Tác giả: Wu Qiaoxi | 2025-12-24

Theo một nghiên cứu mới của Sáng kiến Minh bạch Hàng hải châu Á (AMTI) - một dự án của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) có trụ sở tại Washington, Trung Quốc đang chuyển đổi các tiền đồn của mình trên các đá Chữ Thập, Vành Khăn và Subi thành những trung tâm tinh vi phục vụ tác chiến điện tử và tình báo.

Trong một báo cáo được công bố vào đầu tháng 12, AMTI cho biết kể từ năm 2022, Trung Quốc đã bổ sung các trạm radar, các cụm ăng-ten và nhiều hệ thống tác chiến điện tử mới trên ba bãi đá này.

Báo cáo nêu rõ: “Những nâng cấp này cho thấy rõ thực tế rằng một chức năng quan trọng của các căn cứ Trung Quốc là cung cấp khả năng bao phủ ISR [tình báo, giám sát và trinh sát] vượt trội đối với Biển Đông”. Các cơ sở này hỗ trợ lực lượng hải cảnh và hải quân Trung Quốc trong các hoạt động thời bình, đồng thời cho phép Bắc Kinh “tranh chấp việc sử dụng phổ điện từ của các bên khác trong trường hợp xảy ra xung đột”, qua đó tác động trực tiếp đến thông tin liên lạc và hoạt động dẫn đường.

Ăng-ten và radar

Phân tích hình ảnh vệ tinh cho thấy trong giai đoạn 2023-2024, Trung Quốc đã lắp đặt ít nhất sáu cụm ăng-ten đơn cực cố định trên ba bãi đá nói trên, tất cả đều hướng ra vùng biển mở. Theo báo cáo, thiết bị này có vẻ được kết nối với các hệ thống cảm biến và truyền thông triển khai trên xe cơ giới và có khả năng nhằm mục đích gây nhiễu điện tử hoặc xác định phương hướng.

Vào đầu năm 2025, Trung Quốc đã bổ sung hai vòm radar (vòm bảo vệ cho radar) trên Đá Subi. Thiết kế của chúng gần như giống hệt các vòm radar đã xuất hiện trên Đá Chữ Thập và Đá Vành Khăn từ năm 2017. Sự tương đồng này cho thấy Bắc Kinh đang xây dựng một mạng lưới radar rộng lớn, trùng điệp, có khả năng giám sát liên tục các khu vực then chốt của Biển Đông.

Ngoài những nâng cấp về tác chiến điện tử, kể từ năm 2023, tại Đá Vành Khăn đã xuất hiện các ụ súng bố trí ven biển mới. Các vị trí được củng cố này có thể hỗ trợ triển khai các hệ thống vũ khí di động như pháo hoặc bệ phóng tên lửa nhiều nòng, từ đó mở rộng vai trò quân sự của bãi đá này.

Cạnh tranh với Manila

Động thái của Trung Quốc diễn ra giữa bối cảnh thường xuyên xảy ra các cuộc đối đầu với Philippines gần Bãi Cỏ Mây và Bãi cạn Scarborough, làm gia tăng nhu cầu về khả năng giám sát và phản giám sát hàng hải.

Các tiền đồn ở Trường Sa nằm cách các căn cứ quân sự lớn gần nhất của Trung Quốc khoảng 600 km, khiến chi phí cho việc giám sát và tuần tra liên tục tăng cao. Đồng thời, các quốc gia bao gồm Philippines và Việt Nam cũng đang nâng cao năng lực giám sát Biển Đông của riêng họ.

Philippines đã cáo buộc quân đội Trung Quốc bắn ba pháo sáng từ Đá Subi vào ngày 6 tháng 12 về phía một máy bay của Philippines tiến hành các hoạt động giám sát không gian biển ở Biển Đông.

Lực lượng bảo vệ bờ biển Philippines cho biết: “Máy bay của Cục Thủy sản và Tài nguyên Thủy sinh đã ghi lại đoạn video về ba pháo sáng được bắn từ bãi đá về phía máy bay trong suốt chuyến bay hợp pháp của nó”.

Để cải thiện giám sát hàng hải và thu thập thông tin tình báo, Manila đã đề nghị triển khai các máy bay không người lái MQ-9A không vũ trang từ Hoa Kỳ. Việc triển khai tạm thời đã bắt đầu vào tháng trước.

Vào tháng 10, Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ Pete Hegseth đã đề xuất việc tạo lập các hệ thống chung không người lái trên không và dưới biển giữa các quốc gia Đông Nam Á, nhằm nâng cao hiệu quả giám sát đồng thời giảm thiểu rủi ro và chi phí.

Cạnh tranh với Hà Nội

Một nghiên cứu khác được công bố vào tháng 8 cho biết Việt Nam cũng đang đẩy nhanh việc cải tạo đất ở Biển Đông, với quy mô tổng thể dự kiến sẽ vượt Trung Quốc. Diễn biến này đặt ra câu hỏi liệu Hà Nội có tái hiện mô hình tình báo và giám sát điện tử của Bắc Kinh hay không.

Trung Quốc tuyên bố chủ quyền đối với hơn 80% diện tích Biển Đông, tuyên bố này đã bị một tòa án quốc tế bác bỏ theo phán quyết năm 2016.

Bắc Kinh bắt đầu cải tạo đất quy mô lớn ở Biển Đông vào năm 2013, sau đó nhanh chóng tiến hành quân sự hóa bao gồm xây dựng các đường băng, doanh trại, bệ phóng tên lửa và hệ thống radar. Năm 2016, Trung Quốc công khai hạ cánh một máy bay quân sự xuống Đá Chữ Thập, bất chấp các tranh chấp quốc tế về quyền sở hữu bãi đá này. Theo tạp chí Time, đây là lần hạ cánh đầu tiên xuống bất kỳ ba bãi đá tranh chấp - Chữ Thập, Vành Khăn và Subi - trong khu vực.