Nguồn: Focus | 2026-06-19

Trung Quốc đang biến khoa học biển thành một công cụ quân sự thông qua chiến lược dung hợp quân sự - dân sự, làm mờ ranh giới giữa sinh học biển, địa chất học và chiến tranh hải quân.

Các tàu như Đông Phương Hồng 3, do Đại học Hải dương Trung Quốc vận hành, thực hiện các cuộc “khảo sát bùn” nhưng trên thực tế đồng thời tiến hành lập bản đồ đáy biển độ phân giải cao phục vụ dẫn đường quân sự, nằm trong nỗ lực hỗ trợ hoạt động của tàu ngầm Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân (PLAN) cũng như công tác hoạch định tác chiến chống tàu ngầm.

Đây chính là ngụy trang “lưỡng dụng” đang diễn ra.

Cùng một cơ sở này còn duy trì quan hệ chặt chẽ với Học viện Tàu ngầm Hải quân, cho phép các kết quả nghiên cứu nhanh chóng được chuyển hóa thành các kế hoạch quân sự, biến dữ liệu khoa học thành lợi thế tác chiến.

Kết quả là cải thiện khả năng dẫn đường cho tàu ngầm, các “mạng lưới tiêu diệt” trở nên chính xác hơn và các tuyến tấn công tự động hóa được xây dựng cho các năng lực của PLAN, có ý nghĩa trực tiếp đối với bất kỳ tình huống khủng hoảng nào liên quan đến Đài Loan hoặc các tuyến hàng hải tranh chấp trong "chuỗi đảo thứ nhất."

Những gì có vẻ ngoài như là các nhiệm vụ nghiên cứu biển vô hại thực chất là các nỗ lực có hệ thống nhằm lập bản đồ đáy biển ở mức độ chi tiết cao, đo đạc các điều kiện thủy văn và thu thập thông tin môi trường cần thiết cho hoạch định chống tàu ngầm cũng như triển khai các cảm biến dưới đáy biển.

Cách tiếp cận dung hợp quân sự - dân sự này là một phần cốt lõi trong chiến dịch dài hạn của Bắc Kinh nhằm nới lỏng các ràng buộc do chuỗi đảo thứ nhất tạo ra và mở rộng tự do cơ động cho lực lượng tàu ngầm và hải quân mặt nước của họ trong thời kỳ khủng hoảng.

Việc Trung Quốc kết hợp khoa học với chiến lược đang rõ ràng đẩy nhanh năng lực dưới lòng biển của nước này.

Nền kinh tế Đài Loan, vốn gắn kết chặt chẽ với chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu, sẽ phải đối mặt với sự gián đoạn tức thì và nghiêm trọng nếu xảy ra bất kỳ sự leo thang nào được hỗ trợ bởi năng lực nhận thức môi trường dưới biển được tăng cường này.

Năng lực xử lý dữ liệu vượt trội

Tuy nhiên, chỉ có dữ liệu là chưa đủ. Mỹ và các đồng minh thân cận nhất vẫn duy trì ưu thế quyết định trong việc chuyển đổi thông tin hải dương học thô thành tình báo có thể khai thác tác chiến — “bộ não” then chốt đằng sau các hoạt động tàu ngầm hiệu quả.

Các thuật toán xử lý tín hiệu tiên tiến trên tàu ngầm lớp Virginia của Mỹ, như hệ thống sonar AN/BQQ-10, có khả năng lọc bỏ tiếng ồn sinh học từ tôm, cá voi và các sinh vật biển khác hiệu quả hơn nhiều so với các hệ thống hiện tại của Trung Quốc.

Ưu thế này đặc biệt quan trọng trong những môi trường dưới nước phức tạp mà Trung Quốc hiện đang nỗ lực lập bản đồ.

Australia và Anh tiếp tục mở rộng khoảng cách này thông qua quan hệ đối tác AUKUS, tăng cường khả năng tương tác và năng lực dưới lòng biển giữa các đồng minh.

Máy bay P-8A Poseidon của Australia cùng mạng lưới giám sát dưới biển rộng khắp cung cấp năng lực chống ngầm mạnh mẽ trên toàn khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, trong khi nước này chuẩn bị vận hành các tàu ngầm hạt nhân tiên tiến.

Vương quốc Anh đóng góp các tàu ngầm lớp Astute có độ ồn cực thấp cùng công nghệ sonar và xử lý dữ liệu tinh vi được phát triển qua nhiều thập kỷ hoạt động ở trình độ hàng đầu.

Các phương tiện không người lái dưới nước (UUV) cỡ siêu lớn, chẳng hạn như Orca của Boeing, giúp mở rộng phạm vi hoạt động kết hợp của các đồng minh.

Những UUV này có thể duy trì hoạt động dưới nước trong nhiều tháng, như những trinh sát tự động hoặc “thủy lôi thông minh” cơ động mà không đặt thủy thủ đoàn vào nguy hiểm.

Thông tin liên lạc chống nghe lén

Công nghệ thông tin liên lạc tiếp tục củng cố lợi thế của liên minh.

Sử dụng các hệ thống laser xanh lam - xanh lục được phát triển trong những chương trình như Sea Deep, các vệ tinh có thể truyền dữ liệu băng thông cao — lên tới 1 Mbps — trực tiếp tới các tàu ngầm đang chạy dưới nước.

Khác với sóng vô tuyến truyền thống phát tín hiệu theo mọi hướng và dễ bị nghe lén hơn, các chùm laser định hướng hẹp này rất khó bị đối phương phát hiện, trừ khi họ ở đúng trên đường truyền của chùm tia.

Cuộc cạnh tranh thực sự vẫn là về khả năng tích hợp và triển khai, chứ không chỉ đơn thuần là thu thập dữ liệu.

Đối với các quốc gia láng giềng trong khu vực, năng lực ngày càng lớn này vẫn phủ bóng nguy cơ xung đột, thúc đẩy chi tiêu quốc phòng tăng cao và khiến các nền kinh tế mong manh phải đối mặt với nguy cơ bị gián đoạn đột ngột trong các dòng chảy thương mại và đầu tư.