Ayon kay Liz Lagniton | 2026-03-30

Isinusulong ng mga mambabatas ng Pilipinas ang higit pang subsidiya at proteksiyon para sa mga mangingisda sa West Philippine Sea (WPS) habang pinahihirapan ng tumataas na gastos sa krudo at mga engkuwentro sa mga barko ng Tsina ang kanilang mga operasyon sa pinagtatalunang karagatan.

Ang WPS ang tawag ng Maynila sa bahagi ng South China Sea na nasa loob ng Exclusive Economic Zone nito.

Sa isang dayalogo noong Marso 23 kasama ang mga grupo ng mangingisda sa Puerto Princesa, lalawigan ng Palawan, sinabi ng mga opisyal na uunahin nila ang tulong sa krudo, suporta sa kabuhayan, at mga hakbang para sa kaligtasan sa dagat. Nakatutok ang pagtitipon sa tumitinding presyur sa ekonomiya at seguridad na kinakaharap ng mga komunidad sa baybayin. Maaari rin itong mapanood online, hindi lamang nang personal.

Pinagtipon ng mga konsultasyon, na inorganisa ng civil society coalition na Atin Ito, ang mahigit 100 mangingisda, mga lokal na opisyal, mambabatas, at mga kinatawan ng civil society. Nakalap ng kaganapan ang mga mismong salaysay ng mga hamon sa WPS.

Sa dayalogo, inilarawan ng mga mangingisda ang lalong sumisikip na sitwasyon: nililimitahan ng mataas na presyo ng krudo ang layo ng nararating ng mga maliliit na bangka, habang lalong nagiging hindi tiyak ang access sa mga tradisyonal na pangingisdaan.

Panggigipit ng Tsina

Sa mga nakaraang taon, nagpadala ang Tsina ng coast guard at iba pang mga barko upang manggipit ng mga bangkang pangisda ng Pilipinas sa WPS. Inaangkin ng Tsina ang mahigit 80% ng South China Sea, kahit na ibinasura ng isang pandaigdigang hukuman ang kaso ng Tsina noong 2016.

"Sa tuwing pumapalaot kami para mangisda, nababalot kami ng takot. Sinusubukan naming tukuyin kung saan sila (mga barko ng Tsina) maaaring nagtitipon, dahil ang pangunahing alalahanin namin ay ang aming kaligtasan; nag-aalala kami na baka hindi na kami makabalik," sabi ni Rogelio Hingpit, kinatawan ng Kalayaan Fisherfolk mula sa Pag-asa (Thitu) Island.

Ang Pag-asa Island, bahagi ng lalawigan ng Palawan, ay nagsisilbing mahalagang outpost na kumakatawan sa soberanya at teritoryal na pag-aangkin ng Pilipinas sa WPS.

Sa pagsalaysay sa panggigipit sa WPS, sinabi ni Hingpit na hinaharangan ng mga barko ng Tsina ang access sa mga tradisyonal na pangingisdaan, kabilang ang isang munting pulo na may layong tatlong nautical mile mula sa Pag-asa Island, na dati ay nararating ng mga mangingisda.

Hindi na nila naaabot ang lugar dahil napalilibutan na ito ng mga barko ng Tsina, na tinatawag ng mga lokal na mangingisda na "secret island," aniya.

Si Hingpit ay kabilang sa maraming maliliit na mangingisdang Pilipino na umaasa sa WPS para sa kanilang kabuhayan. Ngunit hinaharangan ng mga patrolya ng Tsina ang access sa kanilang mga tradisyonal na pangingisdaan, na nagreresulta sa mas maliit na huli at mas mababang kita.

"Umaasa kami na muli kaming makapangingisda nang malaya, nang walang takot o pangamba kung makauuwi ba kami nang ligtas," aniya. Nanawagan siya sa mga mambabatas para sa tulong sa pagharap sa mga mangingisdang Tsino at sa panggigipit na nararanasan ng mga Pilipino mula sa China Coast Guard sa lugar.

"Kailangan namin ng agarang tulong," dagdag niya.

Pagdaragdag ng subsidiya

Nangako ang mga mambabatas na isusulong ang mas matitibay na mekanismo ng proteksiyon, mas malaking pondo para sa mga bangkang pangisda, at mas mabilis na pamamahagi ng subsidiya sa krudo.

Sinabi ni Sen. Erwin Tulfo na dapat pangalagaan ng pamahalaan ang soberanya at kabuhayan.

"Habang narito tayo, ipagtatanggol natin ito. Hangga't ako ang chairman ng Foreign Relations sa Senado, ipaglalaban natin ito. Huwag kayong sumuko. Sama-sama nating ipaglaban ang [WPS]," sabi ni Tulfo sa mga mangingisda. Inulit niya ang panawagan para sa mas mabilis at mas epektibong tulong sa krudo sa gitna ng tumitinding tensyon sa Middle East.

Sinabi ni Malabon Rep. Antolin Oreta III na mahalaga ang pagpapatatag ng kita ng mga mangingisda para sa pambansang seguridad sa pagkain. Samantala, tinukoy ni Akbayan Party-list Rep. Perci Cendaña ang nakabinbing panukalang batas na magtataas ng subsidiya sa krudo para sa maliliit na mangingisda sa 5,000 PHP mula 3,000 PHP ($82 mula $49).

Hindi iniulat kung gaano kadalas ibinibigay ang subsidiya.

Bukod sa subsidiya, sinabi ng mga mambabatas na magsusulong sila ng mas matibay na mga hakbang sa kaligtasan at karagdagang suporta para sa mga sasakyang pangisda upang mapanatili ang presensya ng mga sibilyan sa mga pinagtatalunang karagatan.

"Hindi lang ito usapin ng teritoryo. Ito ay tungkol sa kabuhayan at dignidad, at sa kinabukasan ng ating mga komunidad," sabi ni Rafaela David, co-convenor ng Atin Ito. Dagdag pa ng kanyang kapwa co-convenor na si Edicio Dela Torre, ang mga mangingisda ang "tunay na anyo" ng presensya ng Pilipinas sa nasabing lugar.

Pagpapataas ng kamalayan

Isang student assembly kalaunan sa araw na iyon ang dinaluhan ng humigit-kumulang 1,000 kalahok na nakatuon sa pagpapataas ng kamalayan hinggil sa sigalot sa WPS habang nilalabanan ang maling impormasyon. Nanawagan ang mga organizer para sa mandatoryong pagtuturo ng legal at historikal na pinagmulan ng nasabing lugar.

Sa isang video message para sa mga estudyante, sinabi ni Sen. Francis Pangilinan na nananatili ang tensyon sa rehiyon sa kabila ng paborableng desisyon ng international arbitral ruling noong 2016 at nanawagan sa publiko -- lalo na sa kabataan, na inilarawan niyang "binhi ng pagbabago" -- na manatiling aktibo at nakikilahok.

Sinabi ni Pangilinan na isinusulong niya ang mga resolusyon sa Senado na tumatanggi at kumokondena sa mga aksyon ng Tsina. "Hindi namin hahayaang palampasin ang mga pang-iinsulto nang walang tugon. Maninindigan kami, at sa inyong suporta, ipagpapatuloy namin ang pakikipaglaban para sa nararapat sa atin [sa ilalim ng international law]," aniya.