Tác giả: Zarak Khan và AFP | 2026-05-27

Các quốc gia Quad -- gồm Mỹ, Ấn Độ, Australia và Nhật Bản -- đã cam kết 20 tỷ USD nhằm bảo đảm chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu và khởi động dự án hạ tầng chung đầu tiên của nhóm. Những nỗ lực này nhằm thúc đẩy hợp tác khu vực về an ninh hàng hải và sức chống chịu về năng lượng trên khắp khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Các ngoại trưởng đã họp tại New Delhi hôm 26/5, nơi Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tham gia cùng Bộ trưởng Ngoại giao Ấn Độ Subrahmanyam Jaishankar, Bộ trưởng Ngoại giao Nhật Bản Toshimitsu Motegi và Bộ trưởng Ngoại giao Australia Penny Wong trong cuộc họp cấp bộ trưởng Quad lần thứ ba kể từ tháng 9/2024.

Trong tuyên bố chung, nhóm Quad cho biết các thành viên sẽ cùng huy động 20 tỷ USD từ chính phủ và khu vực tư nhân nhằm củng cố chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu, bao gồm việc xác định các dự án tại cả bốn quốc gia.

Khoáng sản thiết yếu

Khuôn khổ Khoáng sản Thiết yếu của Quad sẽ định hướng cách các thành viên vận dụng các công cụ chính sách kinh tế và phối hợp đầu tư, bao gồm trong khai thác, chế biến và tái chế. Với khoáng sản thiết yếu, chính quyền Mỹ đã quay trở lại với phương thức ngoại giao truyền thống hơn bằng cách xây dựng mạng lưới với các đồng minh trong bối cảnh lo ngại gia tăng về sự thống trị của Trung Quốc đối với các nguồn tài nguyên có vài trò trung tâm cho các ngành công nghệ cao.

Sáng kiến này có thể đặc biệt quan trọng đối với Nhật Bản sau khi Trung Quốc ngừng xuất khẩu một số loại khoáng sản được sử dụng trong các ngành hàng không vũ trụ, quốc phòng và bán dẫn theo sau một tranh chấp ngoại giao hồi tháng 11.

Trong một diễn biến khác, Ấn Độ và Mỹ đã nhất trí về một khuôn khổ chung nhằm bảo đảm nguồn cung khoáng sản thiết yếu và đất hiếm, bao gồm hợp tác trong khai thác và chế biến, ông Jaishankar cho biết hôm 26/5.

Nam Thái Bình Dương và các sáng kiến công nghệ hàng hải

Bà Wong cho biết lần đầu tiên Quad đang hợp tác hỗ trợ phát triển cảng tại Fiji. Đây là quốc đảo then chốt ở Nam Thái Bình Dương, nơi Trung Quốc đã thúc đẩy mạnh mẽ ảnh hưởng chiến lược và hạ tầng.

Quad đặt mục tiêu kết nối các đảo Nam Thái Bình Dương thông qua hệ thống cáp ngầm vào cuối năm nay, qua đó gắn kết khu vực này chặt chẽ hơn với bốn quốc gia dân chủ.

“Chúng tôi nhận thức được nghĩa vụ -- trách nhiệm -- trong việc đưa ra những lựa chọn thực chất, đặc biệt khi môi trường chiến lược trong khu vực của chúng tôi đang xấu đi”, bà Wong nói.

Bốn cường quốc cho biết họ sẽ hợp tác trong hai sáng kiến hàng hải -- trong đó một sáng kiến kết hợp năng lực giám sát, và sáng kiến còn lại cung cấp thông tin thời gian thực nâng cao cho hoạt động vận tải thương mại trên biển.

Ông Rubio cho biết khoảng 60% thương mại hàng hải toàn cầu đi qua Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, và gọi đây là “lợi ích quốc gia sống còn không chỉ của bốn quốc gia có mặt hôm nay, mà còn đối với hàng chục, hàng chục quốc gia khác, vô số quốc gia trên toàn thế giới”.

Lo ngại về Trung Quốc và Iran

Theo các nhà phân tích, lo ngại về Trung Quốc vẫn là động lực chính thúc đẩy hợp tác trong Quad.

Viện Chính sách Chiến lược Australia nhận định trong một phân tích hôm 25/5 rằng: “Động lực thúc đẩy Quad, tức thách thức từ Trung Quốc, mang tính lâu dài như mọi thứ trong quan hệ quốc tế”.

Các bộ trưởng đã công bố một sáng kiến an ninh năng lượng và kêu gọi tự do tiếp cận eo biển Hormuz. Họ lên án các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại và phản đối mọi hình thức áp phí qua lại, nhấn mạnh dòng chảy thương mại toàn cầu không bị gián đoạn qua eo biển này và qua Biển Đỏ.

Hoạt động vận tải qua eo biển này đã bị đe dọa từ ngày 28/2, thời điểm bắt đầu cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran.

Tranh chấp về các tuyến đường biển

Bà Wong cho biết bất kỳ sự gián đoạn nào tại eo biển Hormuz cũng sẽ dẫn đến hậu quả nghiêm trọng đối với an ninh năng lượng khu vực, trong bối cảnh khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương đang đối mặt với “áp lực kinh tế nghiêm trọng”.

Trong tuyên bố chung, bốn bộ trưởng cho biết họ vẫn “hết sức quan ngại” về tình hình tại Biển Đông và Biển Hoa Đông. Họ tái khẳng định “phản đối mạnh mẽ mọi hành động gây bất ổn hoặc đơn phương, bao gồm bằng vũ lực hay cưỡng ép”.

Họ lên án “các hành động nguy hiểm và cưỡng ép”, bao gồm “cản trở tự do hàng hải” và “quân sự hóa các thực thể tranh chấp” -- ngôn từ thường được cho là nhằm vào Bắc Kinh.

Trung Quốc đã chỉ trích các sáng kiến mới nhất của Quad. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mao Ninh cho rằng Bắc Kinh phản đối “các bè nhóm độc quyền” và “đối đầu theo khối”.

Trung Quốc tuyên bố chủ quyền với gần như toàn bộ Biển Đông và đã quân sự hóa một số thực thể tranh chấp. Các yêu sách chủ quyền rộng khắp của nước này chồng lấn với tuyên bố của nhiều quốc gia Đông Nam Á, đồng thời Bắc Kinh và Tokyo cũng có tranh chấp riêng tại Biển Hoa Đông.

Các tín hiệu tiến triển đáng khích lệ

Ông Rubio cho biết Washington muốn Quad tập trung vào “các kết quả cụ thể” thay vì chỉ các cuộc họp, và thêm rằng hợp tác đang tiến triển “rất mạnh mẽ”.

Ông gọi nhóm này là “then chốt và nền tảng trong chiến lược toàn cầu của chúng tôi”, đồng thời cho rằng bốn quốc gia chia sẻ “những giá trị mạnh mẽ -- các nền dân chủ mạnh mẽ và năng động” với “nhiều lợi ích tương đồng”.

Ông Jaishankar nhận định cuộc họp cho thấy Quad đang chuyển từ thảo luận sang thực thi.

“Quad đã trở nên có mục tiêu rõ ràng hơn nhiều, thực chất hơn nhiều và định hướng kết quả rõ rệt hơn nhiều”, ông nói với các phóng viên.