Theo Focus và AFP | 2026-06-01

Philippines và Nhật Bản đã nhất trí bắt đầu đàm phán về một thỏa thuận chia sẻ thông tin tình báo quân sự, đồng thời thúc đẩy các cuộc thảo luận về việc chuyển giao trang thiết bị quốc phòng của Nhật Bản. Quan hệ đối tác giữa hai nước đang ngày càng được củng cố khi cả hai cùng đối mặt với những thách thức gia tăng tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. và Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đã nâng cấp quan hệ song phương lên Đối tác Chiến lược Toàn diện sau cuộc hội đàm thượng đỉnh tại Tokyo ngày 28/5. Động thái này đánh dấu cấp độ hợp tác ngoại giao cao nhất mà hai nước từng thiết lập.

Bà Takaichi phát biểu tại cuộc họp báo chung sau cuộc hội đàm: "Trong cuộc gặp hôm nay, về vấn đề an ninh quốc gia, chúng tôi đã nhất trí bắt đầu các cuộc đàm phán chính thức về Hiệp định Bảo mật Thông tin Quân sự Tổng quát".

Nhật Bản hiện đã duy trì các thỏa thuận tương tự với Mỹ, Australia và Hàn Quốc nhằm bảo vệ thông tin quân sự mật. Các quan chức Nhật Bản cho biết một thỏa thuận với Manila sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc trao đổi thông tin tình báo và hỗ trợ phối hợp chặt chẽ hơn với Washington trong bối cảnh môi trường an ninh khu vực ngày càng xấu đi.

Hai nhà lãnh đạo nhất trí tiếp tục các cuộc thảo luận về việc chuyển giao nhiều tàu khu trục lớp Abukuma và máy bay huấn luyện TC-90 cho Philippines. Bộ trưởng Quốc phòng Philippines Gilberto Teodoro Jr. cũng đã bày tỏ sự quan tâm tới việc mua hệ thống tên lửa chống hạm Type-88 của Nhật Bản.

Philippines hoan nghênh việc Nhật Bản sửa đổi các hướng dẫn về xuất khẩu quốc phòng, động thái mà Tokyo cho rằng sẽ góp phần duy trì hòa bình và ổn định trong khu vực, đồng thời tạo điều kiện cho hợp tác quốc phòng chặt chẽ hơn với các đối tác.

Ông Marcos mô tả việc nâng cấp quan hệ đối tác là một "cột mốc", được xây dựng trên những giá trị chung về hòa bình, ngoại giao và việc tuân thủ luật pháp quốc tế.

Những quan ngại chung về Trung Quốc

Philippines và Nhật Bản ngày càng xích lại gần nhau trong những năm gần đây do cùng chung quan ngại về các hoạt động hàng hải của Trung Quốc. Tại Biển Đông, Bắc Kinh đã triển khai các tàu hải cảnh và hải quân quanh những thực thể tranh chấp mà Manila tuyên bố chủ quyền, dẫn đến nhiều vụ đối đầu lặp đi lặp lại.

Trong khi đó, Nhật Bản vẫn tiếp tục đối mặt với sức ép từ các tàu Trung Quốc hoạt động quanh quần đảo Senkaku đang tranh chấp trên Biển Hoa Đông.

Ông Marcos đã áp dụng cách tiếp cận cứng rắn hơn đối với Bắc Kinh so với một số chính quyền Philippines trước đây, đồng thời mở rộng hợp tác quốc phòng với Nhật Bản cả trên phương diện song phương và thông qua các sáng kiến có sự tham gia của Mỹ.

Ông Marcos cho biết Manila và Tokyo đã thực hiện những "bước đi rất quan trọng" nhằm tăng cường hợp tác quốc phòng và duy trì trật tự hàng hải dựa trên luật lệ.

Mở rộng quan hệ quốc phòng

Hai nước đã mở rộng đáng kể hợp tác quân sự trong những năm gần đây. Hiệp định Tiếp cận Tương hỗ có hiệu lực từ năm 2024 cho phép lực lượng quân sự của cả hai nước triển khai huấn luyện và tham gia các cuộc diễn tập trên lãnh thổ của nhau.

Đầu năm nay, Manila và Tokyo đã ký Hiệp định Mua sắm và Hỗ trợ Dịch vụ Tương hỗ, cho phép hai bên trao đổi nhiên liệu, lương thực, đạn dược và các loại vật tư khác trong quá trình triển khai các hoạt động chung.

Nhật Bản đã cung cấp cho Philippines các tàu tuần tra, hệ thống radar giám sát bờ biển cùng nhiều hình thức hỗ trợ khác, đồng thời giúp nâng cao năng lực nhận thức tình hình trên biển và khả năng giám sát của nước này.

Năm nay, Nhật Bản lần đầu tiên tham gia cuộc tập trận quân sự thường niên Balikatan giữa Mỹ và Philippines, triển khai khoảng 1.400 quân nhân. Tuyên bố chung được đưa ra sau hội nghị thượng đỉnh cho biết hợp tác quốc phòng ngày càng phát triển đã tạo nên một "nền tảng vững chắc" để quan hệ Nhật Bản – Philippines chặt chẽ hơn.

Các vùng biển tranh chấp

Tuyên bố chung bày tỏ "quan ngại sâu sắc" trước những diễn biến ở Biển Đông và Biển Hoa Đông, đồng thời tái khẳng định sự phản đối đối với các nỗ lực đơn phương nhằm thay đổi nguyên trạng bằng vũ lực hoặc các biện pháp cưỡng ép.

Hai chính phủ tái khẳng định tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình và ổn định trên eo biển Đài Loan, đồng thời kêu gọi giải quyết các vấn đề giữa hai bờ eo biển bằng biện pháp hòa bình thông qua đối thoại.

Manila và Tokyo đã chính thức khởi động đàm phán về việc phân định ranh giới hàng hải giữa các Vùng Đặc quyền Kinh tế và thềm lục địa của hai nước. Trong tuyên bố chung, hai bên tái khẳng định sự ủng hộ đối với phán quyết trọng tài năm 2016 về Biển Đông, phán quyết đã bác bỏ các tuyên bố chủ quyền hàng hải rộng khắp của Bắc Kinh trong khu vực.

Ngày 29/5, Trung Quốc bày tỏ sự phản đối mạnh mẽ, gọi các cuộc đàm phán này là "hoàn toàn bất hợp pháp và vô hiệu", đồng thời tuyên bố có quyền kiểm soát độc quyền đối với các vùng biển liên quan.

Bất chấp sự phản đối từ Trung Quốc, Manila và Tokyo xác nhận sẽ tổ chức cuộc họp "2+2" giữa Bộ trưởng Ngoại giao và Bộ trưởng Quốc phòng Philippines – Nhật Bản tiếp theo trong thời gian sớm nhất nhằm tăng cường phối hợp chiến lược.

Trước đó cùng ngày, ông Marcos đã có bài phát biểu trước lưỡng viện Quốc hội Nhật Bản. Ông nhấn mạnh rằng Philippines và Nhật Bản "cam kết tăng cường an ninh hàng hải và bảo đảm các vùng biển của chúng ta luôn rộng mở, an toàn, được quản lý bằng luật lệ chứ không phải bằng vũ lực".

Không chỉ hợp tác quốc phòng

Chuyến thăm diễn ra chỉ vài tuần sau khi Tokyo nới lỏng các hạn chế kéo dài hàng thập kỷ đối với hoạt động xuất khẩu quốc phòng, mở đường cho việc bán ra nước ngoài nhiều loại trang thiết bị quân sự hơn. Philippines được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những nước đầu tiên tiếp nhận quy mô lớn các hệ thống quốc phòng của Nhật Bản theo chính sách sửa đổi này. Sự thay đổi trên diễn ra trong bối cảnh Tokyo đang nỗ lực đảm nhận vai trò lớn hơn trong khu vực.

Các quan chức Nhật Bản ngày càng coi Philippines là một đối tác then chốt trên các tuyến hàng hải kết nối Biển Hoa Đông, eo biển Đài Loan và Biển Đông.

Về mặt kinh tế, các tập đoàn lớn của Nhật Bản đã cam kết đầu tư 3,4 tỷ USD vào Philippines sau cuộc tọa đàm doanh nghiệp với ông Marcos. Các khoản đầu tư dự kiến sẽ bao gồm những lĩnh vực như điện tử, chất bán dẫn, đóng tàu và năng lượng tái tạo. Hai chính phủ cũng đã ký một hiệp định về tránh đánh thuế hai lần.