Tác giả: Zarak Khan | 2026-03-13

Ngày 28/2, các lực lượng Mỹ và Israel phát động một chiến dịch bất ngờ mang tên “Epic Fury”, tấn công các mục tiêu quân sự và chính trị chủ chốt trên khắp Iran.

Theo Al Jazeera, Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei cùng một số quan chức cấp cao đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công, bao gồm thư ký Hội đồng Quốc phòng, tổng tham mưu trưởng lực lượng vũ trang, bộ trưởng quốc phòng và chỉ huy Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo.

Chiến dịch này đã phơi bày những điểm yếu trong mạng lưới phòng không của Iran. Các tổ hợp tên lửa đất-đối-không HQ-9B do Trung Quốc chế tạo được triển khai quanh Tehran đã không thể đánh chặn các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, điều mà tạp chí The Economist mô tả là “một thành công trên không đáng kinh ngạc”.

Các tiêm kích tàng hình F-35 và F-22 đã tham gia chiến dịch, được hỗ trợ bởi máy bay không người lái và máy bay tác chiến điện tử làm gián đoạn hệ thống radar và sự phối hợp phòng không của Iran.

Trong những giờ đầu, một số hệ thống có nguồn gốc từ Trung Quốc -- bao gồm các tổ hợp tên lửa đất-đối-không HQ-9B, radar JY-10 và JY-26, cùng các thiết bị phòng không dựa trên công nghệ laser -- được cho là đã bị vô hiệu hóa hoặc không thể đánh chặn loạt tấn công đang ập đến.

Các hệ thống phòng thủ do Trung Quốc và Nga chế tạo bị xuyên thủng hai lần

Chiến dịch này làm dấy lên những câu hỏi về khả năng của mạng lưới phòng không do Trung Quốc cung cấp cho Iran trong việc đối phó với sự kết hợp giữa máy bay tiên tiến, vũ khí tấn công tầm xa và tác chiến điện tử.

Các hệ thống Trung Quốc được triển khai quanh các địa điểm trọng yếu ở Tehran và tại các cơ sở hạt nhân như Natanz và Fordow đã tỏ ra vô dụng.

“Tên lửa HQ-9B do Trung Quốc sản xuất không thể chặn các tên lửa đang bay tới, làm dấy lên nghi ngờ về hiệu quả thực tế của hệ thống này”, India Today nhận định trong một bài bình luận ngày 3/3.

Đối với Tehran, đây là lần thứ hai trong vòng chưa đầy một năm các hệ thống phòng không nhập khẩu khiến họ thất vọng.

Ngay sau khi lệnh ngừng bắn Iran - Israel đạt được vào tháng 6 năm ngoái, sau 12 ngày Mỹ và Israel ném bom Iran, Tehran đã xây dựng lại mạng lưới phòng không bị hư hại bằng cách mua thêm các hệ thống tên lửa Trung Quốc.

Mạng lưới từng chứng tỏ kém hiệu quả trước lực lượng Israel và Mỹ vào mùa hè năm ngoái, chủ yếu gồm các hệ thống của Nga và Iran.

Tháng 7 năm ngoái, trang Middle East Eye có trụ sở tại London đưa tin rằng lô hàng thiết bị quân sự của Trung Quốc bao gồm tên lửa HQ-9B và thiết bị radar hỗ trợ.

Kể từ khi ký thỏa thuận chiến lược 25 năm vào năm 2021, Cộng hòa Hồi giáo Iran đã củng cố vai trò là một đối tác quan trọng của Trung Quốc.

Theo báo cáo 2025 của Lầu Năm Góc về Trung Quốc, mối quan hệ này ngày càng tập trung vào việc các công ty Trung Quốc bán “các linh kiện lưỡng dụng cho chương trình tên lửa đạn đạo và UAV [máy bay không người lái] của Iran”.

Thất bại trên chiến trường -- thêm một lần nữa

Đối với Trung Quốc, thất bại tại Iran càng làm trầm trọng thêm nỗi bẽ bàng trước đó ở Venezuela — chỉ hai tháng trước.

Trung Quốc từ lâu đã quảng bá hệ thống phòng không HQ-9B như một giải pháp thay thế tiết kiệm chi phí cho các nền tảng phương Tây. Năm 2022, tờ Global Times do nhà nước Trung Quốc điều hành đã ca ngợi đây là “hệ thống vũ khí tên lửa thế hệ mới”.

Tuy nhiên, vũ khí Trung Quốc đã không vượt qua được phép thử tại Venezuela vào tháng 1.

Radar JY-27A chống tàng hình của Trung Quốc là radar được kỳ vọng sẽ giúp bảo vệ không phận Venezuela. Nhưng một đội đặc nhiệm Mỹ đã tránh được hệ thống phòng thủ phức tạp do Trung Quốc xây dựng mà Caracas đã mua, tiêu diệt đội cận vệ của nhà lãnh đạo Nicolás Maduro và đưa ông cùng vợ ra khỏi nước để đối mặt với tòa án tại Mỹ.

“Điều này một lần nữa phơi bày điểm yếu của vũ khí Trung Quốc/Nga/Iran”, cựu cố vấn chính phủ Mỹ David Wurmser nói với Nikkei Asia hồi tháng 1, đề cập cả việc bắt giữ Maduro và các cuộc ném bom Iran của Mỹ - Israel mùa hè năm ngoái.

Những nghi vấn tương tự cũng xuất hiện sau cuộc đối đầu ngắn kéo dài bốn ngày giữa Ấn Độ và Pakistan vào tháng 5 năm ngoái. Pakistan, quốc gia phụ thuộc nhiều vào trang bị quân sự của Trung Quốc, đã triển khai các hệ thống HQ-9B.

Sau đó, các quan chức Ấn Độ tuyên bố lực lượng của họ đã phá hủy nhiều mục tiêu bên trong Pakistan bất chấp việc các hệ thống này được triển khai.

Hồi chuông cảnh tỉnh

Giờ đây, Trung Quốc sẽ phải cân nhắc những bài học đắt giá này có ý nghĩa gì đối với khả năng sử dụng vũ khí của họ ở gần lãnh thổ hơn.

Trung Quốc coi Đài Loan ở gần bên là lãnh thổ của mình và đã đe dọa chiếm đoạt bằng vũ lực.

“Đối với Trung Quốc, đây vừa là bài học vừa là lời cảnh báo — họ sẽ nghiên cứu xem hệ thống phòng thủ của Iran thất bại ở đâu, suy nghĩ về những điểm yếu của chính mình, và tìm cách tái tạo các năng lực này theo hướng tấn công”, nhà phân tích Stephen Nagy tại Ottawa nói với South China Morning Post vào tháng 3.

Dòng HQ-9 là thành phần cốt lõi trong mạng lưới phòng không của Quân Giải phóng Nhân dân và được triển khai dày đặc dọc bờ biển đông nam Trung Quốc hướng về Đài Loan. Nếu các hệ thống này gặp khó trước máy bay tàng hình và tác chiến điện tử như ở Iran, thì những điểm yếu tương tự có thể đặt ra các câu hỏi then chốt về cách chúng sẽ hoạt động trong một kịch bản xung đột tại Đài Loan hoặc trên toàn bộ "chuỗi đảo thứ nhất" (bao gồm Nhật Bản, Đài Loan và Philippines).