng tài năm 2016.

Các ngoại trưởng ASEAN dự kiến sẽ họp tại Manila vào cuối tháng 7 này, nơi tranh chấp Biển Đông sẽ là một trong những nội dung chính trong chương trình nghị sự, sau khi thời hạn tháng 7 mà Philippines tự đặt ra để thúc đẩy quá trình hoàn tất Bộ Quy tắc ứng xử đã trôi qua.