Nguồn: AFP và Focus | 2025-06-06

Các quốc gia nghèo nhất thế giới đang phải đối mặt với “làn sóng” nợ chưa từng có khi các khoản thanh toán cho Trung Quốc chạm mức kỷ lục trong năm 2025 – một viện nghiên cứu của Úc đưa ra cảnh báo trong báo cáo công bố hôm 27/5.

Theo báo cáo của Viện nghiên cứu Lowy, dòng tiền trả nợ từ các quốc gia đang phát triển đổ về Trung Quốc dự kiến sẽ lên đến 35 tỷ USD trong năm 2025 và sẽ duy trì ở mức cao trong suốt phần còn lại của thập kỷ này.

Riêng 75 quốc gia nghèo nhất và dễ tổn thương nhất thế giới sẽ phải thanh toán khoảng 22 tỷ USD cho Trung Quốc trong năm 2025 – một con số cao kỷ lục.

Tính đến năm 2025, Trung Quốc được cho là chủ nợ của hơn 30% tổng số các khoản vay song phương của các nước đang phát triển và khoảng 25% khoản vay của các quốc gia có thu nhập thấp. Con số này nhiều hơn cả những khoản thanh toán cho các tổ chức đa phương hay các chủ nợ tư nhân.

Trong thập niên 2010, Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) của Trung Quốc đã cung cấp tài chính cho các dự án cảng biển, đường sắt, đường bộ và nhiều dự án khác, trải dài từ các vùng sa mạc ở châu Phi đến vùng nhiệt đới Nam Thái Bình Dương.

Sáng kiến cơ sở hạ tầng toàn cầu, với sự hậu thuẫn của nhà nước Trung Quốc, đã tài trợ cho hàng loạt dự án, từ trường học, các cây cầu, bệnh viện cho tới các tuyến đường lớn và cảng biển. Sáng kiến này được Chủ tịch nước Tập Cận Bình khởi xướng vào năm 2013.

Sau đó, Trung Quốc trở thành chủ nợ đơn lẻ lớn nhất của 53 quốc gia đang phát triển và cũng nằm trong top 5 chủ nợ lớn nhất của nhiều quốc gia khác.

Từ người cho vay thành người thu hồi nợ

Tuy nhiên, theo Viện nghiên cứu Lowy, dòng vốn mới từ Trung Quốc đang chững lại, trong khi áp lực từ những khoản nợ mà các nước đang phát triển phải thanh toán ngày càng tăng.

“Các quốc gia đang phát triển đang phải chật vật đối phó với làn sóng trả nợ Trung Quốc và áp lực về chi phí lãi suất,” nhà nghiên cứu Riley Duke nói với AFP.

“Từ nay cho đến hết thập kỷ này, Trung Quốc sẽ đóng vai trò là người thu nợ nhiều hơn là người cho vay đối với các quốc gia đang phát triển,” nhà nghiên cứu Duke nhận định.

Theo AFP, Bộ Ngoại giao Trung Quốc tuyên bố, họ “không nắm rõ chi tiết” báo cáo này nhưng “việc đầu tư và hợp tác tài chính giữa Trung Quốc và các quốc gia đang phát triển tuân thủ các thông lệ quốc tế”.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao, bà Mao Ninh, cho rằng, “một vài quốc gia” đang tìm cách đổ lỗi cho Trung Quốc về tình trạng nợ nần của các nước đang phát triển, nhưng “sự thật không thể bị che lấp bởi những điều bịa đặt.”

Viện nghiên cứu Lowy đã phân tích các dữ liệu của Ngân hàng Thế giới để tính toán nghĩa vụ trả nợ của các nước đang phát triển.

Phân tích này củng cố nhận định rằng, vị thế cho vay ròng của Trung Quốc đang thay đổi nhanh chóng. Quốc gia này đã chuyển từ bên cho vay ròng – tức là số tiền cho vay nhiều hơn số tiền được thanh toán – thành bên rút vốn ròng, “với khoản thanh toán giờ vượt quá số tiền nợ đã được giải ngân.”

Có rất ít dữ liệu về các khoản cho vay trong khuôn khổ BRI được Trung Quốc công bố. Do đó, ước tính của Viện nghiên cứu Lowy có thể vẫn chưa phản ánh hết quy mô cho vay thực sự của Trung Quốc.

Tổ chức AidData từng đưa ra ước tính vào năm 2021 rằng, Trung Quốc đang cho vay khoảng 385 tỷ USD dưới dạng “nợ ẩn”, theo thông tin từ tờ The Diplomat, cũng trong năm 2021.

Củng cố tầm ảnh hưởng

Báo cáo của Viện nghiên cứu Lowy cũng chỉ ra rằng, việc phải thanh toán hết các khoản nợ đang ảnh hưởng đến ngân sách cho y tế, giáo dục, và các biện pháp ứng phó với biến đổi khí hậu.

Áp lực phải hoàn thành nghĩa vụ trả nợ này “gây ra căng thẳng tài chính nghiêm trọng cho các nền kinh tế đang phát triển,” báo cáo này cho biết.

Báo cáo cũng đặt câu hỏi về khả năng Trung Quốc sử dụng các khoản nợ này như một công cụ để đạt được “ảnh hưởng địa chính trị,” đặc biệt trong bối cảnh Hoa Kỳ cắt giảm viện trợ nước ngoài.

Trong khi hoạt động cho vay của Trung Quốc đang suy giảm trên diện rộng, báo cáo này lại chỉ ra hai khu vực dường như đang đi ngược xu hướng này.

Khu vực đầu tiên là những quốc gia như Honduras, Nicaragua, Quần đảo Solomon, Burkina Faso và Cộng hòa Dominican. Các nước này được cấp những khoản vay quy mô mới trong vòng 18 tháng sau khi thay đổi việc công nhận quan hệ ngoại giao từ Đài Loan sang Trung Quốc.

Khu vực còn lại là các quốc gia như Indonesia hoặc Brazil – nơi Trung Quốc đã ký các thỏa thuận vay mới để đảm bảo nguồn cung kim loại cho pin và các khoáng sản chiến lược khác.

[Phần II trong loạt bài gồm 4 phần về Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc tại Đông Nam Á.]