Tác giả: Wu Qiaoxi | 2026-04-17

Trong Sách Xanh Ngoại giao năm 2026, Nhật Bản đã hạ cấp quan hệ với Trung Quốc, khi nhắc đến nước này như “một quốc gia láng giềng quan trọng” thay vì “một trong những mối quan hệ song phương quan trọng nhất” giống ấn bản năm 2025. Báo cáo cho biết Trung Quốc đã gia tăng “các chỉ trích đơn phương và các biện pháp chèn ép” đối với Nhật Bản.

Sách Xanh, do Ngoại trưởng Toshimitsu Motegi trình lên Quốc hội hôm 10/4, đánh giá hoạt động ngoại giao của Nhật Bản trong năm 2025 và các diễn biến quốc tế. Báo cáo đề cập đến việc một máy bay chiến đấu Trung Quốc khóa radar điều khiển hỏa lực vào một máy bay của Lực lượng Phòng vệ trên không Nhật Bản và việc Bắc Kinh áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chặt chẽ hơn đối với những mặt hàng lưỡng dụng mà Nhật Bản nhập khẩu cùng các động thái khác.

Các nhà phân tích cho rằng sự thay đổi trong cách diễn đạt này phản ánh nhận thức về mối đe dọa gia tăng từ Trung Quốc, chứ không đơn thuần là việc quan hệ Trung–Nhật xuống cấp.

Đồng thời, báo cáo nêu rõ, Nhật Bản sẽ tiếp tục thực hiện các nỗ lực toàn diện nhằm thúc đẩy mối quan hệ chiến lược đôi bên cùng có lợi với Trung Quốc.

“Thực tế là mỗi năm đều có những thay đổi trên nhiều lĩnh vực”, Ngoại trưởng Motegi đáp khi được hỏi về cách diễn đạt mới.

Quan hệ Trung–Nhật đã trở nên căng thẳng trong những tháng gần đây sau khi Thủ tướng Sanae Takaichi phát biểu rằng việc Trung Quốc sử dụng vũ lực xung quanh Đài Loan có thể cấu thành một “tình huống đe dọa sự tồn vong” đối với Nhật Bản. Bắc Kinh đã phản đối kịch liệt và kể từ đó căng thẳng đã leo thang sang các phương diện ngoại giao, kinh tế và quân sự.

Cuối tháng 3 vừa qua, một quân nhân tại ngũ của Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản đã bị bắt giữ liên quan đến cáo buộc đột nhập trái phép khuôn viên Đại sứ quán Trung Quốc tại Tokyo. Vụ việc này đã làm quan hệ Trung–Nhật tiếp tục đi xuống.

Viện dẫn Trung Quốc chèn ép

Sách Xanh nhấn mạnh, Nhật Bản đã nhiều lần phản đối và bác bỏ những gì họ gọi là “các tuyên bố không đúng sự thật và các biện pháp chèn ép” của Trung Quốc. Báo cáo cũng cho biết các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với các mặt hàng lưỡng dụng của Trung Quốc, được cho là nhằm vào Nhật Bản trong năm nay, là “hoàn toàn không phù hợp với thông lệ quốc tế” và “không thể chấp nhận được” đối với Tokyo.

Tuy nhiên, Trung Quốc lại quy trách nhiệm cho Nhật Bản trong việc làm quan hệ song phương xấu đi.

Ngày 10/4, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh đã cáo buộc bà Takaichi làm gia tăng căng thẳng bởi những phát biểu của bà về vấn đề Đài Loan.

Bà Mao tuyên bố Nhật Bản nên “tự xem xét và sửa chữa những sai lầm của mình”.

Cơ quan truyền thông nhà nước Trung Quốc CGTN nhận xét rằng, báo cáo này đã “dội thêm một gáo nước lạnh” vào mối quan hệ vốn đã căng thẳng giữa 2 nước.

Nhật Bản thôi ảo tưởng

Các nhà phân tích cho rằng việc thay đổi cách diễn đạt này cho thấy trọng tâm chính sách của Nhật Bản có sự chuyển biến.

Điều này cho thấy Tokyo sẽ không còn “ngây thơ đầu tư thêm nguồn lực để hỗ trợ Trung Quốc hoặc khôi phục quan hệ, thay vào đó sẽ dành nhiều nguồn lực hơn để đề phòng Trung Quốc”, nhà nghiên cứu Shen Ming-shih, thuộc Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Quốc gia của Đài Loan, nhận định với NTD Television.

Sự thay đổi này “không phải là hạ cấp quan hệ với Trung Quốc mà là nâng cao nhận thức về mối đe dọa”, ông Weng Ming-hsien, giáo sư khoa học chính trị từ đại học Tamkang ở Tân Bắc, Đài Loan, nhận định với Liberty Times.

“Quan trọng hơn, Sách Xanh cho thấy Nhật Bản sẽ ứng phó với sự phát triển của Trung Quốc một cách bình tĩnh và phù hợp từ góc độ lợi ích quốc gia”, ông đánh giá, đồng thời cho biết giới quan sát có thể thấy việc triển khai nhiều hơn các hệ thống phòng thủ tên lửa tại quần đảo Nansei và tăng cường hợp tác an ninh Mỹ–Nhật.

Sách Xanh tái khẳng định Đài Loan là “một đối tác vô cùng quan trọng và là người bạn quý báu”, cùng chung các giá trị nền tảng như tự do, dân chủ, nhân quyền và pháp quyền, với quan hệ được duy trì trên cơ sở phi chính phủ.