Tác giả: Joyce Huang | 2026-06-08

Trung Quốc đang cứng rắn hơn trong lập trường đối với Đài Loan bằng cách trừng phạt các chính trị gia và nhà báo nước ngoài mà Bắc Kinh cho là đã vượt qua những lằn ranh đỏ của mình. Các nhà phân tích cho rằng động thái trên nhằm tiếp tục cô lập hòn đảo dân chủ này.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh xác nhận vào ngày 4/6 rằng Bắc Kinh đã áp đặt lệnh cấm nhập cảnh trong một năm đối với bốn nghị sĩ New Zealand đã thăm Đài Bắc vào tháng 5 bất chấp sự phản đối của Trung Quốc.

Bà Mao phát biểu tại một cuộc họp báo: "Hành động của họ vi phạm nguyên tắc một Trung Quốc và can thiệp vào công việc nội bộ của Trung Quốc".

Bà nói thêm: "Bất kỳ ai vượt qua lằn ranh [đỏ] về vấn đề Đài Loan sẽ phải trả giá".

Đây là lần đầu tiên Trung Quốc áp đặt lệnh cấm như vậy đối với các chính trị gia New Zealand, mặc dù Bắc Kinh từ lâu đã thường xuyên cấm nhập cảnh các chính trị gia châu Âu hoặc Mỹ vì những quan điểm ủng hộ Đài Loan của họ.

Gây sức ép đối với quan hệ với Đài Loan

Thủ tướng New Zealand Christopher Luxon gọi lệnh cấm của Trung Quốc là "hoàn toàn không phù hợp", đồng thời nói rằng các nghị sĩ này không đại diện cho chính phủ và chỉ đang tham gia một "truyền thống lâu đời" của các chuyến thăm cấp nghị viện.

Bộ Ngoại giao và Thương mại New Zealand cũng lên án lệnh cấm này. Cơ quan này cho biết: "Những chuyến thăm như vậy không mâu thuẫn với chính sách Một Trung Quốc của New Zealand".

Bà Laura McClure, một trong những nghị sĩ bị cấm nhập cảnh, nói với Đài Phát thanh New Zealand rằng bà "khá bất ngờ và sốc", đồng thời gọi lệnh cấm là "một hình thức đe dọa". Bà cho biết mình "sẽ không xin lỗi" vì đã đến thăm Đài Loan.

Tương tự như Mỹ, New Zealand duy trì Chính sách Một Trung Quốc, đồng thời vẫn tiếp tục các mối quan hệ không chính thức với Đài Loan.

Theo các nhà phân tích, những động thái này là một phần trong nỗ lực rộng lớn hơn nhằm hạn chế sự tham gia của Đài Loan trên trường quốc tế.

"Trung Quốc tiếp tục thu hẹp không gian quốc tế của Đài Loan, với mục tiêu đặt Đài Loan vào trong khuôn khổ [nội bộ] của quan hệ hai bờ eo biển", ông Arthur Ding, giáo sư danh dự chuyên nghiên cứu chính trị Trung Quốc tại Đại học Chính trị Quốc gia ở Đài Bắc, nói với Focus.

Ông Ding nói thêm rằng Bắc Kinh cũng sử dụng các biện pháp trừng phạt như một thứ vũ khí, và những biện pháp này có thể được đem ra đàm phán hoặc dỡ bỏ nếu Trung Quốc muốn cải thiện quan hệ với nước ngoài.

Trục xuất phóng viên

Trong một vụ việc riêng biệt, Trung Quốc xác nhận rằng họ đã trục xuất một phóng viên của tờ New York Times vào tháng 2.

Tờ báo tiết lộ rằng Trung Quốc đã có động thái đối phó với phóng viên thường trú tại Bắc Kinh này nhằm đáp trả việc Tổng thống Đài Loan Lại Thanh Đức xuất hiện bằng hình thức trực tuyến tại hội nghị thượng đỉnh DealBook của tờ New York Times vào tháng 12 vừa qua.

Bà Vivian Wang, phóng viên phụ trách Trung Quốc của tờ báo từ năm 2020, không đóng bất kỳ vai trò nào trong sự kiện DealBook. Tờ New York Times cho biết các quan chức Trung Quốc đã phàn nàn trong nhiều tháng về các bài viết của bà, vốn thường đề cập đến những chủ đề mà Bắc Kinh coi là nhạy cảm.

Theo một nguồn tin được thông báo về quyết định này mà New York Times dẫn lời, Washington đã đáp trả bằng cách thu hồi thị thực của một công dân Trung Quốc đang làm việc tại Mỹ cho hãng thông tấn nhà nước Trung Quốc Tân Hoa Xã.

Đáp lại những chỉ trích liên quan đến vụ trục xuất, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm cáo buộc New York Times đã "tạo diễn đàn cho giới chức Đài Loan quảng bá những luận điệu ly khai ủng hộ độc lập cho Đài Loan".

Hiệu ứng răn đe

Trong một tuyên bố trên Facebook, người phát ngôn của Tổng thống Đài Loan, bà Quách Nhã Tuệ (Karen Kuo) đã lên án động thái của Trung Quốc nhằm vào New Zealand. Bà cho rằng những nỗ lực của Bắc Kinh nhằm gây sức ép buộc các tổ chức truyền thông phải tránh đưa tin hoặc tiếp xúc với ông Lại Thanh Đức đang đe dọa quyền tự do báo chí và sự an toàn của các nhà báo.

Tổ chức giám sát báo chí quốc tế Phóng viên Không Biên giới (RSF) đã lên án chiến dịch đàn áp không ngừng của Trung Quốc đối với cả các nhà báo trong nước và nước ngoài.

Bà Aleksandra Bielakowska, Quản lý Vận động chính sách của RSF tại Đài Bắc, cho biết việc Bắc Kinh trục xuất bà Wang đã tạo ra hiệu ứng răn đe đối với các nhà báo nước ngoài đang làm việc tại Trung Quốc.

Bà Bielakowska nói với Focus: "Tôi cho rằng chính quyền Trung Quốc muốn gửi một thông điệp tới tất cả các cơ quan truyền thông vẫn còn hoạt động tại Trung Quốc, rằng nếu các vị tiếp tục đưa tin về Đài Loan, các vị có thể sẽ là người tiếp theo... bị cấm cửa khỏi Trung Quốc".

Bà cho rằng Bắc Kinh đã lấy vấn đề Đài Loan làm cái cớ để trục xuất bà Wang, bởi Trung Quốc từ lâu đã nhắm mục tiêu vào các nhà báo gốc Hoa như bà Wang. Theo bà, khả năng sử dụng tiếng Quan thoại thành thạo của những nhà báo này giúp họ tiếp cận được nhiều nguồn tin hơn và thực hiện các hoạt động tác nghiệp độc lập một cách hiệu quả hơn.

Theo bà Bielakowska, Bắc Kinh đang duy trì một chiến lược thị thực hai chiều: trừng phạt những nhà báo bị cho là không thân thiện, đồng thời cấp thị thực dài hạn cho những người mà họ đánh giá là có thiện cảm.

Theo ước tính của RSF, Trung Quốc hiện là quốc gia giam giữ nhiều nhà báo nhất thế giới, với 113 người đang bị cầm tù. Trong Chỉ số Tự do Báo chí Thế giới năm 2026 của RSF, Trung Quốc đứng thứ 178 về mức độ tự do báo chí trong tổng số 180 quốc gia được xếp hạng. Chỉ có Triều Tiên và Eritrea bị xếp hạng là có môi trường báo chí bị kiểm soát hà khắc hơn.