Tác giả: Zarak Khan | 2025-12-22

Nỗ lực trở thành nhà cung cấp vũ khí toàn cầu của Trung Quốc đang bị thử thách bởi các vụ hỏng hóc vũ khí ở nước ngoài và các cuộc thanh trừng vì tham nhũng trong nước. Từ việc nòng xe tăng bị nứt ở Thái Lan cho đến các tiêm kích phải ngừng bay ở Miến Điện, những bằng chứng vật chất về các thất bại này ngày càng nhiều.

Sự bất ổn về kỹ thuật này, kết hợp với các cuộc thanh trừng lãnh đạo trong Quân Giải phóng Nhân dân (PLA), đang làm dấy lên những nghi ngờ mới về khả năng của Bắc Kinh trong việc chuyển hóa các tham vọng toàn cầu thành sức mạnh quân sự đáng tin cậy.

Gộp lại, những xu hướng này cho thấy các điểm yếu hệ thống trong nền tảng công nghiệp quốc phòng và cơ chế quản trị quân sự, đồng thời đặt câu hỏi về tính bền vững của quá trình hiện đại hóa quân đội nhanh chóng của Trung Quốc.

Xuất khẩu vũ khí lỗi

Quân đội của một số quốc gia phụ thuộc vào các hệ thống vũ khí Trung Quốc đã báo cáo các vấn đề kỹ thuật lặp đi lặp lại, làm gia tăng lo ngại về uy tín của Bắc Kinh với tư cách là một nhà cung cấp quốc phòng dài hạn.

Gần đây nhất, quân đội Thái Lan đã mở một cuộc điều tra về thiệt hại đối với một xe tăng chiến đấu chủ lực VT-4 sau khi nòng pháo của nó được cho là đã bị nứt trong quá trình bắn liên tục hôm 13/12, giữa lúc căng thẳng biên giới với Campuchia, theo báo Thairath của Thái Lan.

VT-4 là phiên bản xuất khẩu của một mẫu xe tăng chế tạo bởi Tập đoàn Công nghiệp Bắc phương Trung Quốc (Norinco), một tập đoàn quốc phòng nhà nước đã tích cực tiếp thị các nền tảng của mình trên khắp Đông Nam Á như những lựa chọn rẻ hơn so với vũ khí phương Tây.

Các vấn đề tương tự cũng đã xuất hiện tại Nam Á, Đông Nam Á, Trung Đông và Châu Phi.

Tại Trung Đông, Ả Rập Xê Út đã gặp những thách thức trong vận hành hệ thống chống máy bay không người lái Skyshield dựa trên công nghệ laser do Trung Quốc cung cấp, vốn phải vật lộn để hoạt động hiệu quả trong điều kiện sa mạc, theo Defense Post hồi tháng 9.

Năm 2022, Miến Điện đã cho ngừng bay các tiêm kích JF-17 Thunder do Trung Quốc sản xuất sau khi phát hiện khung vỏ bị nứt và hệ thống radar hoạt động kém hiệu quả.

Trong những năm gần đây, hải quân Bangladesh phát hiện các lỗi trên hai tàu hộ vệ do Trung Quốc đóng, trong khi không quân nước này liên tục gặp sự cố với các tiêm kích F-7 và máy bay huấn luyện K-8W của Trung Quốc, bao gồm radar thiếu chính xác, theo báo Sunday Guardian của New Delhi hồi tháng 2.

Trước năm 2020, Nigeria đã bị nhiều vụ rơi tiêm kích F-7. Tháng 11/2020, Trung Quốc đồng ý sửa chữa 9 chiếc F-7 còn lại của Nigeria.

Nhưng lại một chiếc khác bị rơi vào tháng 7/2023.

Phép thử với Pakistan

Pakistan vẫn là khách hàng quốc phòng lớn nhất của Trung Quốc, với 81% lượng vũ khí nhập khẩu của nước này trong giai đoạn 2020 - 2024 đến từ Trung Quốc, theo một báo cáo tháng 3 của Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI).

Tuy nhiên, cuộc xung đột ngắn với Ấn Độ hồi tháng 5 đã phơi bày những điểm yếu đáng kể trong mối quan hệ đối tác chiến lược này.

Các cuộc không kích của Ấn Độ đã đánh trúng nhiều cơ sở quân sự bên trong lãnh thổ Pakistan, cho thấy tên lửa Ấn Độ đã xuyên thủng các hệ thống phòng không của Pakistan vốn được trang bị các hệ thống đất đối không của Trung Quốc, CNN đưa tin hồi tháng 5.

“Nếu các hệ thống radar hoặc tên lửa có nguồn gốc Trung Quốc không phát hiện hoặc ngăn chặn được các đòn tấn công của Ấn Độ, thì đó (cũng) là hình ảnh xấu cho uy tín xuất khẩu vũ khí của Bắc Kinh”, Sajjan Gohel, giám đốc an ninh quốc tế tại Quỹ châu Á - Thái Bình Dương có trụ sở ở London, nói với CNN.

Năng lực hải quân của Pakistan cũng bị ảnh hưởng.

Bốn tàu hộ vệ F-22P của hải quân Pakistan do Trung Quốc đóng đã bị động cơ xuống cấp và các cảm biến không đáng tin cậy, làm suy giảm nghiêm trọng khả năng hoạt động trên khắp Biển Ả Rập và Ấn Độ Dương, theo báo cáo năm 2022 của viện nghiên cứu Geopolitica.info của Ý.

Xuất khẩu suy giảm

Xuất khẩu vũ khí của Trung Quốc đang cho thấy dấu hiệu suy giảm bất chấp những nỗ lực mở rộng thị phần của Bắc Kinh.

Nhiều quốc gia nhập khẩu vũ khí lớn nhất thế giới vẫn tiếp tục tránh mua các hệ thống lớn của Trung Quốc vì lo ngại bị Mỹ trừng phạt.

Năm 2024, 39 nhà sản xuất vũ khí của Mỹ trong top 100 thế giới đã bán ra lượng vũ khí trị giá 334 tỷ USD, tăng 3,8% so với năm 2023, theo SIPRI.

Tám công ty Trung Quốc trong top 100 lại chịu mức sụt giảm doanh thu 10% so với năm 2023, với tổng doanh số đạt 88,3 tỷ USD.

Gần hai phần ba lượng vũ khí xuất khẩu của Trung Quốc đã được bán cho một quốc gia là Pakistan trong giai đoạn 2020–2024, theo SIPRI.

Hệ lụy từ các cuộc thanh trừng quân đội

Sự suy giảm xuất khẩu vũ khí của Trung Quốc phản ánh tình trạng hỗn loạn sâu sắc bên trong PLA, nơi một loạt các cuộc thanh trừng lãnh đạo đã làm tê liệt công tác mua sắm và giám sát quốc phòng của nước này.

Chế độ của Chủ tịch Tập Cận Bình, bắt đầu từ năm 2012, được đặc trưng bởi các cuộc thanh trừng hàng loạt đối với các tướng lĩnh cấp cao, được gán nhãn chiến dịch chống tham nhũng nhưng chủ yếu nhằm củng cố quyền lực của ông Tập.

Hồi tháng 10, Đảng Cộng sản Trung Quốc đã khai trừ 9 tướng lĩnh vì các cáo buộc tham nhũng, trong đó có Hà Vệ Đông, vị tướng có cấp bậc cao thứ hai của nước này.

Trước đó, hồi tháng 6, giới chức Trung Quốc đã cách chức một số nhân vật quân sự cấp cao khác, bao gồm Miêu Hoa, một đô đốc từng đứng đầu Ban Công tác Chính trị của Quân ủy Trung ương.

SIPRI đã liên hệ tình trạng bất ổn kéo dài này với hiệu suất của ngành công nghiệp vũ khí Trung Quốc.

“Một loạt các cáo buộc tham nhũng trong hoạt động mua sắm vũ khí của Trung Quốc đã dẫn đến việc nhiều hợp đồng vũ khí lớn bị trì hoãn hoặc hủy bỏ trong năm 2024”, Nan Tian, giám đốc Chương trình Chi tiêu Quân sự và Sản xuất Vũ khí của SIPRI, nói với Reuters hôm 1/12.

“Điều này làm gia tăng sự bất định xung quanh tình trạng của các nỗ lực hiện đại hóa quân đội Trung Quốc và về thời điểm các năng lực mới sẽ được hiện thực hóa”, ông nói thêm.