Nguồn: AFP | 2026-07-03

CANBERRA -- Úc và Vanuatu đã ký một thỏa thuận toàn diện về kinh tế và an ninh, trong đó cấm thiết lập bất kỳ căn cứ quân sự nước ngoài nào tại quốc đảo Thái Bình Dương này, trong bối cảnh Canberra tìm cách kiềm chế ảnh hưởng an ninh ngày càng gia tăng của Trung Quốc ở Nam Thái Bình Dương.

Thủ tướng Úc Anthony Albanese và Thủ tướng Vanuatu Jotham Napat đã ký thỏa thuận này vào ngày 29 tháng 6 tại Canberra.

Theo thỏa thuận, Úc cam kết hỗ trợ Vanuatu 500 triệu đô la Úc (345 triệu USD). Trung Quốc hiện là chủ nợ nước ngoài lớn nhất của Vanuatu. Thỏa thuận cũng ngăn bất kỳ cường quốc quân sự nước ngoài nào thiết lập căn cứ tại quốc gia này.

Thủ tướng Albanese phát biểu sau khi ký kết thỏa thuận với Thủ tướng Napat tại Canberra: "Điều mà thỏa thuận này mang lại là sự bảo đảm cho Úc rằng sẽ không có căn cứ quân sự nước ngoài nào được thiết lập".

Ông cho biết: "Chúng tôi đã đạt được một thỏa thuận cân bằng nhằm bảo vệ an ninh tập thể và an ninh của từng nước, cũng như chủ quyền của chúng tôi".

Hải quân Trung Quốc đã nhiều lần cập cảng Vanuatu.

Bắc Kinh cũng đã tài trợ cho việc mở rộng một cầu cảng tại Luganville – nơi từng là căn cứ quân sự lớn nhất của Mỹ tại Nam Thái Bình Dương – làm dấy lên lo ngại tại Canberra và Washington rằng Trung Quốc muốn thiết lập một căn cứ hải quân.

Trước đó, Trung Quốc và Vanuatu từng tuyên bố cầu cảng này được xây dựng nhằm phục vụ tàu du lịch.

Thủ tướng Napat cho biết Thỏa thuận Nakamal cam kết Vanuatu sẽ không chấp nhận việc quân sự hóa cơ sở hạ tầng.

Cơ sở hạ tầng quân sự

Theo thỏa thuận mà hãng tin AFP tiếp cận được, nêu rõ rằng "Vanuatu sẽ không cho phép lãnh thổ của mình được sử dụng để thiết lập bất kỳ căn cứ quân sự hoặc cơ sở hạ tầng quân sự nào của nước ngoài".

Úc sẽ hỗ trợ Vanuatu phát triển cơ sở hạ tầng cảng biển, hạ tầng số, hàng không và năng lượng. Đổi lại, Vanuatu cam kết bảo đảm các hạ tầng này không bị "can thiệp từ nước ngoài" hoặc quân sự hóa.

Thỏa thuận công nhận Úc là "đối tác chủ chốt lâu năm của Vanuatu trong hợp tác cảnh sát", đồng thời nêu rõ Vanuatu sẽ ưu tiên các đề nghị hợp tác cảnh sát từ các thành viên khác của khối khu vực Diễn đàn Quần đảo Thái Bình Dương.

Trung Quốc đã thiết lập quan hệ hợp tác cảnh sát với Vanuatu vào năm 2023 và đã viện trợ cho lực lượng cảnh sát nước này nhiều trang thiết bị, gồm thiết bị bay không người lái, tàu tuần tra và phương tiện.

Thỏa thuận nêu rõ Úc và Vanuatu sẽ tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực "đào tạo và trang bị cho lực lượng cảnh sát, hoạt động cảnh sát, an ninh hàng hải, an ninh mạng, hợp tác tình báo và cơ sở hạ tầng".

Thỏa thuận với Vanuatu là thỏa thuận mới nhất trong một loạt thỏa thuận mà Úc đã ký với các quốc đảo Thái Bình Dương, nhằm kiềm chế ảnh hưởng an ninh đang ngày càng mở rộng của Trung Quốc.

Cảnh sát Trung Quốc đã duy trì sự hiện diện tại Quần đảo Solomon kể từ khi hai bên ký kết một thỏa thuận an ninh bí mật vào năm 2022.

Vanuatu cho biết nước này cũng đang đàm phán riêng với Trung Quốc về một thỏa thuận kinh tế. Trong hơn một thập kỷ qua, Trung Quốc đã xây dựng nhiều tuyến đường và các tòa nhà chính phủ tại quốc đảo Nam Thái Bình Dương này.

Cạnh tranh ảnh hưởng

Thỏa thuận Nakamal không ngăn Vanuatu hợp tác với Trung Quốc về cơ sở hạ tầng, nhưng quy định quốc đảo Thái Bình Dương này sẽ tham vấn Úc khi hợp tác với một bên thứ ba.

Ông James Batley, một cựu nhà ngoại giao Úc tại Thái Bình Dương, cho rằng cuộc cạnh tranh ảnh hưởng giữa Bắc Kinh và Canberra sẽ còn tiếp diễn.

Ông nhận định với hãng tin AFP: "Truyền thống lâu đời theo đuổi chính sách không liên kết của Vanuatu đồng nghĩa với việc nước này sẽ không đơn giản từ bỏ quan hệ với Trung Quốc. Trung Quốc cũng sẽ không từ bỏ các nỗ lực làm suy giảm lợi ích của Úc tại Vanuatu".

Anna Naupa, một nhà nghiên cứu an ninh Thái Bình Dương tại Đại học Quốc gia Úc, nhận định rằng việc ký kết này là một "cột mốc đầy ý nghĩa" sau một thời gian dài đầy bất định.

Quan chức hai nước đã ký tắt thỏa thuận tại Vanuatu vào tháng 8 năm ngoái, nhưng Vanuatu sau đó nêu ra nhiều quan ngại liên quan đến chủ quyền, khiến hai bên mất gần một năm để giải quyết.

Vanuatu đã tìm cách tạo điều kiện thuận lợi hơn để công dân nước này đến Úc du lịch và làm việc, đồng thời đồng ý phân loại riêng các công dân Vanuatu sinh ra ở nước ngoài có được hộ chiếu thông qua một chương trình đầu tư gây nhiều tranh cãi.

Trao đổi với AFP, bà Naupa cho biết người lao động đến từ Vanuatu đã có đóng góp đáng kể cho ngành trồng trọt của Úc.