Nguồn: AFP và Focus | 2026-01-20

TOKYO -- Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đã công bố tổ chức tổng tuyển cử sớm vào ngày 8/2, nhằm tìm kiếm sự ủy thác của công chúng để củng cố một chương trình nghị sự tập trung vào mở rộng tài khóa và an ninh quốc gia.

“Liệu Sanae Takaichi có phù hợp để làm thủ tướng? Tôi muốn để người dân có quyền tối cao quyết định”, bà nói tại cuộc họp báo hôm 19/1.

Hạ viện dự kiến sẽ bị giải tán vào ngày 23/1, sau đó là giai đoạn vận động tranh cử chính thức bắt đầu ngày 27/1. Ngày 8/2 được ấn định là ngày bỏ phiếu và kiểm phiếu.

Bà Takaichi nhậm chức tháng 10 năm ngoái.

Sau khi ấn định lịch bầu cử, Takaichi phát tín hiệu rằng bà sẽ hành động nhanh chóng khi tỷ lệ ủng hộ nội các vẫn ở mức cao. Mục tiêu của bà là mở rộng vị thế của liên minh cầm quyền trong quốc hội, qua đó tạo ra nguồn vốn chính trị cần thiết để thúc đẩy một chính sách tài khóa chủ động và một lập trường an ninh quốc gia cứng rắn hơn.

Là nữ lãnh đạo đầu tiên của Nhật Bản, bà Takaichi đang đặt cược vào mức độ ủng hộ cá nhân để làm hồi sinh Đảng Dân chủ Tự do (LDP). LDP đã gần như liên tục cầm quyền tại Nhật Bản trong nhiều thập niên, nhưng những năm gần đây phải đối mặt với sự sụt giảm ủng hộ của công chúng và tình trạng thay đổi lãnh đạo thường xuyên.

Thành công không được bảo đảm. Khối cầm quyền của Takaichi, hiện bao gồm cả Đảng Đổi mới Nhật Bản, chỉ nắm giữ đa số sít sao tại Hạ viện quyền lực. Biên độ mong manh này có thể làm phức tạp các mục tiêu tham vọng hơn của bà, như việc tăng mạnh chi tiêu quốc phòng.

“Nếu LDP có thể tự mình giành được đa số tại Hạ viện, điều đó sẽ giúp bà ấy theo đuổi chính sách” mà không phải nhượng bộ các đảng khác, theo Sadafumi Kawato, giáo sư danh dự ngành khoa học chính trị tại Đại học Tokyo.

Tuy nhiên, các đảng đối lập cho rằng việc giải tán Hạ viện có nguy cơ làm trì hoãn hành động chính sách, trong đó Jun Azumi của Đảng Dân chủ Lập hiến Nhật Bản (CDP) – đảng đối lập chính – nói rằng điều này sẽ “hy sinh về sinh kế”.

Masaaki Tokuno, 64 tuổi, người quản lý bãi đỗ xe đạp, nói với AFP rằng “việc triển khai các chính sách đối phó lạm phát nên được ưu tiên trước, rồi mới đến bầu cử”.

Trong khi đó, bà Takaichi cho biết sẽ hạ thuế thực phẩm trong hai năm để “giảm bớt gánh nặng” cho người dân Nhật Bản đang chật vật vì lạm phát.

Bà đã thúc đẩy quốc hội nhanh chóng phê chuẩn ngân sách kỷ lục 122,3 nghìn tỷ yen (768 tỷ USD) cho năm tài khóa bắt đầu từ tháng 4, lập luận rằng Nhật Bản phải hành động nhanh để đối phó với giá cả tăng cao và củng cố nền kinh tế lớn thứ tư thế giới.

“Chúng ta có trách nhiệm vượt qua những xiềng xích của sự thắt lưng buộc bụng quá mức và hành động ngay lập tức trước cuộc khủng hoảng hiện nay”, bà nói với các phóng viên.

Căng thẳng với Trung Quốc

Các chuyên gia cho rằng bầu cử sớm có thể giúp Takaichi phá vỡ thế bế tắc trong căng thẳng với Trung Quốc, bằng cách gia tăng uy thế của bà vì bà có sự ủng hộ mạnh mẽ trong nước.

Quan hệ giữa Tokyo và Bắc Kinh đã xấu đi kể từ khi bà Takaichi gợi ý vào tháng 11 rằng Nhật Bản có thể can thiệp quân sự nếu Trung Quốc tấn công Đài Loan, hòn đảo tự trị mà Trung Quốc tuyên bố chủ quyền.

Kể từ đó, Trung Quốc đã công bố lệnh cấm rộng rãi đối với việc xuất khẩu sang Nhật Bản các mặt hàng “lưỡng dụng” có khả năng ứng dụng quân sự, và được cho là đã hạn chế xuất khẩu các sản phẩm đất hiếm vốn được sử dụng trong mọi thứ từ xe điện đến tên lửa.

Bà Takaichi chỉ trích các “chiến thuật gây sức ép kinh tế” đối với Nhật Bản, mà không trực tiếp nhắc đến Trung Quốc.

Nếu bà Takaichi giành chiến thắng, Trung Quốc có thể gia tăng áp lực để gửi tới cử tri “thông điệp rằng ủng hộ một lãnh đạo diều hâu có thể dẫn đến đau đớn”, theo lời Mikitaka Masuyama, Viện trưởng Viện Cao học Quốc gia về Nghiên cứu Chính sách của Nhật Bản.

Sáu mươi phần trăm số người được hỏi trong một cuộc thăm dò của báo Asahi cho biết họ lo ngại về tác động kinh tế từ việc quan hệ Nhật - Trung xấu đi.

Dưới thời người tiền nhiệm của Takaichi là Shigeru Ishiba, LDP và đối tác liên minh lâu năm trước đây là Komeito đã mất thế đa số ở cả lưỡng viện trong hai cuộc bầu cử quốc gia vừa qua, gần nhất là cuộc bầu cử Thượng viện vào tháng 7.

Cuộc bỏ phiếu tháng 7 khiến Ishiba từ chức, trong khi các đảng nhỏ giành thêm ảnh hưởng, bao gồm cả đảng dân túy Sanseito, đảng vốn gọi nhập cư là một “cuộc xâm lăng thầm lặng”, dù cư dân sinh ra ở nước ngoài chỉ chiếm 3% dân số.

Komeito và CDP đã đồng ý hợp tác để thách thức bà Takaichi, đặt cược rằng việc họ bắt tay có thể thu hút cử tri trung dung.

Việc kêu gọi bầu cử sớm luôn là một canh bạc. “Chúng tôi đặt mục tiêu giành được đa số với tư cách là liên minh cầm quyền. Tôi cũng sẵn sàng đặt tương lai cương vị thủ tướng của chính mình vào kết quả này”, bà Takaichi nói.