Tác giả: Shirin Bhandari | 2026-04-22

Bộ Ngoại giao Philippines (DFA) tuyên bố rằng bất kỳ thỏa thuận chung nào về dầu khí với Trung Quốc đều phải tuân thủ nghiêm ngặt Hiến pháp và các luật hiện hành của Philippines, qua đó vạch ra một ranh giới pháp lý rõ ràng về các quyền chủ quyền của quốc gia, trong bối cảnh Manila và Bắc Kinh thận trọng nối lại các cuộc đàm phán năng lượng.

Bộ Ngoại giao Philippines cho biết trong một tuyên bố ngày 12/4: “Bất kỳ quyết định nào nhằm theo đuổi, xây dựng khuôn khổ hoặc ký kết một thỏa thuận hợp tác dầu khí, với Trung Quốc hay bất kỳ chính phủ nước ngoài nào khác, sẽ chỉ được đưa ra khi phù hợp hoàn toàn với Hiến pháp Philippines và các luật, án lệ cũng như quy định của quốc gia, đồng thời bảo đảm đầy đủ các đặc quyền chủ quyền của Philippines”.

Sự làm rõ này được đưa ra sau cuộc phỏng vấn Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. của Bloomberg Television vào cuối tháng 3. Ông Marcos cho biết cuộc khủng hoảng năng lượng trong khu vực có thể tạo “động lực để cả hai bên đạt được một thỏa thuận” về phát triển chung dầu khí tại các vùng biển tranh chấp, một triển vọng từng bị gác lại trong nhiều năm do các tranh chấp về chủ quyền.

Áp lực năng lượng

Philippines đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp năng lượng quốc gia ngay trong cùng ngày, khi giá dầu toàn cầu tăng mạnh kể từ cuối tháng 2 đã đẩy chi phí xăng dầu trong nước lên mức thuộc nhóm tăng cao nhất được ghi nhận trên thế giới.

“Đó là vấn đề mà chúng tôi đã thảo luận rất nhiều, nhưng các tranh chấp lãnh thổ đang cản trở tiến trình này”, ông Marcos nói, đồng thời cho biết chính phủ đang xem xét và theo đuổi mọi phương án khả thi để ứng phó với cuộc khủng hoảng.

Hai nước đã tiến hành các cuộc họp song phương tại Tuyền Châu, tỉnh Phúc Kiến, vào cuối tháng 3. Các cuộc đàm phán diễn ra ngay sau khi ông Marcos công bố thử nghiệm thành công tại giếng Camago-3 — một mỏ khí tự nhiên nước sâu thuộc mỏ Malampaya, được ước tính có thể sản xuất tới 60 triệu feet khối khí mỗi ngày. Đây là lần đầu tiên vấn đề thăm dò tiềm năng tại Biển Đông được đưa ra thảo luận kể từ khi các cuộc đàm phán trước đó bị chấm dứt vào năm 2022, sau một giai đoạn gián đoạn kéo dài do căng thẳng hàng hải dai dẳng.

Cảnh báo quân sự

Tuy nhiên, các cuộc đàm phán này đang diễn ra trong bối cảnh căng thẳng vẫn tiếp diễn. Trong những năm gần đây, lực lượng hải cảnh và dân quân biển của Trung Quốc đã nhiều lần thực hiện các hành động cản trở ngư dân Philippines và các tàu của Lực lượng Bảo vệ Bờ biển Philippines, đặc biệt là trong vùng đặc quyền kinh tế của Philippines.

Quân đội Philippines đã tỏ ra thận trọng ngay sau các cuộc đàm phán gần đây.

Chuẩn Đô đốc Roy Vincent Trinidad, người phát ngôn của Hải quân Philippines phụ trách Biển Tây Philippines, cho biết Bắc Kinh vẫn chưa tạo dựng được mức độ tin cậy cần thiết cho các cuộc đàm phán như vậy.

Chuẩn Đô đốc Trinidad nói với các phóng viên: “Đảng Cộng sản Trung Quốc không phải là một đối tác đáng tin cậy trên bàn đàm phán”. “Trong thực tế, chúng tôi đã ghi nhận sự khác biệt giữa những gì họ nói và những hành động trên thực địa. Đây là những sự thật đã được ghi nhận”.

Rào cản pháp lý

Một trở ngại cốt lõi là Hiến pháp Philippines, trong đó quy định quyền kiểm soát tài nguyên thiên nhiên thuộc về Nhà nước. Năm 2023, Tòa án Tối cao Philippines đã tuyên hủy bỏ một thỏa thuận khảo sát địa chấn biển chung ba bên giữa Philippines, Trung Quốc và Việt Nam, với phán quyết rằng thỏa thuận này vi hiến.

Cựu Thẩm phán Tòa án Tối cao Antonio Carpio đã chỉ ra bế tắc mang tính căn bản: Trung Quốc sẽ không hoạt động trong một khuôn khổ pháp lý công nhận các quyền chủ quyền của Philippines.

Ông Carpio nói với kênh tin tức ANC: “Không có vấn đề gì miễn là CNOOC (Tổng công ty Dầu khí Hải dương Quốc gia Trung Quốc) công nhận rằng đó là vùng đặc quyền kinh tế của chúng tôi”.

Ông nói thêm: “Nhưng đó chính là vấn đề, bởi vì CNOOC sẽ không công nhận [quyền tài phán của Philippines]”.

Ông cũng đã cảnh báo riêng rằng việc chấp nhận các điều khoản của Trung Quốc sẽ chẳng khác nào “tự sát”.

Rủi ro chiến lược

Phản ứng công khai của Bắc Kinh tập trung vào ổn định khu vực hơn là các nhượng bộ cụ thể hàng hải. Khi được hỏi vào ngày 19/3 về hợp tác an ninh năng lượng với Philippines, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiến phát biểu: “Trung Quốc sẵn sàng tăng cường điều phối và hợp tác với các nước Đông Nam Á, cùng nhau giải quyết các vấn đề an ninh năng lượng”.

Các nhà phân tích cảnh báo rằng chỉ riêng áp lực năng lượng thì không thể vượt qua được sự thiếu hụt niềm tin.

Viết trên The Interpreter, ông Don McLain Gill thuộc Viện Lowy cho rằng việc vội vàng tiến tới bất kỳ thỏa thuận nào khi chưa đạt được mức độ tối thiểu về quan hệ dựa trên lòng tin thì khó có khả năng thành công.

Ông kết luận rằng bất kỳ nỗ lực hợp tác nào như vậy đều có nguy cơ làm gia tăng tiền lệ cho các hành vi cưỡng ép trên biển của Bắc Kinh.

Ông viết: “Việc thăm dò chung với Trung Quốc tại Biển Tây Philippines sẽ khuyến khích những hành vi sai trái và tạo ra một tiền lệ nguy hiểm”.