Nguồn: AFP và Focus | 2026-02-03

TOKYO -- Cuộc gặp tại Tokyo giữa Thủ tướng Anh Keir Starmer và Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đã giúp hai nước đạt được đồng thuận về việc tăng cường hợp tác quốc phòng và an ninh, hướng tới mở rộng quan hệ đối tác chiến lược trải dài từ khu vực Âu – Đại Tây Dương đến khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.

Ngày 1/2, chính phủ hai nước đã tiến hành các cuộc hội đàm tập trung vào vấn đề tăng cường an ninh tập thể, mở rộng hợp tác trong lĩnh vực an ninh mạng và không gian, cũng như củng cố quan hệ công nghiệp quốc phòng, nhằm tìm cách ứng phó với những thách thức an ninh khu vực và toàn cầu ngày càng gia tăng.

Đứng cạnh Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi sau cuộc gặp, ông Starmer cho biết: “Chúng tôi đã xác định rõ ưu tiên thúc đẩy quan hệ đối tác sâu sắc hơn nữa trong những năm tới”.

Ông nói thêm: “Hai bên sẽ phối hợp tăng cường an ninh tập thể ở cả khu vực Âu – Đại Tây Dương và Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương”.

Theo lời bà Takaichi, hai nước đã nhất trí tổ chức cuộc họp giữa các bộ trưởng ngoại giao và quốc phòng Anh – Nhật vào cuối năm nay.

Bà cho biết, trong bữa tối với ông Starmer ngày 31/1, trước thềm hội đàm, bà muốn trao đổi về vấn đề “hợp tác nhằm hiện thực hóa một khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tự do và rộng mở, cũng như thảo luận về tình hình Trung Đông và Ukraine”.

Hội nghị thượng đỉnh đánh dấu sự khởi động chính thức của Quan hệ Đối tác Chiến lược về An ninh mạng, trong đó hai nước nhất trí mở rộng hợp tác an ninh mạng, bao gồm chia sẻ thông tin nhằm bảo vệ hạ tầng quốc gia trọng yếu.

Ngoài ra, lãnh đạo hai nước đã thống nhất thiết lập một khuôn khổ tham vấn mới về không gian, nhằm trao đổi chuyên môn trong lĩnh vực công nghệ vệ tinh và an ninh quỹ đạo.

Ông Starmer đã tới Tokyo trong chuyến thăm kéo dài một ngày, sau chuyến công du bốn ngày tới Trung Quốc, nối tiếp các chuyến thăm gần đây của các lãnh đạo phương Tây khác nhằm tìm cách tái cân bằng quan hệ với Bắc Kinh. Việc dừng chân tại Nhật Bản cho thấy nỗ lực của London trong việc củng cố liên minh ở khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, đồng thời tiếp tục theo đuổi hợp tác với Trung Quốc.

Chuyến thăm Trung Quốc của Thủ tướng Starmer

Trong chuyến thăm Trung Quốc ngày 29/1, ông Starmer đã có buổi hội đàm với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Thủ tướng Lý Cường về nhiều vấn đề, trong đó cả hai bên đều nhấn mạnh sự cần thiết của việc thắt chặt hơn nữa quan hệ song phương.

Thủ tướng Starmer đã ký một loạt thỏa thuận, đồng thời Downing Street thông báo rằng về nguyên tắc Bắc Kinh đã đồng ý cho phép công dân Anh được miễn thị thực khi nhập cảnh Trung Quốc trong tối đa 30 ngày, dù chưa ấn định thời điểm áp dụng.

Nhằm tạo thế cân bằng cho nỗ lực tăng cường quan hệ với Bắc Kinh, ông Starmer đã nhấn mạnh quy mô kinh tế của quan hệ Anh – Nhật. Ông cho biết Nhật Bản là nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất vào Anh ngoài Hoa Kỳ và châu Âu, hỗ trợ khoảng 150.000 việc làm.

Lãnh đạo hai nước đã ký kết quan hệ đối tác chiến lược công nghiệp, tập trung vào năng lượng sạch, bao gồm triển khai điện gió ngoài khơi và hợp tác về năng lượng nhiệt hạch nhằm tăng cường an ninh năng lượng trong dài hạn.

Môi trường an ninh của Nhật Bản ngày càng xấu đi

Ngày 29/1, tờ Japan Times (JT) đưa tin rằng Nhật Bản đang đứng trước những thách thức lớn hơn về môi trường an ninh, khi áp lực từ Trung Quốc, Triều Tiên và Nga ngày càng gia tăng tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.

Theo tờ JT, Tokyo đã ứng phó tình hình bằng cách từng bước tăng cường thế trận quốc phòng đồng thời mở rộng các quan hệ đối tác an ninh.

Bài báo nhận định rằng Vương quốc Anh hiện là “đối tác chiến lược then chốt, dù vẫn chưa được đánh giá tương xứng”. Sự thay đổi này cho thấy Nhật Bản ngày càng chú trọng tới các đối tác đáng tin cậy, có khả năng đóng góp cho an ninh khu vực.

Quan hệ Tokyo – Bắc Kinh trở nên căng thẳng hơn sau phát biểu vào tháng 11 của bà Takaichi, trong đó bà cho rằng Nhật Bản có thể can thiệp quân sự nếu Đài Loan bị tấn công. Trung Quốc vẫn luôn coi hòn đảo dân chủ tự trị này là một phần lãnh thổ của mình.

Trong các cuộc thảo luận về an ninh kinh tế, ông Starmer và bà Takaichi đã nhất trí rằng việc củng cố chuỗi cung ứng, “bao gồm cả các khoáng sản quan trọng, là nhu cầu cấp bách”, theo chia sẻ từ bà Takaichi.

Lo ngại mất nguồn cung đất hiếm

Dư luận ngày càng quan ngại khả năng Bắc Kinh siết chặt xuất khẩu đất hiếm, vốn rất quan trọng trong sản xuất mọi thứ, từ ô tô điện cho đến tên lửa. Trung Quốc, hiện là quốc gia sản xuất khoáng sản đất hiếm hàng đầu thế giới, đã công bố các biện pháp kiểm soát xuất khẩu mới đối với đất hiếm và các công nghệ liên quan hồi tháng 10.

Thủ tướng Starmer cho biết cả Anh và Nhật Bản đều có “lợi ích rõ ràng trong việc duy trì thương mại tự do và có thể dự đoán”.

Trong khuôn khổ Chương trình Tác chiến Không quân Toàn cầu (Global Combat Air Program), Anh, Nhật Bản và Ý hợp tác phát triển tiêm kích thế hệ kế tiếp, đánh dấu bước chuyển của Tokyo sau nhiều thập kỷ phụ thuộc vào máy bay quân sự của Mỹ. Theo bà Takaichi, các đối tác sẽ đẩy nhanh tiến độ dự án.

BAE Systems và Mitsubishi Heavy Industries, hai đối tác trong lĩnh vực công nghiệp, đã thành lập liên doanh mang tên Edgewing để dẫn dắt quá trình phát triển. Theo kế hoạch, máy bay trình diễn siêu thanh sẽ bay thử vào năm 2027, trước khi hướng tới mục tiêu sản xuất vào năm 2035.