Tác giả: Wu Qiaoxi | 2026-01-02

Đài Loan và Trung Quốc bước sang năm mới bằng các thông điệp truyền hình đối đầu liên quan đến tương lai của Đài Loan, sau khi các cuộc tập trận quân sự mới nhất của Bắc Kinh gây căng thẳng tại eo biển Đài Loan.

Trong bài diễn văn Năm Mới hôm 1/1, Tổng thống Đài Loan Lại Thanh Đức thể hiện lập trường cứng rắn, cho rằng Đài Loan phải tăng cường năng lực phòng vệ và “răn đe mạnh mẽ” để đáp trả các hành động của Trung Quốc. Lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình, phát biểu hôm 31/12, tuyên bố: “Việc thống nhất Tổ quốc, một xu thế của thời đại, là không thể đảo ngược”.

Ông Lại nói rằng “tham vọng bành trướng” của Bắc Kinh đang gia tăng và cộng đồng quốc tế đang theo dõi chặt chẽ quyết tâm của Đài Loan. Ông kêu gọi đẩy nhanh việc chi tiêu, và cảnh báo rằng sự trì hoãn chính trị trong việc phê chuẩn ngân sách thường niên của chính phủ và dự luật quốc phòng bổ sung trị giá 40 tỷ USD có thể gây nghi ngờ về ý chí tự vệ của Đài Loan.

Khi được hỏi về những đánh giá cho rằng Trung Quốc đặt mục tiêu sẵn sàng tấn công Đài Loan vào năm 2027, ông Lại nói Đài Loan “phải chuẩn bị cho kịch bản tồi tệ nhất và có sự chuẩn bị tốt nhất có thể”, theo truyền thông Đài Loan.

Bắc Kinh phản ứng gay gắt trước bài phát biểu của ông Lại. Tân Hoa Xã dẫn lời người phát ngôn Văn phòng Sự vụ Đài Loan của Bắc Kinh gọi ông Lại là “kẻ phá hoại hòa bình, kẻ gây rối và kẻ hiếu chiến”.

“Đài Loan là một phần của Trung Quốc”, người phát ngôn Chen Binhua nói thêm.

Cam kết thống nhất của Bắc Kinh

Ông Tập dành một đoạn trong bài diễn văn để nói về Đài Loan. Ông mô tả quan hệ hai bờ eo biển là ruột thịt và gắn Đài Loan với diễn ngôn về Thế chiến II của Bắc Kinh.

Ông lưu ý rằng Trung Quốc đã “long trọng kỷ niệm” 80 năm chiến thắng phát xít Nhật và “thiết lập Ngày Thu hồi Đài Loan”, tên chính thức là Ngày Kỷ niệm Phục hồi Đài Loan, là ngày 25/10/1945.

Năm ngoái, Quốc hội Trung Quốc đã bỏ phiếu chọn ngày 25/10, vì ngày này năm 1945 Trung Hoa Dân Quốc đã tiếp quản Đài Loan từ tay Nhật Bản đầu hàng. Tuy nhiên, chính quyền Trung Hoa Dân Quốc khi đó lại là đối thủ của Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Các bài phát biểu được đưa ra sau các cuộc tập trận quân sự của Trung Quốc quanh Đài Loan vào các ngày 29 và 30/12.

Trung Quốc cho biết họ đã “hoàn thành thành công” các cuộc diễn tập mô phỏng phong tỏa các cảng trọng yếu và tấn công các mục tiêu trên biển.

Các cuộc tập trận bao gồm cả nội dung bắn đạn thật và triển khai hàng chục tiêm kích, tàu hải quân và tàu hải cảnh xung quanh đảo chính Đài Loan.

Khi các tàu chiến và tàu hải cảnh Trung Quốc rút đi, các lực lượng Đài Bắc vẫn giữ cảnh giác. Đài Loan duy trì 11 tàu trên biển vì tàu Hải cảnh Trung Quốc “chưa hoàn toàn rời khỏi khu vực” và “chúng tôi không thể lơ là cảnh giác”, Phó Tổng cục trưởng Hsieh Chinh-chin nói với AFP hôm 31/12.

Quan ngại toàn cầu gia tăng

Cộng đồng quốc tế nhanh chóng bày tỏ lo ngại trước sự leo thang của Trung Quốc.

“Các hoạt động quân sự và lời lẽ của Trung Quốc đối với Đài Loan và các nước khác trong khu vực làm gia tăng căng thẳng không cần thiết. Chúng tôi kêu gọi Bắc Kinh kiềm chế, chấm dứt gây sức ép quân sự đối với Đài Loan và thay vào đó tham gia đối thoại có ý nghĩa”, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Tommy Pigott nói.

Nhật Bản cho biết các cuộc tập trận quân sự của Trung Quốc “làm gia tăng căng thẳng” trên toàn eo biển Đài Loan, và nước này đã bày tỏ “quan ngại” với Bắc Kinh.

Bộ Ngoại giao và Thương mại Australia lên án các cuộc tập trận “gây bất ổn”, trong khi Bộ Quốc phòng Philippines “vô cùng lo ngại” rằng các hoạt động này có thể “làm suy yếu hòa bình và ổn định khu vực”.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lin Jian nói rằng các chính phủ khác đang “làm ngơ” trước các lực lượng ly khai ở Đài Loan và gọi việc chỉ trích Trung Quốc là “vô trách nhiệm”.

Không còn thời gian để chờ đợi

Các cuộc tập trận mới nhất diễn ra sau khi chính quyền Trump vào tháng 12 đã phê duyệt một gói vũ khí bán cho Đài Loan trị giá hơn 11 tỷ USD, thương vụ vũ khí lớn nhất từ trước đến nay của Mỹ cho Đài Loan — bao gồm tên lửa, drone, hệ thống pháo và phần mềm quân sự. Đạo luật Quan hệ Đài Loan buộc Mỹ “cung cấp cho Đài Loan các loại vũ khí phòng vệ”.

Năm ngoái, Đài Loan công bố ngân sách đặc biệt 40 tỷ USD cho vũ khí sau khi ông Lại cam kết nâng chi tiêu quốc phòng lên 5% GDP.

Dự luật bao gồm một dự án phòng không được mô tả là “Mái vòm Đài Loan”, với nguồn kinh phí trải dài từ năm 2026 đến 2033. Tuy nhiên, dự án này cần được phê chuẩn bởi quốc hội do phe đối lập kiểm soát.

“Đối mặt với tham vọng quân sự đáng báo động của Trung Quốc, Đài Loan không còn thời gian để chờ đợi”, ông Lại nói.