Ayon kay Liz Lagniton | 2026-07-13

Ginunita ng Pilipinas ang anibersaryo ng isang makasaysayang South China Sea arbitral ruling sa pamamagitan ng mga seremonya sa Maynila noong Hulyo 10, kung saan nanawagan si Pangulong Ferdinand Marcos Jr. sa lahat ng bansa na panatilihing malaya sa sigalot ang pinagtatalunang katubigan.

Sa kanyang talumpati sa isang diplomatikong pagtanggap sa Pasay City, muling pinagtibay ni Marcos ang paninindigan ng Pilipinas sa United Nations Convention on the Law of the Sea (UNCLOS) at sa hatol ng Permanent Court of Arbitration noong 2016, na nagpawalang-bisa sa malawak na "nine-dash line" na pag-angkin ng China sa malaking bahagi ng South China Sea.

"Hindi kailanman dapat maging lugar ng hidwaan ang South China Sea. Dapat itong manatiling isang karagatan ng kapayapaan, kooperasyon at pagkakaugnay," ani Marcos, ayon sa Philippine News Agency.

"Hindi lamang isang abstraktong tagumpay ng hurisprudensya" ang hatol kundi nagtataglay ng "isang malalim at tunay na makataong dimensyon," aniya.

"Sa kaibuturan nito, ang pasyang ito ay tungkol sa mga tao. Tungkol ito sa ating mga mangingisda na ang kanilang mga ninuno ay ilang salinlahi nang nangingisda sa mga katubigang ito, at karapat-dapat na makapangisda nang may kapayapaan, kaligtasan, at dignidad upang maitaguyod ang kanilang mga pamilya," aniya.

'Matatag na sandigan'

Sa ginanap na buong araw na commemorative conference, inilarawan ni Foreign Affairs Secretary Ma. Theresa Lazaro ang hatol bilang isang "matatag at permanenteng sandigan" ng pandaigdigang kaayusang nakabatay sa batas.

"Pinal ang hatol na ito. … Hindi ito maaaring idaan sa negosasyon o kompromiso," pahayag ni Lazaro, ayon sa Manila Bulletin.

"Kapag nakaamba ang anino ng pamimilit, kailangan ng mga bansa ang isang bagay na higit na permanente kaysa sa pamamayani ng kapangyarihang pampulitika. Kailangan nila ng isang parola," aniya kaugnay ng hatol.

Mga dismayadong mangingisda

Subalit inihayag ng mga mangingisdang Pilipino mula sa Masinloc, ang baybaying bayan na pinakamalapit sa Scarborough Shoal, na halos wala itong naidulot na ginhawa sa kanila makalipas ang isang dekada.

Patuloy silang itinataboy ng mga sasakyang pandagat ng Tsina na binabalewala ang tribunal. Ayon kay Henrilito Empoc, 47, ginamitan ng water cannon ng mga tauhan ng Tsina ang mga bangkang pangisda ng mga Pilipino at pinutol ang lubid ng kanilang mga angkla.

"Inagaw nila ang karapatan naming mangisda," sabi ni Empoc sa Reuters noong Hulyo 10.

Ayon kay Rony Drio, 59, hindi pa siya bumabalik sa bahura mula noong 2024. "Nanalo tayo noong 2016, pero hindi ko ramdam ang tagumpay natin," ani Drio, ayon sa Reuters.

Kinalaunan, nagtungo si Defense Secretary Gilberto Teodoro Jr. sa Masinloc, kung saan nakilahok siya sa mga aktibidad ng anibersaryo kasama ang mga komunidad sa baybayin at pinangunahan ang pamamahagi ng mga food pack, aparatong pang-ipon ng isda, baterya at kagamitan sa pangingisda sa mga lokal na mangingisda.

"Pinili naming ipagdiwang ang ika-10 anibersaryo ng Arbitral Award kasama kayo dahil magtatagumpay lamang ang pagsisikap na ito kung aabot sa ating mga kababayan ang mga benepisyo nito," ani Teodoro, ayon sa Manila Bulletin. "Umaasa kaming magkasama nating mabubuksan ang West Philippine Sea at Bajo de Masinloc [ang tawag ng Pilipinas sa Scarborough Shoal] para sa lahat ng Pilipino ngayon at sa mga susunod na henerasyon," dagdag niya.

Pandaigdigang suporta

Naglabas ng pahayag noong Hulyo 12 ang 14 na bansa na muling nagpapatibay na "pinal, may legal na bisa, at tiyak" ang arbitral award, at nananawagan sa lahat ng panig na mapayapang lutasin ang mga alitan alinsunod sa UNCLOS.

Binubuo ng Estados Unidos, Australia, Canada, Estonia, Germany, Italy, Japan, Latvia, Lithuania, New Zealand, Romania, Slovenia, United Kingdom, at Pilipinas ang 14 na bansang ito.

Nagpahayag sila ng "mariing pagtutol sa paggamit ng pwersa ng coast guard, militar, at maritime militia upang manggipit, humadlang, o manakot sa mga lehitimong operasyon ng ibang bansa sa karagatan man o sa himpapawid," at nanawagan ng pagsunod sa hatol noong 2016.

Patuloy na ibinabasura ng Tsina ang hatol at hindi ito nakiisa sa arbitrasyon. Iginigiit ng Beijing ang "walang pasubaling soberanya" sa Scarborough Shoal at sa malaking bahagi ng South China Sea.

Sigla ng pagkilos ng mamamayan

Bago sumapit ang anibersaryo, isang flotilla noong Hulyo 5 sa Subic Bay sa lalawigan ng Zambales ang nagtipon ng halos 80 bangkang pangisda kung saan binuo ng mga sakay nito ang mga kulay ng watawat ng Pilipinas at ang katagang "WPS, ATIN ITO!" ("West Philippine Sea, Atin Ito") sa karagatan.

Ang anibersaryo ay "nagsisilbing paalala na nagtagumpay ang katotohanan, pandaigdigang batas, at ang katapangan ng sambayanang Pilipino," ani Rafaela David, co-convenor ng Atin Ito Coalition, ayon sa Philippine Daily Inquirer.

Gagamitin ng Maynila ang arbitral award "bilang malinaw nating batayang legal at pampatakaran sa pakikipag-ugnayan sa mga kaalyado at pagsusulong ng isang epektibo at may legal na bisang Code of Conduct sa South China Sea," ani Lazaro, ayon sa Manila Bulletin.

Patuloy na isinusulong ng Pilipinas, na tumatayong tagapangulo ng Association of Southeast Asian Nations (ASEAN) ngayong taon, ang isang alituntuning naaayon sa UNCLOS at sa hatol noong 2016. Nakatakdang magpulong ang mga foreign minister ng ASEAN sa Maynila sa huling bahagi ng Hulyo.

Estratehikong paninindigan

Inihayag ni Teodoro, nang magtalumpati sa forum ng Stratbase Institute sa Makati City noong Hulyo 10, na ang hatol ay higit pa sa pagiging isang legal na tagumpay ng Pilipinas.

"Hindi lamang ito tagumpay para sa Pilipinas; tagumpay rin ito para sa buong mundo dahil pinagtitibay nito ang pangingibabaw ng UNCLOS at pinangangalagaan ito laban sa mga pagtatangkang rebisyunista," ani Teodoro, ayon sa BusinessWorld.

Sa pakikipanayam sa mga mamamahayag sa sidelines ng nasabing forum, nanawagan si Teodoro na itaas ang pondo para sa depensa sa "hindi bababa sa dalawa hanggang tatlo o apat na porsyento ng GDP." Sa kasalukuyan, naglalaan ang bansa ng tinatayang 1.3 hanggang 1.4% ng GDP para sa depensa, ayon sa Philippine Star.

"Dapat manatiling makabuluhan ang hatol sa gawa maging sa batas," ani Philippine military Chief of Staff Gen. Romeo Brawner Jr., sa kanyang talumpati sa forum. "Nananatili lamang ang mga karapatan kapag iginigiit ang mga ito."

"Ang isang hatol … ay kailangang ipaliwanag, ipagtanggol, at ipatupad," ganito rin ang naging pahayag ni Philippine Coast Guard Rear Adm. Jay Tarriela sa National West Philippine Sea Summit sa Pasay City noong Hulyo 9, ayon sa Philippine Star.

Nagbigay ng legal na batayan sa Pilipinas ang hatol, subalit "dapat magbunga ng estratehikong lakas ang susunod na dekada," ani Stratbase Institute President Victor Andres "Dindo" Manhit.

"Nangangailangan ito ng kapani-paniwalang pananggalang, mas matitibay na ugnayan, at pambansang katatagan," ani Manhit, ayon sa Manila Times.