Tác giả: Zarak Khan | 2026-04-14

Vụ tấn công tên lửa thất bại gần đây của Iran nhằm vào một căn cứ quân sự chiến lược chung Mỹ - Anh ở Ấn Độ Dương đã bị lên án gay gắt từ các quan chức phương Tây. Họ cảnh báo các hành động “liều lĩnh” của Tehran đang làm gia tăng nguy cơ leo thang căng thẳng khu vực và làm suy yếu ổn định kinh tế toàn cầu.

Chế độ tại Iran ngày 20/3 đã phóng hai tên lửa đạn đạo nhằm vào Diego Garcia, một cơ sở quân sự trọng yếu tại quần đảo Chagos. Không tên lửa nào tới được mục tiêu dự kiến.

Đòn tấn công vô hiệu

Một trong hai tên lửa gặp sự cố khi đang bay, trong khi một tàu chiến Mỹ đã bắn hạ quả còn lại bằng tên lửa đánh chặn SM-3, Wall Street Journal đưa tin ngày 22/3, dẫn lời các quan chức Mỹ.

Cơ sở quân sự này đóng vai trò then chốt trong việc hỗ trợ các hoạt động trên khắp Trung Đông, Đông Phi và khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Ngoại trưởng Anh Yvette Cooper lên án nỗ lực này là một phần trong mô hình “những đe dọa liều lĩnh của Iran”.

Bà Cooper nói với BBC rằng chính phủ Anh nhận thấy “các mối đe dọa ngày càng gia tăng của Iran đối với vận tải quốc tế” cũng như đối với các đối tác vùng Vịnh của London.

Một người phát ngôn của Bộ Quốc phòng Anh còn mô tả hành vi của chế độ này là “choảng khắp khu vực”, và lưu ý rằng nỗ lực của Iran nhằm giữ eo biển Hormuz làm "con tin" trực tiếp đe dọa lợi ích và các đồng minh của Anh.

Vụ tấn công diễn ra trước thông báo ngày 20/3 rằng Anh sẽ cho phép Mỹ mở rộng việc sử dụng các căn cứ của mình, bao gồm tại Diego Garcia, nhằm “làm suy yếu các địa điểm và năng lực tên lửa [của Iran] đang được sử dụng để tấn công tàu thuyền tại eo biển Hormuz”.

Chiến thuật gây sức ép

Chế độ tại Iran đã phải chịu những tổn thất chiến lược đáng kể sau khi Chiến dịch Epic Fury được phát động ngày 28/2. Chiến dịch này đã vượt khỏi phạm vi tấn công hạn chế để hướng tới việc phá hủy có hệ thống hạ tầng quân sự và chính trị của Iran.

Thông qua các cuộc tấn công tầm xa như nhằm vào Diego Garcia, Iran dường như đang gây sức ép buộc Mỹ phải dừng các hoạt động của mình.

Can Kasapoğlu, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Hudson, một think-tank tại Washington, cho biết các vụ phóng cho thấy Iran muốn “thử nghiệm khả năng của các hệ thống phóng tầm xa trong điều kiện thực chiến, và nhắm tới các địa điểm trước đây được coi là nằm ngoài tầm với của Tehran”.

“Nỗ lực này khớp với mục tiêu địa chính trị của Iran là tạo ra tác động chiến lược ở quy mô toàn cầu”, Kasapoğlu viết trong một phân tích ngày 24/3, và thêm răng các hành động như vậy nhằm gây áp lực buộc chính quyền Mỹ ngừng các cuộc tấn công.

Dù vẫn còn nghi ngờ về khả năng của tên lửa Iran trong việc vươn tới những mục tiêu xa như vậy, quả tên lửa gặp sự cố ngày 20/3 được cho là đã bay được khoảng 3.000km từ bệ phóng.

Sự cố này đã làm dấy lên lo ngại về tầm với ngày càng mở rộng của kho vũ khí tại Tehran. Diego Garcia nằm cách Iran gần 4.000km.

Trong khi Iran trước đây tuyên bố giới hạn tầm bắn tên lửa ở mức 2.000km, Lực lượng Phòng vệ Israel hiện cho rằng chế độ này đã triển khai các loại vũ khí có khả năng bay tới 4.000km, tờ London Guardian đưa tin ngày 23/3.

Sidharth Kaushal, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Dịch vụ Thống nhất Hoàng gia, một think-tank tại London, nói với BBC ngày 23/3 rằng "từ lâu người ta đã hiểu" Iran sở hữu chương trình tên lửa đạn đạo tầm trung. Tehran có thể có khả năng tấn công các mục tiêu trên khắp châu Âu.

Các nhà phân tích nói châu Âu và Mỹ từ lâu đã chuẩn bị cho các mối đe dọa như vậy.

Mỹ vận hành các hệ thống Aegis Ashore tại Ba Lan và Romania, được trang bị tên lửa đánh chặn SM-3 có khả năng đối phó với tên lửa tầm trung và tầm trung mở rộng của Iran, theo một phân tích ngày 25/3 của Euractiv.

“Hải quân các nước châu Âu, cùng với lực lượng hải quân Mỹ trong khu vực, cũng triển khai các công nghệ đánh chặn liên quan tại Địa Trung Hải, bao gồm các tên lửa đánh chặn Aster 30B1 và Aster 30B1NT do Pháp - Ý chế tạo”, báo cáo cho biết thêm.

Các nhà phân tích chỉ ra rằng vẫn tồn tại những hạn chế kỹ thuật dai dẳng dù tham vọng của Iran đang gia tăng.

Một phân tích ngày 25/3 của Janes cho rằng việc một tên lửa thất bại và một tên lửa khác bị đánh chặn đã phơi bày “những giới hạn năng lực” của Iran, đặc biệt trong điều kiện thực chiến.

Việc mở rộng tầm bắn tên lửa Iran dẫn đến “lỗi chồng lỗi” trong hệ thống dẫn đường, Decker Eveleth, nhà phân tích nghiên cứu thuộc CNA Corporation tại Washington, cho biết.

“Đúng là một tên lửa có thể tới được London”, Eveleth nói với BBC, nhưng những vũ khí ở tầm xa như vậy không “dễ nhắm mục tiêu”.

Trấn áp và hành quyết

Những diễn biến này diễn ra trong bối cảnh 47 năm thống trị độc tài tại Iran, nơi tình trạng đàn áp chính trị kéo dài đã châm ngòi cho nhiều làn sóng bất ổn.

Các cuộc biểu tình trên toàn quốc gia tăng vào tháng 1, khi chính quyền tiến hành trấn áp trên diện rộng, bắt giữ hàng loạt và sử dụng vũ lực gây chết người. Các cuộc biểu tình, khởi phát từ bất bình kinh tế, đã nhanh chóng chuyển thành các cuộc phản đối chính phủ trên diện rộng.

Giới chức Iran thừa nhận hơn 3.000 người thiệt mạng trong các cuộc bất ổn, trong khi Cơ quan Tin tức các Nhà hoạt động Nhân quyền tại Mỹ báo cáo con số 6.872 người chết, và cho biết phần lớn nạn nhân bị lực lượng an ninh sát hại.

Trong tháng 3, Iran đã hành quyết ba người đàn ông với cáo buộc tham gia biểu tình, trong đó có một nhà vô địch đấu vật tuổi thiếu niên, trong những vụ án mà các tổ chức nhân quyền cho là có ép cung và xét xử không công bằng.