Tác giả: Joyce Huang | 2026-07-01

Luật đoàn kết dân tộc mới của Trung Quốc đã làm dấy lên lo ngại từ các chính phủ, tổ chức nhân quyền và giới học giả pháp lý, những bên cho rằng đạo luật này có thể tăng cường sự kiểm soát của nhà nước đối với ngôn ngữ, tôn giáo và văn hóa, đồng thời mở rộng phạm vi áp dụng pháp lý của Bắc Kinh vượt ra ngoài biên giới nước này.

Luật Thúc đẩy Đoàn kết và Tiến bộ Dân tộc gồm 65 điều đã có hiệu lực từ ngày 1/7, sau khi được cơ quan lập pháp cao nhất của Trung Quốc thông qua vào tháng 3. Bắc Kinh cho biết đạo luật này nhằm thúc đẩy bản sắc quốc gia chung giữa 56 dân tộc được Trung Quốc chính thức công nhận.

Tuy nhiên, các nhà phê bình cho rằng đạo luật này tạo điều kiện cho các chính sách đồng hóa cứng rắn hơn và mở rộng việc thực thi pháp luật ngoài lãnh thổ.

Điều khoản gây tranh cãi nhất của đạo luật, Điều 63, quy định rằng các cá nhân hoặc tổ chức ở ngoài Trung Quốc có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý đối với những hành vi bị cho là làm phương hại đến đoàn kết dân tộc hoặc kích động ly khai dân tộc.

Hai điều khoản khác cũng làm gia tăng quan ngại về khả năng đạo luật này được sử dụng để đàn áp xuyên quốc gia. Điều 21 kêu gọi tăng cường hội nhập hai bờ eo biển và thúc đẩy bản sắc quốc gia Trung Quốc trong cộng đồng cư dân Đài Loan và Hồng Kông.

Trong khi đó, Điều 44 chỉ đạo các hội đoàn người Hoa ở nước ngoài nuôi dưỡng bản sắc quốc gia đó trên phạm vi toàn cầu, qua đó càng làm gia tăng lo ngại về việc nhà nước Trung Quốc mở rộng ảnh hưởng ra ngoài biên giới.

Đài Loan trong tầm ngắm

Đài Loan đã nổi lên như một trong những mối quan ngại hàng đầu, bởi Bắc Kinh ngày càng dựa vào luật pháp trong nước để hợp thức hóa các hành động chống lại điều mà họ gọi là hoạt động ly khai ngoài biên giới của mình.

"Đây là một trong nhiều phương thức [pháp lý] mà ĐCSTQ [Đảng Cộng sản Trung Quốc] sử dụng để ép buộc bạn phải khuất phục trước [sự cai trị của họ]", ông Chilly Chen, Chủ tịch tổ chức Đài Loan Cộng hòa, một nhóm vận động độc lập cho Đài Loan tại Đài Bắc, chia sẻ với Focus.

Ông Chen cho biết Luật Đoàn kết Dân tộc, cùng với Luật Chống Ly khai năm 2005 và Luật An ninh Quốc gia năm 2015 của Bắc Kinh, đều nhằm truy cứu trách nhiệm pháp lý đối với những người chỉ trích Bắc Kinh ở nước ngoài như ông.

Ông Chen cũng cho biết bản thân ông và phần lớn các thành viên trong nhóm vẫn không nao núng trước sự gia tăng các biện pháp đe dọa chính trị từ Bắc Kinh, mặc dù từ năm 2019 ông đã ngừng đến Trung Quốc đại lục cũng như các vùng lãnh thổ gồm Hồng Kông, Ma Cao, Việt Nam và Campuchia, nơi theo ông Trung Quốc có thể thực hiện "quyền tài phán cánh tay dài" để tạo điều kiện bắt giữ ông.

Theo Reuters, Bắc Kinh cho rằng điều khoản áp dụng đối với các đối tượng ở nước ngoài là cần thiết nhằm bảo vệ "chủ quyền, an ninh và lợi ích phát triển".

Theo ABC News Australia đưa tin vào ngày 26/6, Chính phủ Australia đã bày tỏ quan ngại và cho biết nước này đã "trao đổi trực tiếp với Bắc Kinh và tại Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc" về khả năng đạo luật này có thể hạn chế các quyền và quyền tự do của những người ở ngoài Trung Quốc.

Bản tin dẫn lời người phát ngôn của Bộ Ngoại giao và Thương mại Australia cho biết: "Tất cả mọi người tại Australia, bất kể quốc tịch, đều được pháp luật Australia bảo vệ và được hưởng các quyền tự do chính trị theo pháp luật Australia".

Đức, Nghị viện châu Âu và các nghị sĩ Mỹ đã bày tỏ lo ngại rằng đạo luật này có thể làm suy yếu các biện pháp bảo vệ đối với ngôn ngữ, tôn giáo và văn hóa của các nhóm dân tộc thiểu số, đồng thời làm gia tăng nguy cơ đàn áp xuyên quốc gia.

Quyền của các dân tộc thiểu số bị bóp nghẹt

Theo các tổ chức nhân quyền, ngoài các quy định có hiệu lực ngoài lãnh thổ, đạo luật này còn có thể tiếp tục làm suy yếu các biện pháp bảo vệ dành cho các dân tộc thiểu số tại Trung Quốc.

Trong một tuyên bố ngày 25/6, tổ chức Những người Bảo vệ Nhân quyền Trung Quốc (Chinese Human Rights Defenders) cho rằng đạo luật này đã "hợp pháp hóa sự phân biệt đối xử và cho phép các hành vi vi phạm nhân quyền, đặc biệt là quyền về văn hóa và lối sống của các dân tộc thiểu số" tại Tây Tạng, Tân Cương và Nội Mông.

Tuyên bố cho biết, dù bề ngoài nhấn mạnh "gắn kết xã hội", đạo luật này trên thực tế có thể hạn chế "các quyền tự do về ngôn ngữ, giáo dục, thực hành tôn giáo, văn hóa, biểu đạt và hội họp", đồng thời trừng phạt "việc thực thi quyền của các nhóm thiểu số một cách ôn hòa". Tuyên bố dẫn lời Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc Volker Türk, người đã kêu gọi bãi bỏ đạo luật này vào ngày 15/6.

Ngoài ra, theo tổ chức này, tám chuyên gia nhân quyền của Liên Hợp Quốc đã nhận định vào tháng 4 rằng một số điều khoản của đạo luật "mơ hồ, dễ bị diễn giải theo hướng quá rộng và dễ bị lạm dụng".

Theo tổ chức nhân quyền này, các chuyên gia cho rằng đạo luật có thể gây phương hại đến các quyền được bảo vệ theo luật nhân quyền quốc tế, bao gồm quyền tự do ngôn luận, quyền được giáo dục, quyền tự do tôn giáo, quyền có nơi ở và quyền được phát triển.

"Nếu chính phủ thực sự nghiêm túc trong việc thúc đẩy đoàn kết dân tộc, họ nên bãi bỏ đạo luật này và bảo đảm có cơ chế truy cứu trách nhiệm đối với những hành vi vi phạm trên diện rộng", nhà nghiên cứu Shane Yi của tổ chức Những người Bảo vệ Nhân quyền Trung Quốc cho biết trong tuyên bố.

Chính sách đồng hóa

Trong một bài phân tích công bố ngày 11/5, nhà sử học người Australia Brian Spivey nhận định đạo luật này là một cơ chế nhằm đặt 56 dân tộc được Trung Quốc chính thức công nhận dưới một bản sắc bao trùm duy nhất là zhonghua minzu, hay "dân tộc Trung Hoa", theo cách định nghĩa của Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Ông cho rằng đạo luật này thúc đẩy việc sử dụng phổ cập tiếng Phổ thông (Quan thoại), đồng thời thu hẹp không gian dành cho ngôn ngữ và văn hóa của các dân tộc thiểu số. Theo đó, sẽ không còn trẻ em nào ở Trung Quốc phải học tiếng Tây Tạng hoặc tiếng Duy Ngô Nhĩ như một ngôn ngữ bắt buộc trong trường học hoặc trong đời sống công cộng.

Theo ông Spivey, đạo luật này luật hóa sự chuyển hướng của Trung Quốc dưới thời Chủ tịch Tập Cận Bình sang chính sách "đồng hóa quyết liệt".

[Phần I/II: Luật Đoàn kết Dân tộc của Trung Quốc]