Ayon kay Zarak Khan | 2025-12-22

Nasusubok ngayon ang ambisyon ng Tsina na maging pangunahing tagapagtustos ng armas sa buong mundo dahil sa mga sandatang pumapalya sa ibang bansa at sa mga paglilinis laban sa korapsiyon sa loob ng bansa. Mula sa bitak-bitak na kanyon ng tangke sa Thailand hanggang sa mga fighter jet sa Burma, parami nang parami ang malinaw na patunay ng mga pagpalyang ito.

Dahil sa mga problemang teknikal na ito, kasama ang mga paglilinis sa pamunuan sa loob ng People’s Liberation Army (PLA), mas lalong nagbubunsod ng mga pagdududa sa kakayahan ng Beijing na gawing tunay at maaasahang lakas-militar ang mga ambisyon nito sa buong mundo.

Kung pagsasamahin, ipinakikita ng mga kalakarang ito ang mga kahinaan sa loob ng industriya ng depensa at sa pamamalakad ng militar ng Tsina, at pinagdududahan ang kakayahang mapanatili ang mabilis nitong pagsulong sa modernisasyon ng militar.

Pag-e-export ng depektibong armas

Iniulat ng mga militar sa ilang bansa na umaasa sa mga armas mula sa Tsina ang paulit-ulit na mga problemang teknikal, kaya’t lumalaki ang pagdududa kung maaasahan ba ang Beijing bilang tagapagtustos ng sandata sa mahabang panahon.

Kamakailan lamang, nagsagawa ng imbestigasyon ang hukbo ng Thailand hinggil sa pinsalang natamo ng isang VT-4 main battle tank, matapos umanong mabitak ang kanyon nito habang tuluy-tuloy ang pagpapaputok noong Disyembre 13 sa gitna ng tensyon sa border ng Cambodia, ayon sa pahayagang Thairath ng Thailand.

Ang VT-4 ay bersyong pang-export ng tangkeng gawa ng China North Industries Group Corp. (Norinco), isang kumpanya sa depensa na pag-aari ng estado at agresibong nag-aalok ng kanilang mga sandata sa Southeast Asia na mas murang alternatibo sa armas ng Western.

Ganito rin ang mga problemang lumalabas sa iba’t ibang bahagi ng South at Southeast Asia, Middle East at Africa.

Sa Middle East, nagkaroon ng problema ang Saudi Arabia sa paggamit ng isang laser-based Skyshield anti-drone system na gawa ng Tsina, na nahirapang gumana nang maayos sa disyerto ng Saudi, ayon sa ulat ng Defense Post noong Setyembre.

Pinatigil ng Burma ang pagpapalipad ng mga JF-17 Thunder fighter jet na gawa sa Tsina noong 2022 matapos matuklasan ang mga bitak sa airframe at hindi epektibong radar system nito.

Sa mga nakaraang taon, natuklasan ng hukbong-dagat ng Bangladesh ang mga depekto sa dalawang frigate na gawa sa Tsina. Samantalang nakaranas naman ang hukbong panghimpapawid ng Bangladesh ng paulit-ulit na problema sa mga F-7 fighter jets at K-8W trainer aircraft ng Tsina, kabilang na ang hindi tumpak na mga radar, ayon sa ulat ng New Delhi’s Sunday Guardian noong Pebrero.

Bago ang 2020, ilang F-7 fighter jet ang bumagsak sa Nigeria. Noong Nobyembre 2020, pumayag ang Tsina na kumpunihin ang siyam na natitirang F-7 ng bansa.

Ngunit isa pa ang bumagsak noong Hulyo 2023.

Stress test ng Pakistan

Ang Pakistan ang pinakamalaking kliyente ng Tsina pagdating sa armas, kung saan 81% ng kanilang mga inangkat na armas mula 2020 hanggang 2024 ay mula sa Tsina, ayon sa ulat ng Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI) noong Marso.

Ngunit ipinakita ng maikling labanan sa India noong Mayo na may malalaking kahinaan ang estratehikong ugnayang ito.

Ayon sa CNN noong Mayo, tinamaan ng mga pag-atake ng India ang maraming pasilidad militar sa Pakistan, na nagpapahiwatig na nakalusot ang mga missile nito sa mga depensang panghimpapawid ng Pakistan na may Chinese surface-to-air systems.

"Kung pumalya ang mga radar o missile system na gawa sa Tsina na matukoy o mapigilan ang mga atake ng India, masamang impresyon din ito para sa kredibilidad ng Tsina sa pag-export ng armas," sabi ni Sajjan Gohel, direktor ng international security sa Asia-Pacific Foundation na nakabase sa London, sa panayam ng CNN.

Apektado rin ang kakayahan ng hukbong-dagat ng Pakistan.

Ang apat na F-22P frigates na gawa ng Tsina at ginagamit ng hukbong-dagat ng Pakistan ay nakaranas ng pagkasira ng makina at hindi maaasahang mga sensor, na lubos na nakaapekto sa kanilang operasyon sa Arabian Sea at Indian Ocean, ayon sa ulat ng Italian think tank na Geopolitica.info noong 2022.

Bumababang export

Nakikita sa export ng armas ng Tsina ang mga senyales ng pagbaba sa kabila ng pagsusumikap ng Beijing na palawakin ito sa merkado.

Marami sa pinakamalalaking bumibili ng armas sa buong mundo ang patuloy na umiiwas sa pagbili ng malalaking armas mula sa Tsina dahil sa pangamba na mapatawan ng parusa ng Estados Unidos.

Noong 2024, ang 39 na kumpanyang gumagawa ng armas sa US na kabilang sa top 100 sa mundo ay nakabenta ng armas na nagkakahalaga ng $334 bilyon, 3.8% na mas mataas kaysa noong 2023, ayon sa SIPRI.

Ang walong kumpanyang Tsino na kabilang sa top 100 ay nakaranas ng 10% pagbaba sa kita mula 2023, na may kabuuang benta na nagkakahalaga ng $88.3 bilyon.

Halos dalawang-katlo ng armas na ine-export ng Tsina mula 2020 hanggang 2024 ay napunta sa iisang bansa, ang Pakistan, ayon sa SIPRI.

Epekto ng pagtanggal sa militar

Ang pagbagsak ng pag-export ng armas ng Tsina ay bunga ng malalalim na problema sa PLA, kung saan ang sunud-sunod na pagtanggal ng mga lider ay nagpahina sa pagbili at pangangasiwa ng sandatahang lakas ng bansa.

Simula noong 2012, ang pamumuno ni Pangulong Xi Jinping ay nakilala sa malawakang pagtanggal ng mga matataas na opisyal ng militar, na inilalarawan bilang kampanya laban sa korapsyon ngunit pangunahing layunin ay palakasin ang kapangyarihan ni Xi.

Noong Oktubre, pinatalsik ng Chinese Communist Party ang siyam na heneral dahil sa mga kaso ng korapsyon, kabilang si He Weidong, ang pangalawang pinakamataas na heneral ng bansa..

Noong Hunyo, tinanggal ng mga awtoridad ng Tsina ang marami pang nakatataas na opisyal ng militar, kabilang si Miao Hua, isang admiral na namuno sa political work department ng Central Military Commission.

Iniuugnay ng SIPRI ang patuloy na kaguluhang ito sa kakayahan ng industriya ng armas ng Tsina.

"Dahil sa maraming paratang ng korapsiyon sa pagbili ng armas sa Tsina, naantala o nakansela ang ilang malalaking kontrata sa armas noong 2024," ayon kay Nan Tian, direktor ng SIPRI sa Military Expenditure and Arms Production Program, sa Reuters noong Disyembre 1.

"Dahil dito, mas lalong pinagdududahan ang kalagayan ng progreso ng modernisasyon ng militar ng Tsina at kung kailan magkakaroon ng bagong kakayahan," dagdag niya.