Tác giả: Jia Feimao | 2026-06-02

Theo một báo cáo mới, Trung Quốc đã tiếp cận được các công nghệ có thể ứng dụng cho mục đích quân sự thông qua nhiều năm hợp tác nghiên cứu với các cơ sở tại Australia và New Zealand. Những phát hiện này làm dấy lên lo ngại về các rủi ro an ninh quốc gia tiềm ẩn trong các mối quan hệ hợp tác học thuật.

Công ty nghiên cứu trí tuệ nhân tạo Strider Technologies cho biết trong một báo cáo công bố tháng 5 rằng kể từ năm 2020, các tổ chức có liên hệ với quân đội Trung Quốc đã đồng tác giả hơn 6.000 bài báo nghiên cứu với các nhà nghiên cứu Australia, đồng thời công bố hơn 500 bài báo về khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM) với các nhà nghiên cứu New Zealand.

Các mối quan hệ hợp tác này liên quan đến ít nhất 80 cơ sở của Australia và hơn 10 cơ sở của New Zealand. Các tổ chức Trung Quốc tham gia hợp tác bao gồm các đơn vị nghiên cứu quân sự, doanh nghiệp quốc phòng nhà nước và các trường đại học thuộc nhóm "Bảy người con của quốc phòng" -- nhóm các cơ sở đào tạo ưu tú do Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc quản lý và có quan hệ chặt chẽ với Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA).

Các trường đại học này, bao gồm Viện Công nghệ Cáp Nhĩ Tân, hiện đang chịu lệnh trừng phạt của Mỹ vì bị cáo buộc tìm cách thu thập trái phép công nghệ và thiết bị có nguồn gốc từ Mỹ nhằm thúc đẩy quá trình hiện đại hóa Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc.

Nghiên cứu lưỡng dụng

Báo cáo cho rằng các hoạt động hợp tác này phản ánh một "chiến lược do nhà nước dẫn dắt nhằm đạt được vị thế dẫn đầu toàn cầu về khoa học và công nghệ". Các lĩnh vực nghiên cứu tập trung vào những công nghệ lưỡng dụng có ứng dụng quân sự rõ ràng, bao gồm trí tuệ nhân tạo, hàng không vũ trụ, gây nhiễu thông tin liên lạc, theo dõi mục tiêu và tác chiến bầy đàn.

Ông John Lee, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Hudson và cựu cố vấn của Bộ Ngoại giao Australia, nói với Sky News rằng mặc dù Australia đã hạn chế hợp tác với các tổ chức nằm trong danh sách đen, nhưng các cơ sở có liên hệ với Trung Quốc mà không nằm trong danh sách này vẫn có thể tiếp cận hệ thống học thuật. Theo luật pháp hiện hành của Trung Quốc, chính phủ hoặc Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc có thể bắt buộc các tổ chức đó bàn giao các kết quả nghiên cứu.

Ông Lee cho biết ông đã trao đổi với các nhà nghiên cứu và ban lãnh đạo các trường đại học Australia về việc giữ khoảng cách với các tổ chức có liên hệ với Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc. "Tôi có thể nói với các bạn rằng nhiều người trong số họ đơn giản là không quan tâm. Họ quan tâm nhiều hơn đến việc theo đuổi những lợi ích hẹp hơn của tổ chức hoặc lợi ích nghề nghiệp cá nhân của mình".

Báo cáo cảnh báo rằng một số hoạt động trao đổi có thể hoạt động như những kênh bí mật "cho mục đích gây ảnh hưởng, thu thập thông tin tình báo và chuyển giao công nghệ -- thường được ngụy trang dưới danh nghĩa hợp tác học thuật hợp pháp".

Báo cáo kết luận rằng các hoạt động hợp tác này "đặt ra những rủi ro chiến lược vượt xa phạm vi học thuật. Chúng trực tiếp và gián tiếp góp phần nâng cao năng lực quân sự của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (PRC), cũng như các tham vọng địa chính trị rộng lớn hơn của nước này".

Tăng cường giám sát

Theo tờ The Australian, Trung Quốc đã vượt Mỹ để trở thành đối tác nghiên cứu lớn nhất của Australia xét theo số lượng công bố khoa học đồng tác giả. Hiện nay, các nhà nghiên cứu Trung Quốc chiếm tỷ trọng lớn hơn so với các nhà nghiên cứu đến từ bất kỳ quốc gia nào khác, trong số các đối tác hợp tác quốc tế tham gia các bài báo nghiên cứu của Australia.

Để ứng phó với những rủi ro này, Jason Clare, Bộ trưởng Giáo dục Australia, đã chặn cấp kinh phí cho 13 dự án nghiên cứu của các trường đại học với lý do an ninh quốc gia, viện dẫn các quan ngại liên quan đến hoạt động gián điệp, chiến tranh và các công nghệ lưỡng dụng có thể bị quân đội nước ngoài khai thác, đồng thời cam kết thực thi các biện pháp giám sát quản lý chặt chẽ hơn trên toàn ngành.

Bộ trưởng Clare cho biết các trường đại học nên tham gia hợp tác quốc tế "phù hợp với lợi ích quốc gia và pháp luật của Australia", đồng thời nhấn mạnh rằng chính phủ kỳ vọng tất cả các trường đại học sẽ "tiếp tục tăng cường bảo vệ an ninh quốc gia của Australia", bao gồm thông qua Lực lượng Đặc nhiệm Chống Can thiệp Nước ngoài trong các Trường Đại học.

Ông Chen Wen-chia, nhà phân tích an ninh quốc gia Đài Loan, nói với Focus rằng trong nhiều năm qua, các tổ chức có liên hệ với Trung Quốc đã tiếp thu các công nghệ then chốt theo khuôn khổ hợp tác học thuật hợp pháp và chuyển đổi chúng sang mục đích quân sự. Ông Chen cho rằng rủi ro không nằm ở bất kỳ vụ chuyển giao công nghệ đơn lẻ nào, mà ở quá trình tích lũy tri thức một cách có hệ thống.

Ông Chen nói: "Liên minh Five Eyes dựa trên mức độ chia sẻ thông tin rất cao. Những rủi ro xâm nhập mang tính cấu trúc trong các hệ thống nghiên cứu của Australia và New Zealand chắc chắn sẽ làm xói mòn lòng tin giữa các quốc gia thành viên".