Tác giả: Wu Qiaoxi | 2026-06-04

Các quốc đảo nhỏ phải được tự do lựa chọn đối tác quốc tế của riêng mình, Tổng thống Palau Surangel S. Whipps Jr. cho biết, đồng thời bác bỏ nỗ lực gây sức ép của Bắc Kinh để Palau chuyển công nhận ngoại giao từ Đài Loan sang Trung Quốc.

Việc Palau công nhận Đài Loan là một quyết định mang tính chủ quyền và không nên bị các cường quốc chi phối, ông Whipps nói trong một cuộc phỏng vấn được hãng Kyodo News đăng tải hôm 2/6. Ông cũng kêu gọi tăng cường hợp tác với Nhật Bản trong các lĩnh vực du lịch, thủy sản, an ninh hàng hải và bảo tồn đại dương.

Ông Whipps có mặt tại Tokyo để đồng chủ trì Hội nghị Thượng đỉnh Đại dương các Quốc đảo, nơi các quốc đảo thảo luận về biến đổi khí hậu, quản trị đại dương và tài chính phát triển. Ông cho biết Palau mong muốn các đối tác có chung giá trị trở thành những nhà đầu tư hàng đầu trong các lĩnh vực đánh bắt thủy sản, du lịch và nông nghiệp.

Quan hệ với Đài Loan

Palau là một trong 12 quốc gia duy trì quan hệ ngoại giao chính thức với Đài Loan và đã công nhận Đài Bắc từ năm 1999. Theo ông Whipps, Bắc Kinh nhiều lần đưa ra các ưu đãi kinh tế nhằm thuyết phục Palau chuyển đổi sự công nhận ngoại giao.

“Bạn không thể bảo tôi rằng tôi không được công nhận Đài Loan. Đó là lựa chọn mang tính chủ quyền của đất nước chúng tôi”, ông nói.

Ông Whipps cáo buộc các tàu Trung Quốc tiến hành các hoạt động nghiên cứu và khảo sát trái phép bên trong Vùng đặc quyền kinh tế của Palau, cho biết giới chức đã ghi nhận việc thiết bị của Trung Quốc được triển khai trong vùng biển của nước này, và nói những hành động như vậy vi phạm luật pháp quốc tế và làm suy yếu việc quản lý bền vững tài nguyên biển.

Nhắc lại cuộc trao đổi với một nhà ngoại giao Trung Quốc, ông Whipps kể: “Tôi từng nói chuyện với một đại sứ Trung Quốc, và ông ấy nói với tôi rằng... ‘Các ông là một quốc gia nhỏ. Các ông không nên có một vùng biển lớn như vậy.’ Tôi cho rằng điều đó là không đúng”.

Những phát biểu này được đưa ra chỉ vài ngày trước chuyến thăm Palau của Phó Tổng thống Đài Loan Hsiao Bi-khim từ ngày 6 đến 10/6 theo lời mời của ông Whipps, theo Văn phòng Tổng thống Đài Loan. Chuyến thăm nhấn mạnh mối quan hệ mà Bắc Kinh đã nhiều lần tìm cách cắt đứt.

Sức ép từ Trung Quốc

Sự ép buộc của Bắc Kinh đối với Palau không chỉ giới hạn về ngoại giao. Trung Quốc đã ngừng các tour du lịch theo đoàn đến Palau vào năm 2017, một động thái được nhiều người xem là hành động trả đũa đối với quan hệ của quốc đảo Thái Bình Dương này với Đài Loan.

Ông Whipps trước đây từng cho biết các quan chức Trung Quốc hứa hẹn sẽ mang đến “một triệu khách du lịch Trung Quốc” cùng các khoản đầu tư hạ tầng nếu Palau cắt đứt quan hệ với Đài Loan và công nhận Bắc Kinh. Palau đã từ chối đề nghị đó.

“Và chúng tôi đã nói rằng: ‘Chúng tôi không có kẻ thù, nhưng không ai có quyền quyết định ai là bạn của chúng tôi’”, ông Whipps nói.

“Trung Quốc đã sử dụng cưỡng ép kinh tế nhằm trừng phạt Palau bằng cách đột ngột, chỉ sau một đêm, ngừng hoàn toàn dòng khách du lịch từ Trung Quốc đến Palau”, Đại sứ Mỹ tại Palau Joel Ehrendreich nói với Christian Broadcasting Network (CBN) trong một bài viết đăng hôm 3/6.

“Những gì chúng tôi chứng kiến trên thực địa là Trung Quốc đã sử dụng... một lượng áp lực khổng lồ thông qua tội phạm có tổ chức, các trung tâm lừa đảo qua điện thoại, hối lộ và tham nhũng nhằm làm suy yếu các cấu trúc chính trị và kinh tế”, bà Cleo Paskal, nghiên cứu viên cao cấp tại Quỹ bảo vệ các nền dân chủ, nói với CBN.

Một báo cáo đánh giá rủi ro do Pacific Economics chuẩn bị cho chính phủ Palau cáo buộc các mạng lưới tội phạm có liên hệ với Trung Quốc đã sử dụng các công ty bình phong, dự án bất động sản và hoạt động cờ bạc trực tuyến để mở rộng ảnh hưởng. Báo cáo cho biết một số hoạt động có liên quan đến rửa tiền và các nỗ lực gây ảnh hưởng chính trị nhằm phá vỡ quan hệ giữa Palau và Đài Loan.

Palau cũng phải đối mặt với sức ép trong lĩnh vực an ninh mạng và an ninh quốc gia. Năm 2024, một cuộc tấn công mạng quy mô lớn đã khiến hơn 20.000 tài liệu của chính phủ bị rò rỉ, làm lộ thông tin liên quan đến các trao đổi giữa Palau với Đài Loan và các hoạt động quân sự có sự tham gia của Mỹ và Nhật Bản. Cũng trong năm đó, một tên lửa đạn đạo xuyên lục địa của Trung Quốc được cho là đã bay qua không phận Palau mà không có thông báo trước.

Những hòn đảo chiến lược

Tầm quan trọng của Palau không chỉ nằm ở quan hệ với Đài Loan. Quốc đảo này nằm dọc theo "chuỗi đảo thứ hai," một vành đai chiến lược mà các nhà hoạch định quân sự Mỹ coi là thiết yếu để duy trì khả năng tiếp cận, răn đe và ảnh hưởng trên khắp Thái Bình Dương.

Theo bà Paskal, chuỗi đảo này kéo dài từ Nhật Bản qua Saipan, Tinian và Guam trước khi mở rộng xuống phía nam qua Palau, Yap và Philippines. Khi Trung Quốc mở rộng tầm với quân sự, Washington đã tăng cường quan hệ đối tác với các quốc gia nằm dọc tuyến đảo này.

Bà Paskal mô tả khu vực trung tâm Thái Bình Dương là một ngã tư chiến lược then chốt đối với Mỹ.

“Nếu một cường quốc nước ngoài thù địch kiểm soát trung tâm Thái Bình Dương, bao gồm cả Palau, thì lãnh thổ lục địa của Mỹ sẽ không còn an toàn”, bà nói.

Theo Hiệp ước Liên kết Tự do (Compact of Free Association), Palau cho phép Mỹ tiếp cận lãnh thổ và các cơ sở của mình cho mục đích quốc phòng. Khoảng 80 binh sĩ Mỹ đang đồn trú tại quốc gia này, nơi các lực lượng Mỹ đã nâng cấp hệ thống radar và cải thiện hạ tầng chiến lược.

Ông Ehrendreich cho biết các nhà phát triển Trung Quốc đã thuê đất gần các địa điểm mà Mỹ sử dụng để giám sát hoạt động trong khu vực, một mô hình mà theo ông đã xuất hiện ở nhiều nơi khác trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Bà Paskal cho rằng vị trí địa lý của Palau mang lại cho quốc đảo này tầm quan trọng vượt xa quy mô của nó.

“Hiện có một nhận thức rằng những gì xảy ra ở Tây Thái Bình Dương sẽ không chỉ dừng lại ở Tây Thái Bình Dương nếu bạn đang đối mặt với một cường quốc thù địch”, bà nói.