Tác giả: Chen Wei-chen | 2025-12-18

Giữa lúc tranh cãi ngoại giao giữa Trung Quốc và Nhật Bản bước sang tháng thứ hai, Bắc Kinh đã gia tăng hiện diện quân sự tại Đông Bắc Á. Trên mạng X, Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Shinjiro Koizumi đã chỉ trích Trung Quốc “mở rộng và tăng cường” các hoạt động thao diễn quân sự, cùng ý đồ “phô trương sức mạnh nhằm vào đất nước chúng ta”.

Ngày 10/12, hai máy bay ném bom B-52H của Không quân Mỹ đã cùng các tiêm kích F-15J và F-35A của Lực lượng Không vệ Nhật Bản tiến hành một loạt bài tập chiến thuật trên Biển Nhật Bản. Theo thông báo đăng trên X của Văn phòng Bộ Tham mưu Liên quân Nhật Bản, các cuộc diễn tập tái khẳng định quyết tâm của đồng minh “không dung thứ cho việc sử dụng vũ lực để đơn phương thay đổi hiện trạng” và tăng cường “năng lực răn đe và ứng phó của Liên minh Nhật - Mỹ”.

Bộ Quốc phòng Nhật Bản cho biết riêng rằng cuộc tập trận diễn ra “trong bối cảnh môi trường an ninh xung quanh đất nước ta ngày càng nghiêm trọng”.

Căng thẳng với Bắc Kinh đã leo thang nhanh chóng trong những tuần gần đây.

Tuần tra chung Trung - Nga

Chiến dịch Mỹ - Nhật diễn ra một ngày sau một cuộc tuần tra chung Trung - Nga. Ngày 9/12, máy bay ném bom Nga và Trung Quốc đã thực hiện các chuyến bay phối hợp trên Biển Hoa Đông và Tây Thái Bình Dương, buộc các tiêm kích của Nhật Bản và Hàn Quốc phải theo dõi hoạt động này.

Theo các quan chức Nhật Bản, hai máy bay ném bom Tu-95 của Nga đã nhập cùng hai máy bay ném bom H-6 của Trung Quốc trước khi bay hướng ra Thái Bình Dương ngoài khơi đảo Shikoku. Các tiêm kích J-16 của Trung Quốc tham gia đội hình khi đoàn bay quá cảnh hành lang Okinawa–Miyako để tiến vào Biển Philippines.

Một nhóm thứ hai gồm bốn chiếc J-16 khác đã hộ tống các máy bay ném bom trên chặng quay về, lại quá cảnh hành lang Okinawa–Miyako để trở về Biển Hoa Đông.

Trong tuyên bố lên án chiến dịch không quân Trung - Nga, ông Koizumi, bộ trưởng quốc phòng Nhật Bản gọi đây là “mối quan ngại nghiêm trọng đối với an ninh quốc gia”.

Sau đó, ông đã trao đổi qua điện thoại với Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth. Theo một tuyên bố, hai bộ trưởng nhất trí rằng các hành động của Bắc Kinh “không có lợi cho hòa bình và ổn định khu vực”, đồng thời cam kết lực lượng của mỗi bên “sẽ kiên quyết và liên tục duy trì các hoạt động giám sát, theo dõi” xung quanh Nhật Bản.

Cuộc đối đầu mới nhất diễn ra sau những phát biểu của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi khiến Bắc Kinh phẫn nộ. Đầu tháng 11, bà đã nêu khả năng Nhật Bản sẽ can dự trong trường hợp Trung Quốc tấn công Đài Loan.

Những cuộc chạm trán trên không nguy hiểm

Các cuộc tuần tra diễn ra chỉ vài ngày sau một vụ chạm trán quân sự căng thẳng trên biển. Ngày 6/12, các tiêm kích Trung Quốc từ mẫu hạm Liêu Ninh đã hai lần khóa mục tiêu bằng radar điều khiển hỏa lực vào máy bay Nhật Bản trên vùng biển quốc tế ở phía đông nam Okinawa, hành động mà Tokyo mô tả là đặc biệt thù địch.

Tokyo đã gửi công hàm phản đối mạnh mẽ, song Bắc Kinh bác bỏ cáo buộc, cho rằng máy bay Nhật Bản đã “bám theo và quấy rối một cách ác ý” mẫu hạm của Trung Quốc.

Reuters mô tả việc khóa mục tiêu bằng radar này là “vụ đụng độ nghiêm trọng nhất giữa hai quân đội trong nhiều năm”. Lần gần nhất xảy ra sự cố khóa mục tiêu bằng radar tương tự là vào năm 2013 gần quần đảo tranh chấp Senkaku, do Nhật Bản quản lý. Trung Quốc và Đài Loan đều có tuyên bố chủ quyền đối nghịch đối với quần đảo này và gọi là Điếu Ngư.

Quan hệ Trung - Nhật đã lao dốc tới mức thấp nhất trong hơn một thập kỷ.

Việc xuống thang lần này sẽ khó khăn hơn rất nhiều so với các cuộc khủng hoảng Trung - Nhật trước đây, theo nhận định trong một bài viết hồi đầu tháng 12 của Lin và Kristi Govella, hai cố vấn cao cấp tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế ở Washington.

Hai tác giả liệt kê hàng loạt yếu tố chính trị từ phía Trung Quốc và Nhật Bản để lý giải nhận định của mình, trong đó có việc Trung Quốc coi Đài Loan là “lõi của các lợi ích cốt lõi của Trung Quốc”, cũng như mối quan ngại lan truyền tại Nhật Bản trước hành vi của Trung Quốc.

Ngay cả khi căng thẳng cuối cùng có hạ nhiệt, thì quan hệ song phương nhiều khả năng sẽ ổn định ở một “bình thường mới” tồi tệ hơn, Lin và Govella nhận định.

Bà Takaichi đã thúc đẩy chương trình nghị sự của người thầy chính trị của mình là ông Shinzo Abe bằng cách tăng cường quốc phòng và coi an ninh của Đài Loan là lợi ích trọng yếu, theo bài viết của Sebastian Maslow, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Tokyo, đăng trên The Conversation. Trong khi một Trung Quốc ngày càng tự tin tiếp tục gây sức ép, Nhật Bản đã trở nên kiên cường hơn, rút kinh nghiệm từ các cuộc khủng hoảng trước đây để giảm thiểu rủi ro đối với chuỗi cung ứng. “Chưa thể trông đợi một cái kết nhanh cho cuộc khủng hoảng này”, giáo sư Maslow viết.