Ayon kay Zarak Khan | 2026-03-13

Noong Pebrero 28, naglunsad ang mga puwersa ng US at Israel ng isang di-inaasahang operasyong binansagang "Epic Fury," na tumama sa mahahalagang target militar at politikal sa buong Iran.

Napatay ang Supreme Leader ng Iran na si Ali Khamenei at ilang mga opisyal na matataas ang katungkulan. Kabilang rito ang Secretary of the Defense Council, armed forces chief of staff, defense minister at ang commander ng Islamic Revolutionary Guard Corps, ayon sa Al Jazeera.

Inilantad ng operasyon ang mga kahinaan ng depensang panghimpapawid ng Iran. Nabigong harangin ng mga HQ‑9B surface‑to‑air missile na gawang Tsina na nakalatag sa paligid ng Tehran ang mga pag‑atake ng US at Israel, na inilarawan ng The Economist bilang "isang nakakagulat na tagumpay sa himpapawid."

Bahagi rin ng operasyon ang mga F-35 at F-22 stealth fighter, na sinuportahan ng mga drone at mga sasakyang panghimpapawid para sa electronic warfare na gumambala sa mga radar system ng Iran at sa koordinasyon ng depensa nito.

Noong mga unang oras pa lamang, ilang sistemang galing sa Tsina -- kabilang rito ang mga HQ-9B surface-to-air missile, JY-10 at JY-26 radar at laser-based air defense equipment -- ay iniulat na napawalang-bisa o hindi nagawang hadlangan ang papasok na pag-atake.

Mga depensang gawa sa Tsina at Russia, dalawang beses nawasak

Nagdulot ang operasyon ng mga katanungan tungkol sa kakayahan ng depensang panghimpapawid ng Iran na gawang Tsina na harapin ang kombinasyon ng mga modernong eroplano, mga stand-off weapon at electronic warfare.

Ang mga sistemang gawa sa Tsina na ipinadala sa mahahalagang lugar sa Tehran at sa mga pasilidad na nukleyar tulad ng Natanz at Fordow ay napatunayang halos walang silbing naidulot.

“Hindi napigilan ng gawa sa Tsina na HQ-9B ang mga papasok na missile, na nagdulot ng pag-aalinlangan tungkol sa tunay nitong kakayahan sa aktwal na operasyon,” ayon sa India Today sa isang komentaryo noong Marso 3.

Ito ang ikalawang pagkakataon sa loob lamang ng wala pang isang taon na binigo ang Tehran ng depensang panghimpapawid na inangkat pa mula sa ibang bansa.

Di nagtagal matapos ang tigil‑putukan sa pagitan ng Iran at Israel noong Hunyo, na naganap matapos ang 12 araw ng pambobomba ng US at Israel sa Iran, muling binuo ng Tehran ang nasira nitong network ng depensang panghimpapawid sa pamamagitan ng pagkuha ng karagdagang mga sistemang misil na gawang Tsina.

Ang network na hindi naging epektibo laban sa mga puwersa ng Israel at US noong nakaraang tag-init ay pangunahing gawa sa Russia at Iran.

Noong Hulyo, iniulat ng Middle East Eye na nakabase sa London na kasama sa kargamento ng mga kagamitang Tsino ang mga HQ-9B missile at mga kagamitang radar na sumusuporta sa mga ito.

Mula nang lumagda sa isang 25-taong estratehikong kasunduan noong 2021, pinagtibay ng Islamic Republic ang papel nito bilang mahalagang katuwang ng Tsina.

Ang ugnayang ito ay lalong nakatuon sa mga kumpanyang Tsino na nagbebenta ng mga "dual-use component para sa mga ballistic missile ng Iran at sa mga programa nito para sa UAV [unmanned aerial vehicle]," ayon sa ulat ng Pentagon noong 2025 tungkol sa Tsina.

Muling pagkabigo sa labanan

Para sa Tsina, ang nangyari sa Iran ay nagpapalala sa naunang kahihiyan sa Venezuela, dalawang buwan pa lang ang nakalilipas.

Matagal nang isinusulong ng Tsina ang HQ-9B air defense system bilang praktikal na alternatibo sa mga platapormang mula sa Kanluran. Tinawag ito ng Global Times, na pinatatakbo ng estado, na "missile weapon system ng bagong henerasyon" noong 2022.

Subalit, hindi nakapasa ang mga sandatang Tsino sa pagsubok nitong Enero.

Ang JY-27A anti-stealth radar ng Tsina ay dapat tutulong sa pagprotekta ng airspace ng Venezuela. Ngunit isang US special operations team ang nakalusot sa masalimuot na sistemang panghimpapawid na gawang Tsina na binili ng Caracas, pinatay ang mga bodyguard ni Nicolás Maduro at dinala siya at ang kanyang asawa pabalik sa Estados Unidos upang harapin ang paglilitis.

“Muli nitong inilalantad ang kahinaan ng mga sandatang gawa sa Tsina/Russia/Iran,” sinabi ng dating tagapayo ng gobyerno ng US na si David Wurmser sa Nikkei Asia noong Enero, na parehong tinutukoy ang pagkakahuli kay Maduro at ang pambobomba ng US at Israel sa Iran noong nakaraang tag-init.

Isang katulad na pagsusuri ang lumabas din matapos ang apat na araw na tunggalian sa pagitan ng India at Pakistan noong Mayo. Ang Pakistan, na madalas gumamit ng Chinese hardware, ay nagpadala ng mga HQ-9B system.

Kasunod nito, nagpahayag ang mga opisyal ng India na nakapagpasabog ang kanilang mga puwersa ng ilang target sa loob ng Pakistan sa kabila ng mga ipinakalat na HQ-9B system.

Paggising sa katotohanan

Ngayon, kailangang pag-isipan ng Tsina kung ano ang mga matututunang aral sa paggamit ng mga sandatang ito, lalo na kapag malapit sa kanilang sariling bayan.

Para sa Tsina, ang Taiwan ay bahagi ng teritoryo nito at nagbanta itong kunin ang isla sa pamamagitan ng puwersa.

“Para sa Tsina, ito ay kapwa aral at babala -- pag-aaralan nila kung saan pumalya ang depensa ng Iran, pag-iisipan ang kanilang sariling mga kahinaan, at hahanapin ang mga paraan upang magamit ang mga kakayahang ito sa opensa,” ayon kay Stephen Nagy, isang manunuring nakabase sa Ottawa, sa South China Morning Post noong Marso.

Ang seryeng HQ‑9 ay mahalagang bahagi ng air defense network ng People’s Liberation Army at malawakang ipinakalat sa timog‑silangang baybayin ng Tsina na nakaharap sa Taiwan. Kung nahirapan ang mga sistemang ito laban sa mga stealth aircraft at electronic warfare sa Iran, maaaring magbunga ng mahahalagang katanungan kung paano sila gagana sa isang sitwasyong may kinalaman sa Taiwan o sa "first island chain" (na kasama ang Japan, Taiwan at ang Pilipinas).