Nguồn: AFP | 2026-07-13

SYDNEY, Australia -- Các đảo quốc Thái Bình Dương đã lên án vụ thử tên lửa đạn đạo gần đây của Trung Quốc vì cho rằng tên lửa đã rơi xuống ngay trung tâm của "lục địa xanh" chung của họ, theo các chính trị gia và nhà phân tích trao đổi với AFP.

Ngay cả những quốc gia Thái Bình Dương đang vay nợ Bắc Kinh cũng tham gia chỉ trích vụ thử tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm của Trung Quốc hôm 6/7, khi tên lửa bay sâu vào Thái Bình Dương.

Thuật ngữ "lục địa xanh" được các đảo quốc Thái Bình Dương sử dụng để mô tả ngôi nhà chung và trách nhiệm cùng nhau quản lý, gìn giữ đại dương.

Theo các cơ quan giám sát và giới chức tại Thái Bình Dương, quả tên lửa có khả năng mang đầu đạn hạt nhân nhưng được lắp đầu đạn giả đã rơi xuống khu vực nằm giữa Nauru, Tuvalu và Đảo quốc Solomon.

Địa điểm tên lửa rơi được cho nằm giữa các đảo quốc Thái Bình Dương nhưng thuộc một trong số rất ít khoảng biển không nằm trong vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của quốc gia nào.

Trung Quốc khẳng định vụ thử tên lửa "không nhằm vào bất kỳ quốc gia nào" và không vi phạm luật pháp quốc tế.

Tuy nhiên, Tổng thống Palau Surangel Whipps, người sẽ chủ trì hội nghị thường niên của các nhà lãnh đạo Thái Bình Dương vào tháng 8, cho biết tên lửa đã rơi "ngay giữa các vùng đặc quyền kinh tế của chúng tôi".

"Chúng tôi đang chứng kiến những quả tên lửa bay thẳng vào trung tâm Thái Bình Dương mà không hề có thông báo trước", ông trả lời phỏng vấn với AFP.

Chỉ vài ngày trước đó, phái viên của Trung Quốc tại Thái Bình Dương đã gặp Diễn đàn Quần đảo Thái Bình Dương, sau khi Bắc Kinh viện trợ 1 triệu USD cho tổ chức khu vực này nhưng không hề đề cập đến cuộc thử nghiệm sắp diễn ra.

Cả 18 thành viên của diễn đàn tự xem mình là những người gìn giữ 20% bề mặt Trái Đất, cùng quản lý nguồn lợi thủy sản và ứng phó biến đổi khí hậu trong tổng diện tích các EEZ lên tới 25 triệu km² (10 triệu dặm vuông).

Ông Oliver Nobetau, Giám đốc Chương trình Quần đảo Thái Bình Dương thuộc Viện Lowy, cho biết tên lửa dường như đã rơi xuống một "hành lang hẹp của vùng biển quốc tế" nằm giữa các EEZ của các đảo xung quanh.

"Tại sao họ không thử tên lửa ở phía bắc Thái Bình Dương, nơi có một vùng biển quốc tế rộng lớn?" ông nói.

"Kết cấu sống"

Khoảng một chục quốc gia Thái Bình Dương đã phản đối vụ thử tên lửa, bao gồm cả những nước nhỏ từng vay vốn Trung Quốc để xây dựng cơ sở hạ tầng và cả Đảo quốc Solomon, đối tác an ninh thân cận nhất của Bắc Kinh tại Thái Bình Dương.

Học giả về luật hàng hải quốc tế Donald Rothwell nói mặc dù các EEZ rộng lớn cho phép các đảo quốc kiểm soát tài nguyên biển và hoạt động tuần duyên, nhưng chúng không cấm các vụ thử tên lửa.

Bà Ruth Cross Kwansing, một bộ trưởng trong chính phủ Kiribati, cho biết khái niệm "lục địa xanh Thái Bình Dương" là nền tảng của khu vực và là động lực của làn sóng phẫn nộ.

"Điều gì xảy ra ở bất kỳ đâu trên đại dương này đều chạm đến tất cả chúng tôi", bà nói với AFP.

"Bạn phải thay đổi góc nhìn, từ một bản đồ gồm những hòn đảo rải rác và biệt lập sang việc coi chính đại dương là kết cấu sống gắn kết tất cả chúng tôi lại với nhau", bà nói.

"Biển của chúng tôi không phải là một khoảng trống hư vô hay một vùng đệm giữa các cường quốc toàn cầu — đó là lãnh địa của chúng tôi, là sinh kế của chúng tôi và là bản sắc của chúng tôi với tư cách những người gìn giữ đại dương".

Bà Anna Naupa, học giả nghiên cứu an ninh Thái Bình Dương tại Đại học Quốc gia Australia, nói mặc dù lịch sử thuộc địa từng chia cắt bản đồ khu vực, ý tưởng về một lục địa Thái Bình Dương liền khối đã trỗi dậy trở lại khi các đảo quốc cùng cất cao tiếng nói tập thể về biến đổi khí hậu.

"Sự bất bình tại Thái Bình Dương là phù hợp với việc bảo vệ các nguyên tắc của Đại dương Hòa bình", bà Naupa nói, đề cập đến tuyên bố mà các nhà lãnh đạo khu vực đưa ra năm ngoái nhằm duy trì khu vực không có các hoạt động thử vũ khí hạt nhân.

Bà nói thêm rằng việc Trung Quốc chỉ thông báo trước trong thời gian rất ngắn cho một số ít quốc gia về cuộc thử nghiệm bị xem là thiếu tôn trọng.

"Vẫn còn ám ánh"

Thủ tướng Papua New Guinea James Marape tuyên bố hôm 6/7 rằng đây nên là "vụ thử tên lửa cuối cùng được tiến hành tại vùng biển Thái Bình Dương", một thông điệp không chỉ gửi tới Trung Quốc mà còn tới mọi cường quốc quân sự.

Hoa Kỳ đã tiến hành 67 vụ nổ hạt nhân tại Đảo quốc Marshall trong giai đoạn 1946-1958 và hiện vẫn tiếp tục thực hiện các vụ thử tên lửa đạn đạo tại đây theo một hiệp ước quốc phòng. Tổng thống Đảo quốc Marshall Hilda Heine đã viện dẫn những di chứng hạt nhân trong lịch sử này khi chỉ trích vụ thử tên lửa của Trung Quốc.

Pháp và Anh từng thử hạt nhân tại Thái Bình Dương trước năm 1996.

Bà Kwansing thuộc Kiribati cho biết mọi hoạt động thử tên lửa trong khu vực, bao gồm cả của Trung Quốc, sẽ được đưa ra thảo luận tại hội nghị các nhà lãnh đạo Thái Bình Dương vào tháng 8 tới.

Ông Nobetau cho biết nhiều đảo quốc Thái Bình Dương "vẫn còn bị ám ảnh bởi di sản của Thế chiến II từng diễn ra tại khu vực này, cũng như những hậu quả lâu dài do các vụ thử hạt nhân để lại".

"Điều khiến các nhà lãnh đạo Thái Bình Dương thực sự lo ngại là, đây là minh chứng cho tầm với của năng lực quân sự Trung Quốc, và cũng là một hình dung trước về diện mạo của một cuộc chiến tranh bom đạn thật sẽ như thế nào", ông nói.