Tác giả: Zarak Khan | 2026-06-04

Ấn Độ và Trung Quốc đã nối lại các cuộc thảo luận về các vấn đề biên giới và hợp tác xuyên biên giới, với việc các quan chức từ cả hai phía mô tả vòng đàm phán mới nhất là mang tính xây dựng.

Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng sự nghi kỵ sâu sắc vẫn tiếp tục làm phức tạp các nỗ lực ổn định quan hệ. Sự nghi kỵ này bắt nguồn từ các tranh chấp biên giới chưa được giải quyết, những lo ngại về các dự án sông ngòi thượng nguồn của Trung Quốc và hoạt động quân sự ngày càng gia tăng dọc theo tuyến biên giới Himalaya.

Các quan chức cấp cao đã gặp nhau tại Bắc Kinh hôm 27/5 trong khuôn khổ Cơ chế Tham vấn và Điều phối các vấn đề biên giới Ấn Độ - Trung Quốc (WMCC), nơi hai bên thảo luận về phân định biên giới, quản lý biên giới, xây dựng cơ chế và hợp tác xuyên biên giới, theo Bộ Ngoại giao Ấn Độ.

Cuộc họp do ông Sujit Ghosh, Thư ký liên vụ phụ trách Đông Á thuộc Bộ Ngoại giao Ấn Độ, và bà Hou Yanqi, Tổng Vụ trưởng Vụ Biên giới và Hải dương thuộc Bộ Ngoại giao Trung Quốc, đồng chủ trì.

Ấn Độ mô tả các cuộc thảo luận là “mang tính xây dựng và hướng tới tương lai”, trong khi Bắc Kinh cho biết các cuộc đàm phán diễn ra trong “bầu không khí thực tế và hữu nghị”.

Hai bên nhất trí chuẩn bị thực chất cho vòng đàm phán tiếp theo ở cấp đại diện đặc biệt về vấn đề biên giới. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng những ngôn từ tích cực này che giấu các bất đồng cơ bản đang cản trở tiến trình bình thường hóa quan hệ một cách rộng hơn.

Ấn Độ và Trung Quốc có chung đường biên giới dài 3.380 km, phần lớn vẫn chưa được phân định rõ ràng và từ lâu đã là nguồn căn của các căng thẳng quân sự và ngoại giao.

Binh sĩ hai nước đã đụng độ dọc khu vực biên giới tranh chấp ở Ladakh vào năm 2020, khiến 20 binh sĩ Ấn Độ thiệt mạng, là những thương vong do giao tranh đầu tiên dọc biên giới trong 45 năm.

Cuộc đối đầu đẫm máu này đã gây ra cuộc khủng hoảng nghiêm trọng nhất trong quan hệ Trung - Ấn trong nhiều thập niên và làm thay đổi nhận thức của New Delhi về Bắc Kinh, từ một đối thủ chiến lược thành một thách thức an ninh trực tiếp.

Lo ngại về nguồn nước

Một trong những mối quan ngại chính của Ấn Độ là việc Trung Quốc ngày càng kiểm soát các con sông xuyên biên giới bắt nguồn từ cao nguyên Tây Tạng.

Bộ Ngoại giao Ấn Độ cho biết New Delhi đã thúc đẩy việc sớm tổ chức cuộc họp của Cơ chế Chuyên gia về các con sông xuyên biên giới trong các cuộc đàm phán WMCC, nhấn mạnh những lo ngại liên quan đến việc chia sẻ dữ liệu thủy văn và các dự án hạ tầng thượng nguồn của Trung Quốc.

Các nhà hoạch định chính sách Ấn Độ ngày càng bày tỏ quan ngại về việc Trung Quốc xây dựng các đập nước và dự án chuyển hướng dòng chảy trên các con sông chảy vào Ấn Độ, đặc biệt là sông Brahmaputra. Họ lo ngại rằng các dự án này cuối cùng có thể mang lại cho Bắc Kinh đòn bẩy đáng kể đối với dòng chảy nước ở hạ lưu.

Tuy nhiên, thông cáo chính thức của Trung Quốc về cuộc họp WMCC không đề cập đến các con sông xuyên biên giới.

Vấn đề này có thể trở thành “phép thử về mức độ sẵn sàng của Bắc Kinh trong việc đáp ứng các quan ngại của Ấn Độ ngay cả ở những lĩnh vực ít gây tranh cãi hơn”, báo The Wire đưa tin hôm 28/5 khi tóm tắt quan điểm của ông Jabin T. Jacob, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Himalaya tại Đại học Shiv Nadar ở Greater Noida, Ấn Độ.

Ông cho rằng cách tiếp cận của Trung Quốc đối với vấn đề sông ngòi có thể cho thấy liệu Bắc Kinh có sẵn sàng thể hiện sự linh hoạt trong những vấn đề phức tạp hơn như phân định biên giới hay không.

Tranh cãi về địa danh

Bắc Kinh đã làm gia tăng các mối lo ngại của Ấn Độ khi tiếp tục ban hành tên gọi riêng cho các địa điểm nằm trong khu vực mà Ấn Độ tuyên bố chủ quyền.

Vào tháng 4, Bộ Dân chính Trung Quốc đã công bố danh sách đổi tên lần thứ 6, đặt lại tên cho 23 địa điểm tại các khu vực mà Bắc Kinh tuyên bố chủ quyền.

Phần lớn các địa điểm được đổi tên nằm tại bang Arunachal Pradesh của Ấn Độ, khu vực mà Trung Quốc gọi là “Zangnan” -- Nam Tây Tạng. Các quan chức và nhà phân tích Ấn Độ xem động thái này là một phần trong nỗ lực rộng lớn hơn nhằm củng cố các yêu sách lãnh thổ của Trung Quốc thông qua các biện pháp hành chính.

Vấn đề này một lần nữa thu hút sự chú ý sau khi xuất hiện các báo cáo về việc một phụ nữ Ấn Độ đến từ Arunachal Pradesh bị tạm giữ và thẩm vấn trong thời gian quá cảnh tại Thượng Hải vào tháng 11 năm ngoái. Giới chức Trung Quốc được cho là đã nói với cô rằng hộ chiếu Ấn Độ của cô không hợp lệ vì bang này thuộc về Trung Quốc.

Vụ việc đã gây ra làn sóng chỉ trích tại Ấn Độ và làm dấy lên những lo ngại mới về lập trường của Bắc Kinh đối với cư dân các khu vực biên giới.

Tăng cường quân sự

Các quan ngại về an ninh vẫn nổi bật không kém.

Trung Quốc đã mở rộng đáng kể cơ sở hạ tầng dọc theo Đường Kiểm soát Thực tế (LAC), tuyến ranh giới trên thực tế phân chia hai nước, thông qua việc xây dựng đường bộ, sân bay, cầu, trung tâm hậu cần và các cơ sở lưỡng dụng có khả năng hỗ trợ hoạt động quân sự.

Các nhà phân tích cho rằng sự tăng cường này đã làm thay đổi cán cân chiến lược dọc biên giới và buộc Ấn Độ phải đẩy nhanh việc phát triển hạ tầng của chính mình.

Một nghiên cứu năm 2024 của Observer Research Foundation tại New Delhi cho biết mạng lưới cơ sở hạ tầng ngày càng mở rộng của Trung Quốc dọc theo LAC, kết hợp với quan hệ đối tác chiến lược chặt chẽ giữa nước này với Pakistan, đã “làm gia tăng nguy cơ thực sự của một cuộc chiến trên hai mặt trận và làm tăng những lo ngại bị bao vây của Ấn Độ”.

“Trung Quốc đã áp dụng cách tiếp cận hợp tác để xây dựng cơ sở hạ tầng này, đồng thời cung cấp hỗ trợ quân sự cho Pakistan”, báo cáo cho biết.

Nghiên cứu này nhận định rằng những lo ngại "về việc lãnh thổ phía bắc ngày càng bị Trung Quốc bao vây" đã thúc đẩy Ấn Độ đầu tư mạnh vào các mạng lưới giao thông và hậu cần trên khắp Ladakh và Jammu và Kashmir.

Hồi tháng 1, Ấn Độ đã phê duyệt kế hoạch tái cơ cấu các đơn vị quân đội tiền phương nhằm đẩy nhanh tốc độ triển khai lực lượng và tăng cường thế trận đối phó với Trung Quốc dọc theo tuyến biên giới Himalaya đang tranh chấp.

New Delhi cũng đã đẩy nhanh tiến độ thi công đường hầm chiến lược Zojila và nâng cấp tuyến đường Darbuk-Shyok-Daulat Beg Oldie, một tuyến tiếp vận quân sự quan trọng nằm gần một trong những khu vực nhạy cảm nhất của biên giới.