Ayon sa AFP at Focus | 2026-02-25

GENEVA, Switzerland -- Inakusahan ng US ang Tsina noong Pebrero 23 na lubhang pinalawak ang arsenal nukleyar nito at mas mariing iginiit na nagsagawa ang Beijing ng mga lihim na pagsubok nukleyar, at muling nanawagang isama ito sa anumang susunod na kasunduan sa pagkontrol ng armas.

Sinabi ng Washington na ang pagtatapos ng New START noong Pebrero 5, ang huling kasunduan ng US at Russia, ay nagbukas ng posibilidad na makabuo ng isang "mas mahusay na kasunduan" na kasama ang Beijing.

Sinabi ni Christopher Yeaw, assistant secretary of state ng US para sa pagkontrol ng armas at pagpigil sa pagkalat ng mga ito, sa Conference on Disarmament sa Geneva na may malaking kakulangan ang New START. Ayon sa kanya, "hindi nito isinaalang-alang ang walang kapantay, sinadya, mabilis at malabong pagpapalawak ng mga sandatang nukleyar ng Tsina."

"Sa kabila ng mga pahayag ng Tsina na taliwas dito, sinadya at walang hadlang nitong pinalawak nang lubha ang arsenal nukleyar nito, nang walang malinaw na paliwanag o pahiwatig kung ano ang layunin o hanggang saan ito titigil," aniya.

Sinabi ni Ambassador for Disarmament Affairs ng Tsina na si Shen Jian sa kumperensya na ang kanyang bansa ay "matibay na tumututol sa patuloy na pagbabaluktot at paninirang-puri ng ilang bansa sa patakarang nukleyar nito."

Tinatayang pagkapantay

Ngunit naniniwala ang mga opisyal ng US na "maaaring maabot ng Tsina ang pagkapantay sa loob ng susunod na apat o limang taon," ayon kay Yeaw, na hindi naman ipinaliwanag kung ano mismo ang ibig niyang sabihin dito.

Ang Russia at ang US ay may higit sa 5,000 sandatang nukleyar, ayon sa grupong ICAN na nagkamit ng Nobel Peace Prize.

Ngunit ang New START, na nagwakas noong Pebrero 5, ay naglimita sa US at Russia sa tig-1,550 nakatalagang nuclear warhead. Ayon sa Washington, lumagpas na ang Russia sa bilang na iyon at mabilis na itong naaabot ng Tsina.

"Patuloy ang Beijing sa landas na magkaroon ng sapat na fissile material para sa higit sa 1,000 nuclear warhead pagsapit ng 2030," ayon kay Yeaw.

Sinabi ni Shen, "Ang arsenal nukleyar ng Tsina ay hindi kasing laki ng sa mga bansang may pinakamalalaking arsenal nukleyar. Hindi patas, makatwiran, o makatotohanan na asahan ang Tsina na makibahagi sa tinatawag na trilateral talks."

Ngunit ayon sa isang mataas na opisyal ng US State Department na hindi nagpakilala, may ilang usapan na rin ang kasalukuyang isinasagawa.

Sinabi ng opisyal sa mga mamamahayag na naganap ang isang "paunang" pagpupulong kasama ang delegasyon ng Tsina sa Washington noong Pebrero 6, isang araw matapos magwakas ang New START, at itinakda ang mas "makabuluhang" pagpupulong sa Geneva noong Pebrero 24.

Ang pagwawakas ng New START ang unang pagkakataon sa loob ng ilang dekada na walang kasunduan upang pigilan ang paglalagay o pagpoposisyon ng pinakamapanirang sandata sa mundo, na nagbunsod ng pangamba sa panibagong paligsahan sa armas.

Malugod na tinanggap ni Yeaw ang pagwawakas ng kasunduan. Ayon sa kanya, "hindi na mahalaga" ang mga numerong limitasyon sa warhead at launcher, dahil sa umano’y paglabag ng Russia sa kasunduan.

Tumutulong ang Moscow na "lalo pang dagdagan ang arsenal" ng Beijing, aniya.

Mga akusasyon ng lihim na pagsubok nukleyar ng Tsina

Sinabi ni Yeaw na ang US ay "hindi umiiwas o binabalewala ang pagkontrol sa armas," at iginiit niya: "Ang totoo ay kabaligtaran nito."

Muling iginiit ng diplomat noong Pebrero 23 ang paratang ng US na nagsagawa ang Tsina ng mga lihim na pagsubok nukleyar.

Nagbigay siya ng higit pang detalye tungkol sa isang pagsubok na may mababang lakas na ayon sa Washington ay isinagawa ng Beijing noong 2020, at inakusahan ang Tsina na naghahanda ng iba pang pagsabog na may mas mataas na lakas.

Sinabi ni Yeaw sa kumperensya na ang mga datos na nakalap malapit sa Kazakhstan ay nagpapakita na nagsagawa ang Tsina ng pagsabog na may lakas na 2.75 magnitude sa ilalim ng lupa noong Hunyo 22, 2020.

"Tinatayang katumbas ng 10 toneladang lakas-nukleyar ang pagsabog, o limang toneladang karaniwang eksplosibo, kung ipagpapalagay na ganap na naipaloob ang pagsabog sa matitigas na bato sa ilalim ng lupa," sabi niya.

"May iba pang mga pagsabog. Plano ng Tsina na magsagawa ng mga pagsubok nukleyar na may lakas na umaabot sa daan-daang tonelada," dagdag pa ng mataas na opisyal ng US.

"Ang aming layunin ay makabuo ng mas maayos na kasunduan tungo sa isang mundo na may mas kaunting sandatang nukleyar," pagbibigay-diin ni Yeaw.