Tác giả: Zarak Khan | 2026-01-08

Sự bất lực thảm hại của Venezuela trong việc ngăn chặn các lực lượng Mỹ bắt giữ nhà độc tài Nicolás Maduro đang khiến các chuyên gia nghi vấn về giá trị của vũ khí Nga và Trung Quốc.

Một đội đặc nhiệm Mỹ, không hề bị cản trở bởi hệ thống an ninh Venezuela, đã tiêu diệt các vệ sĩ của Maduro và chở ông cùng vợ bằng máy bay về Hoa Kỳ để hầu tòa.

Cuộc đột kích ngày 3/1 tại Caracas đã phơi bày một cách bẽ bàng những hạn chế của một kiến trúc phòng không liên kết được xây dựng xoay quanh các cảm biến của Trung Quốc và tên lửa của Nga, theo các nhà phân tích quốc phòng.

Sự hậu thuẫn của Trung Quốc đối với Venezuela

Trung Quốc nỗ lực xây dựng quan hệ quân sự tại Mỹ Latinh, đặc biệt với Venezuela, thông qua việc bán vũ khí, các chương trình huấn luyện và trao đổi quốc phòng.

Thông qua các khoản cho vay, dự án hạ tầng và sự hậu thuẫn ngoại giao, Bắc Kinh đã giúp chế độ của Maduro trụ vững trước các lệnh trừng phạt của Mỹ.

Quan hệ đối tác đó được nâng tầm năm 2023, khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Maduro công bố một “quan hệ đối tác chiến lược toàn diện trong mọi điều kiện”. Ngôn từ này nhấn mạnh tham vọng gây ảnh hưởng tại Mỹ Latinh của Trung Quốc.

Theo một báo cáo tháng 6 năm ngoái của Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, Venezuela đã trở thành quốc gia Mỹ Latinh mua sắm nhiều nhất vũ khí do Bắc Kinh sản xuất sau khi Mỹ cấm toàn bộ hoạt động bán vũ khí thương mại cho Caracas từ 2006.

Theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) có trụ sở tại Washington, Venezuela chiếm 85,8% doanh số bán vũ khí của Trung Quốc tại khu vực Bắc và Nam Mỹ trong giai đoạn 2010 - 2020.

Có vẻ như đó là số tiền bị phung phí.

Sự vượt trội của vũ khí Mỹ

Cuộc đột kích bắt giữ Maduro “không chỉ làm nổi bật sức mạnh của năng lực tình báo Mỹ tại Caracas mà còn cho thấy những giới hạn, hoặc ít nhất là hiệu quả tác chiến, của radar Trung Quốc tại Venezuela”, Newsweek đưa tin ngày 6/1.

“Khi máy bay chiến đấu của họ tiến gần bờ biển Venezuela, Mỹ bắt đầu chồng lớp các hiệu ứng khác nhau, cung cấp bởi SPACECOM [Bộ tư lệnh Không gian Mỹ], CYBERCOM [Bộ tư lệnh Không gian mạng Mỹ] và các thành viên khác của [lực lượng đặc nhiệm] liên tịch, để tạo ra một hành lang tác chiến trên không”, Tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, phát biểu tại một cuộc họp báo hôm 3/1 ở Florida.

Những biện pháp này đã áp đảo hệ thống phòng không của Venezuela với các radar JY-27A do Tập đoàn China Electronics Technology Group Corp thuộc sở hữu nhà nước Trung Quốc sản xuất, và các hệ thống của Nga như tên lửa S-300VM nhằm bảo vệ các mục tiêu trọng yếu như Caracas.

Bắc Kinh đã quảng bá rằng các radar này có khả năng phát hiện máy bay tàng hình của Mỹ. Venezuela đã bắt đầu triển khai chúng từ tháng 9.

Tháng 10 năm ngoái, Bộ trưởng Quốc phòng của chế độ tại Venezuela, Tướng Vladimir Padrino López, tuyên bố mạng lưới này đã phát hiện các tiêm kích tàng hình F-35 của Mỹ ở khoảng cách 75km tính từ bờ biển Venezuela.

Một mạng lưới tê liệt

Theo David Wurmser, cựu cố vấn chính phủ Mỹ, việc các hệ thống nhập khẩu đắt đỏ của Venezuela không thể “pháthiện hoặc đánh chặn các lực lượng Mỹ” hôm 3/1 đã đặt ra các câu hỏi về hiệu quả của công nghệ quân sự Trung Quốc.

“Toàn bộ hệ thống phòng không đã bị tê liệt”, Wurmser nói với Nikkei Asia, và so sánh với các hệ thống phòng không kém hiệu quả của Iran trong các cuộc không kích của Israel và Mỹ năm ngoái.

“Điều này một lần nữa phơi bày điểm yếu của vũ khí Trung Quốc/Nga/Iran”, Wurmser nói thêm.

Các chuyên gia quân sự xem vụ Caracas như một nhược điểm của ngành công nghiệp quốc phòng Trung Quốc, vốn đã bị kháng cự bởi khách hàng trong những năm gần đây. Dữ liệu ngành vũ khí do Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI) tổng hợp cho thấy xuất khẩu vũ khí của Trung Quốc đã chững lại những năm gần đây.

Doanh số yếu đi sau khi các quốc gia khách hàng liên tục phàn nàn, từ vấn đề bảo dưỡng cho đến khả năng tích hợp kém với các hệ thống cũ.

Theo Eric Hundman, một chuyên gia về Trung Quốc, ít nhất 23 quốc gia, trong đó có Venezuela và Pakistan, đã mua radar phòng không do Trung Quốc sản xuất.

“Việc thỉnh thoảng lại có báo cáo về các vấn đề về năng lực và độ tin cậy của chúng” cho thấy các nhà sản xuất Trung Quốc đã gặp khó khăn trong việc cạnh tranh hiệu quả ở lĩnh vực này, Hundman viết trong một báo cáo tháng 3 năm ngoái cho Viện nghiên cứu Hàng không Vũ trụ Trung Quốc, trực thuộc Không quân Mỹ.

Những nghi ngờ về độ tin cậy của vũ khí Trung Quốc đã được khuếch đại bởi sự xáo trộn bên trong chính quân đội Trung Quốc, bao gồm các cuộc thanh trừng sâu rộng đối với các sĩ quan cấp cao của Quân Giải phóng Nhân dân phụ trách mua sắm và lực lượng tên lửa, mà các nhà quan sát cho là dấu hiệu của những điểm yếu thể chế sâu xa hơn.

'Ngừng hoạt động'

Tuy vậy, việc bảo dưỡng kém cũng sẽ làm thất bại cả những hệ thống tốt nhất.

Một báo cáo tháng 6 của Viện Tình báo Chiến lược Miami (MSI²) đã dẫn ra tình trạng “suy thoái vận hành và bị thao túng” trong hệ thống phòng không của Venezuela và cảnh báo nó đã đạt tới “tình trạng nguy cấp”.

Hơn 50% các radar tầm xa JYL-1 và JY-11B do Trung Quốc sản xuất đã “ngừng hoạt động do thiếu phụ tùng thay thế”, báo cáo cho biết.

Báo cáo mô tả các chuyến bay của tiêm kích Su-30MK2 do Nga sản xuất bị “hạn chế nghiêm trọng”, trong khi đội máy bay K-8W Karakorum do Trung Quốc chế tạo chỉ hoạt động với mức sẵn sàng dưới 30% và “thiếu radar không đối không”.