Tác giả: Ha Er-rui | 2026-05-28

Các nhà nghiên cứu Trung Quốc vừa công bố bản đồ địa hóa học đầu tiên của nước này về trầm tích đáy biển ở vùng biển phía đông, động thái mà theo các nhà phân tích, cho thấy rõ mối quan tâm ngày càng lớn của Bắc Kinh đối với các khoáng sản quan trọng, các tuyên bố chủ quyền hàng hải và năng lực chiến lược dưới biển.

Theo Tân Hoa Xã, cuốn atlas, do Cục Khảo sát Địa chất Trung Quốc công bố hồi tháng 4, đề cập đến biển Bột Hải, biển Hoàng Hải và biển Hoa Đông, được phát triển dựa trên dữ liệu trầm tích bề mặt được đo đạc và dữ liệu học máy từ hơn 20.000 trạm đo. Các nhà nghiên cứu đã dùng các dữ liệu này để lập bản đồ phân bố các nguyên tố dưới đáy biển.

Các nhà nghiên cứu đã lập bản đồ phân bố và tập trung của hàng chục nguyên tố, gồm sắt, mangan, đồng và các nguyên tố đất hiếm. Họ gọi cuốn atlas này là "bản đồ định vị" cho phát triển biển và bảo vệ môi trường trong khu vực.

Tuy nhiên, tập atlas này lại không hề nhắc đến Biển Đông.

Lập bản đồ đáy biển

Nghiên cứu viên Dou Yanguang thuộc Viện Địa chất biển Thanh Đảo thuộc Cục Khảo sát Địa chất Trung Quốc, một trong những tác giả của nghiên cứu, nhấn mạnh, cuốn atlas "có thể giúp xác định chính xác hơn các nguồn tài nguyên khoáng sản dưới đáy biển, hạn chế việc thăm dò một cách vu vơ". Nghiên cứu này cung cấp "dữ liệu chính xác để hỗ trợ quy hoạch không gian khu vực, bảo vệ sinh thái và thăm dò tài nguyên".

Tuy nhiên, vai trò thống trị của Trung Quốc đối với chuỗi cung ứng đất hiếm và khoáng sản quan trọng làm dấy lên lo ngại về giá trị chiến lược của dữ liệu này, nhất là khi Bắc Kinh đã nhiều lần sử dụng kiểm soát xuất khẩu như một công cụ chính sách.

Việc lập bản đồ đáy biển kiểu này có thể phục vụ cho cả mục đích khoa học và quân sự, đặc biệt là sẽ giúp Trung Quốc hiểu hơn về địa hình dưới nước và các điều kiện dưới đáy biển, Bruce Jones, một học giả về hải quân và chính sách đối ngoại của Viện Brookings, bình luận như vậy với The New York Times hồi tháng Tư.

Tham vọng quân sự

Học giả Jones nhận xét: "Với việc lập bản đồ kiểu này, bạn có thể sử dụng nó cho khoa học và cũng có thể sử dụng nó cho chiến tranh". "Đó là một ván bài về đất hiếm, một cuộc chơi khoa học, đồng thời là một nước đi chiến lược".

Trung Quốc đang đẩy mạnh đầu tư để trở thành một cường quốc hải dương học hàng đầu, thu hẹp khoảng cách với Hoa Kỳ đồng thời tăng cường năng lực quân sự và xây dựng thông tin cần thiết cho chiến tranh dưới nước, ông Jones đánh giá.

Trung Quốc đang dùng các hoạt động khoa học và bảo tồn để khẳng định quyền lực đối với các vùng biển tranh chấp, học giả Sun Yun, từ Trung tâm Stimson có trụ sở tại Washington, nêu quan điểm.

Bà cũng cho rằng việc phát hành công khai cuốn atlas này "có thể được hiểu là Trung Quốc đang đưa ra tuyên bố rằng họ đang kiểm soát vùng biển này".

Trung Quốc đã đệ trình các đề xuất lên Liên Hợp Quốc để đưa thêm các yêu sách về thềm lục địa của mình vượt ra ngoài giới hạn tiêu chuẩn bằng cách dùng chứng cứ địa chất. Phía Nhật Bản cho rằng động thái này xâm phạm vùng đặc quyền kinh tế của mình.

Các tuyên bố chủ quyền kiểu này có tác dụng không nhỏ trong việc thúc đẩy các nỗ lực thăm dò đại dương, Larry Mayer, giám đốc Trung tâm Bản đồ Ven biển và Đại dương tại Đại học New Hampshire, nói với The New York Times.

Các tàu thăm dò biển sâu của Trung Quốc đã bị phát hiện gần quần đảo Aleutian của Alaska, trong khi Bắc Kinh được cho là đã thử nghiệm thiết bị khai thác đáy biển trong vùng biển mà cả Philippines và Đài Loan tuyên bố chủ quyền.

Cố ý "lơ" Biển Đông

Trong khi đó, một số nhà phân tích cho rằng phạm vi địa lý của cuốn atlas này có thể có ý nghĩa pháp lý và địa chính trị.

Việc không đưa Biển Đông vào atlas có thể là cố ý, Wang Zhe-ren, trợ lý nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Đài Loan (INDSR), và Hung Ming-te, nghiên cứu sinh của INDSR, viết trên website của Viện.

Hai nhà nghiên cứu trên dẫn lại phán quyết của tòa trọng tài La Hay về Biển Đông năm 2016 bác bỏ tuyên bố "đường chín đoạn" của Bắc Kinh. Phán quyết này khiến Trung Quốc tập trung vào biển Hoa Đông và biển Hoàng Hải, nơi chưa có tòa án quốc tế nào lên tiếng, cả hai bình luận.

Cuộc chạy đua tài nguyên

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, Trung Quốc chiếm gần hai phần ba sản lượng khai thác khoáng sản đất hiếm toàn cầu và 92% sản lượng tinh chế của thế giới. Nhật Bản và Hoa Kỳ đang đẩy mạnh phát triển tài nguyên dưới biển sâu để giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng Trung Quốc, với việc hai bên nỗ lực hỗ trợ nhau trong hoạt động khai thác dưới đáy biển.

Hồi đầu năm, Nhật Bản đã công bố một đột phá quan trọng trong phát triển đất hiếm dưới đáy biển, khai thác bùn giàu đất hiếm ở độ sâu hơn 6.000 mét. Theo Tokyo, đây là lần đầu tiên thế giới thực hiện được việc khai thác ở độ sâu này.

Chính phủ Hoa Kỳ cũng đặt việc khai thác dưới đáy biển sâu làm ưu tiên. Quốc gia này đang tìm các phương án để cấp phép khai thác ở các khu vực gần các lãnh thổ Thái Bình Dương, bao gồm cả Samoa của Hoa Kỳ. Những động thái này cho thấy rõ sự cạnh tranh địa chính trị ngày càng gay gắt liên quan đến các khoáng sản quan trọng dưới biển sâu.