Ayon kay Zarak Khan | 2026-04-14

Ang kamakailang nabigong pag-atake ng Iran gamit ang missile sa isang estratehikong pinagsanib na base militar ng US at UK sa Indian Ocean ay umani ng matinding pagbatikos mula sa mga opisyal ng Kanluran. Binalaan nila na ang "padalus-dalos" na mga hakbang ng Tehran ay nagbabantang magpalala ng tensyon sa rehiyon at makasira sa katatagan ng pandaigdigang ekonomiya.

Noong Marso 20, nagpalipad ang rehimen ng Iran ng dalawang ballistic missile patungong Diego Garcia, isang mahalagang pasilidad militar sa Chagos Islands. Gayunman, wala sa mga sandata ang umabot sa itinakdang target nito.

Walang saysay na pag-atake

Ayon sa ulat ng Wall Street Journal noong Marso 22, na sumipi sa mga opisyal ng US, pumalya ang isa sa mga missile habang nasa himpapawid, samantalang pinabagsak naman ng isang barkong pandigma ng US ang isa pa gamit ang SM-3 interceptor.

May mahalagang papel ang pasilidad militar sa pagsuporta sa mga operasyon sa Gitnang Silangan, Silangang Aprika, at Indo-Pacific.

Kinondena ni British Foreign Secretary Yvette Cooper ang naturang pagtatangka bilang bahagi ng sunod-sunod na "padalus-dalos na mga banta ng Iran."

Sinabi ni Cooper sa BBC na kinikilala ng pamahalaang Britanya ang "lumalalang mga banta ng Iran sa pandaigdigang kalakalan sa dagat," gayundin sa mga kaalyado ng London sa Gulf.

Inilarawan pa ng tagapagsalita ng UK Ministry of Defence ang kilos ng rehimen bilang "walang habas na pag-atake sa buong rehiyon,"at binigyang-diin na ang mga pagsisikap ng Iran na gawing "bihag" ang Strait of Hormuz ay tuwirang naglalagay sa panganib sa mga interes at kaalyado ng Britanya.

Isinagawa ang pag-atake bago ang anunsyo noong Marso 20 na papayagan ng Britanya ang mas malawak na paggamit ng US sa mga base nito, kabilang ang sa Diego Garcia, "upang pahinain ang mga pasilidad at kakayahan ng Iran sa paglulunsad ng mga missile na ginagamit sa pag-atake sa mga barko sa Strait of Hormuz."

Mga taktika ng panggigipit

Nakaranas ng malalaking pagkatalo sa estratehiya ang rehimen ng Iran kasunod ng pagsisimula ng Operation Epic Fury noong Pebrero 28. Lumampas na ang kampanya sa mga limitadong pag-atake at ngayon ay sistematikong binubuwag ang militar at pampulitikang imprastruktura ng Iran.

Sa pamamagitan ng mga malalayong pag-atakeng tulad ng isinagawang tangkang pag-atake sa Diego Garcia, tila pinipilit ng Iran ang US na itigil ang mga operasyon nito.

Sinabi ni Can Kasapoğlu, isang senior fellow sa Hudson Institute, isang think-tank na nakabase sa Washington, na ipinapakita ng mga paglulunsad na layunin ng Iran na "subukin ang mga extended-range delivery system nito sa aktuwal na kondisyon ng operasyon, at puntiryahin ang mga lokasyong dati'y itinuturing na lampas sa abot ng Tehran."

"Ang pagtatangka ay umaayon sa geopolitikal na layunin ng Iran na magdulot ng estratehikong epekto sa pandaigdigang saklaw," sabi ni Kasapoğlu sa isang pagsusuri noong Marso 24, at idinagdag niya na nakatuon ang ganitong mga aksyon sa pagpilit sa administrasyon ng US na itigil ang mga pag-atake nito.

Bagaman may mga pagdududa pa rin sa kakayahan ng mga missile ng Iran na maabot ang ganoong kalalayong target, iniulat na ang missile na pumalya noong Marso 20 ay nakalipad ng humigit-kumulang 3,000 kilometro mula sa pinagmulan nitong base militar.

Lalong nagpatindi ng pangamba ang insidente hinggil sa lumalawak na abot ng arsenal ng Tehran. Matatagpuan ang Diego Garcia halos 4,000 kilometro mula sa Iran.

Bagaman dati nang iginiit ng Iran na nililimitahan nito ang saklaw ng mga missile nito sa 2,000 kilometro, iginiit naman ngayon ng Israel Defense Forces na nakapag-deploy na ang rehimen ng mga sandatang kayang bumiyahe nang hanggang 4,000 kilometro, ayon sa ulat ng London Guardian noong Marso 23.

Sinabi ni Sidharth Kaushal, isang senior fellow sa Royal United Services Institute, isang think-tank na nakabase sa London, sa BBC noong Marso 23 na "matagal nang kinikilala" na may intermediate-range ballistic missile program ang Iran. Posibleng may kakayahan ang Tehran na maabot ang mga target sa buong Europa.

Matagal nang naghahanda ang Europa at US para sa mga ganitong banta, ayon sa mga analyst.

Nagpapatakbo ang US ng mga Aegis Ashore system sa Poland at Romania. Mayroon itong mga SM-3 interceptor na kayang harangin ang mga medium- at intermediate-range na missile ng Iran, ayon sa pagsusuri ng Euractiv noong Marso 25.

Dagdag pa ng ulat, "Naglalagay din ang mga hukbong-dagat ng Europa, kasama ang mga puwersang pandagat ng US sa rehiyon, ng mga kaukulang interceptor technology sa Mediterranean, kabilang ang mga Aster 30B1 at Aster 30B1NT interceptor na gawa ng France at Italy."

Itinuturo ng mga analyst ang mga patuloy na teknikal na limitasyon sa kabila ng lumalawak na ambisyon ng Iran.

Ayon sa pagsusuri ng Janes noong Marso 25, inilantad ng pagpalya ng isang missile at pagharang sa isa pa ang "mga limitasyon sa kakayahan" ng Iran, lalo na sa aktuwal na kondisyon ng operasyon.

Ayon kay Decker Eveleth, isang research analyst sa CNA Corporation na nakabase sa Washington, ang pagpapalawak ng saklaw ng mga missile ng Iran ay nagreresulta sa "sunod-sunod na pagkakamali" sa mga guidance system nito.

"Totoo na kayang maabot ng isang missile ang London," sinabi ni Eveleth sa BBC, ngunit ang mga sandatang may ganitong saklaw ay hindi "madaling itutok."

Pagpigil at mga pagpatay

Nagaganap ang mga pangyayari sa konteksto ng 47 taon ng awtoritaryong pamumuno sa Iran, kung saan ang matagal nang pampulitikang panunupil ay nag-udyok ng paulit-ulit na serye ng kaguluhan at mga protesta.

Lalo pang tumindi ang mga protesta sa buong bansa noong Enero, nang maglunsad ang mga awtoridad ng malawakang pagpigil na sinabayan ng maramihang pag-aresto at paggamit ng marahas na puwersa. Ang mga demonstrasyon, na nagsimula dahil sa mga hinaing sa ekonomiya, ay mabilis na nauwi sa mas malawak na mga protestang laban sa pamahalaan.

Inamin ng mga awtoridad ng Iran na mahigit 3,000 ang namatay sa panahon ng kaguluhan, habang iniulat naman ng Human Rights Activists News Agency na nakabase sa US na 6,872 ang namatay, at sinabing karamihan sa mga biktima ay napatay ng mga puwersa ng seguridad.

Noong Marso, pinatay ng Iran ang tatlong lalaki dahil sa umano’y pakikilahok sa mga protesta, kabilang ang isang kabataang kampeon sa wrestling, sa mga kasong, ayon sa mga grupong pangkarapatang pantao, ay may kinalaman sa sapilitang pag-amin at hindi makatarungang paglilitis.