Nguồn: AFP và Focus | 2026-02-25

GENEVA, Thụy Sĩ -- Ngày 23/2, Hoa Kỳ cáo buộc Trung Quốc đã gia tăng đáng kể kho vũ khí hạt nhân của mình và tái khẳng định Bắc Kinh đã bí mật tiến hành các vụ thử hạt nhân, nhắc lại yêu cầu nước này cần tham gia một hiệp ước kiểm soát vũ khí nào đó trong tương lai.

Washington cho biết Hiệp ước New START, là hiệp ước cuối cùng giữa Hoa Kỳ và Nga, hết hiệu lực hôm 5/2, mở ra khả năng đạt được một "thỏa thuận tốt hơn", với sự tham gia của Bắc Kinh.

Christopher Yeaw, Trợ lý Ngoại trưởng Hoa Kỳ phụ trách kiểm soát vũ khí và không phổ biến vũ khí hạt nhân, phát biểu tại Hội nghị Giải trừ quân bị tại Geneva rằng, Hiệp ước New START có sai sót nghiêm trọng và "không tính đến việc Trung Quốc gia tăng vũ khí hạt nhân một cách chưa từng có, có chủ đích, nhanh chóng và thiếu minh bạch".

"Bất chấp những tuyên bố ngược lại, Trung Quốc đã cố tình và không bị ràng buộc bởi bất kỳ giới hạn nào, ồ ạt mở rộng kho vũ khí hạt nhân của mình mà không có sự minh bạch hay bất kỳ dấu hiệu nào về mục tiêu hoặc điểm dừng cuối cùng của Trung Quốc", ông Yeaw đưa ra cáo buộc.

Đại sứ Trung Quốc phụ trách các vấn đề giải trừ quân bị Shen Jian nói trước hội nghị rằng đất nước ông "kiên quyết phản đối việc một số quốc gia liên tục bóp méo và bôi nhọ chính sách hạt nhân của Trung Quốc".

Ước tính về thế cân bằng

Nhưng giới chức Mỹ "tin rằng Trung Quốc có thể đạt thế cân bằng trong vòng bốn hoặc năm năm tới", ông Yeaw nói nhưng không giải thích chi tiết quan điểm của ông khi đề cập đến sự cân bằng.

Cả Nga và Hoa Kỳ đều đang sở hữu hơn 5000 vũ khí hạt nhân, theo ICAN (Chiến dịch Quốc tế Xóa bỏ Vũ khí Hạt nhân), một liên minh toàn cầu từng được trao giải Nobel Hòa bình.

Tuy nhiên, Hiệp ước New START, hết hạn hôm 5/2, chỉ cho phép Hoa Kỳ và Nga triển khai mỗi bên 1.550 đầu đạn hạt nhân — một con số mà Washington cáo buộc Nga đã vượt qua và Trung Quốc đang nhanh chóng tiến gần tới.

"Bắc Kinh đang trên đà sở hữu đủ lượng vật liệu phân hạch cần thiết để chế tạo hơn 1.000 đầu đạn hạt nhân vào năm 2030", ông Yeaw cho biết.

"Kho vũ khí hạt nhân của Trung Quốc không cùng đẳng cấp với các quốc gia sở hữu kho vũ khí hạt nhân lớn nhất", ông Shen nói. "Việc yêu cầu Trung Quốc tham gia vào cái gọi là các cuộc đàm phán ba bên là không công bằng, không hợp lý và cũng không thực tế".

Tuy nhiên, theo một quan chức cấp cao của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, người yêu cầu được giấu tên, một số cuộc thảo luận hiện đang được tiến hành.

Ngày 6/2, một cuộc họp "sơ bộ" đã diễn ra với phái đoàn Trung Quốc tại Washington, một ngày sau khi hiệp ước New START hết hạn, và một cuộc họp mang tính "thực chất" hơn đã được lên lịch vào ngày 24/2 tại Geneva, quan chức này nói với phóng viên.

Hiệp ước New START hết hiệu lực đánh dấu lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ, thế giới không có bất kỳ hiệp ước nào nhằm hạn chế việc triển khai các loại vũ khí hủy diệt nhất hành tinh, làm xuất hiện mối lo về một cuộc chạy đua vũ trang mới.

Ông Yeaw hoan nghênh việc hết hiệu lực của hiệp ước. Theo ông, những giới hạn về số lượng đầu đạn và bệ phóng của hiệp ước này "không còn phù hợp nữa", xét đến việc Nga bị cáo buộc vi phạm hiệp ước.

Moscow đang giúp "tăng cường quy mô kho vũ khí … của Bắc Kinh", ông nhận định.

Cáo buộc về các vụ thử bí mật của Trung Quốc

Hoa Kỳ không "từ bỏ hay phớt lờ việc kiểm soát vũ khí", ông Yeaw nói và nhấn mạnh: "Sự thật hoàn toàn trái ngược với điều đó".

Hôm 23/2, nhà ngoại giao này đã nhắc lại lập trường của Hoa Kỳ rằng, Trung Quốc đã tiến hành các cuộc thử nghiệm hạt nhân bí mật.

Ông đưa ra nhiều thông tin chi tiết về một cuộc thử nghiệm có sức công phá thấp mà phía Washington cho rằng Bắc Kinh đã thực hiện năm 2020, đồng thời cáo buộc Trung Quốc đang chuẩn bị cho nhiều vụ nổ có sức công phá lớn hơn.

Tại hội nghị, ông Yeaw cho biết dữ liệu thu thập được tại nước láng giềng Kazakhstan cho thấy Trung Quốc đã tiến hành một vụ nổ ngầm dưới lòng đất có cường độ 2,75 độ richter vào ngày 22/6/2020.

Theo ông: "Sức công phá ước tính của vụ nổ này tương đương với một vụ nổ hạt nhân 10 tấn, hoặc 5 tấn thuốc nổ thông thường, với giả định rằng vụ nổ được tiến hành hoàn toàn trong nền đá cứng bên dưới mực nước ngầm".

Và "đã có nhiều vụ thử nghiệm khác nữa", quan chức cấp cao này cho biết thêm. "Trung Quốc đang lên kế hoạch thực hiện các cuộc thử nghiệm với sức công phá dự định lên tới hàng trăm tấn".

"Mục tiêu của chúng tôi là đạt được một thỏa thuận tốt hơn, hướng đến một thế giới ít vũ khí hạt nhân hơn", ông Yeaw nhấn mạnh.