Ayon kay Joyce Huang at sa AFP | 2026-05-20

TAIPEI -- Sinabi ni Lai Ching-te na ang mamamayan ng Taiwan ang dapat magpasya sa kinabukasan ng kanilang bansa. Kasabay ito ng paggunita niya sa ikalawang anibersaryo ng kanyang pagkapangulo, kung saan muli siyang nanawagan ng mas matibay na depensa at katatagan sa magkabilang panig ng Taiwan Strait.

"Ang kinabukasan ng Taiwan ay hindi maaaring pagpasiyahan ng mga puwersang nasa labas ng ating mga hangganan, at hindi rin ito dapat gawing bihag ng takot, pagkakahati-hati, o pansamantalang pakinabang," sinabi ni Lai sa kanyang talumpati na ginanap para sa anibersaryo ng kanyang inagurasyon noong Mayo 20.

"Dapat ang 23 milyong mamamayan natin mismo ang sama-samang magpasya sa kinabukasan ng Taiwan," aniya.

Iginigiit ng Tsina na bahagi ng teritoryo nito ang Taiwan, at hindi nito isinasantabi ang paggamit ng puwersa laban sa isla. Sa mga nakaraang taon, lalo pang pinaigting ng Beijing ang military pressure sa Taiwan sa pamamagitan ng halos araw-araw na pagpapadala ng mga eroplano at barkong pandigma sa paligid ng isla.

Sinabi ni Lai na dinaragdagan ng Taiwan ang budget nito para sa depensa "hindi para mang-udyok ng giyera kundi para maiwasan ito." Nagbabala rin siya na "mas malaki kaysa dati" ang mga bantang kinakaharap ng Taiwan.

"Makakamit lamang ang tunay na kapayapaan sa pamamagitan ng lakas," sabi ni Lai.

Pinalakas ng Tsina ang kilos militar nito bago ang talumpati ni Lai para sa anibersaryo noong Mayo 20. Iniulat ng Ministry of National Defense ng Taiwan na 24 na eroplanong militar at mga drone ng Tsina ang nakita sa paligid ng isla noong Mayo 19 bilang bahagi ng tinawag ng Beijing na "joint combat readiness patrol".

Ayon sa ministry, 13 sa mga eroplano ang tumawid sa median line ng Taiwan Strait at pumasok sa northern, central, southwestern, at eastern air defense zones ng Taiwan, kasabay ng mga barkong pandagat ng Tsina.

Nagsagawa ang militar ng Taiwan ng mga pagsasanay sa combat readiness noong Mayo 20, kabilang ang pagpoposisyon ng mga bagong kuhang M1A2T Abrams tank sa hilagang Taiwan.

Suporta ng U.S.

Sinabi ni Lai na bukas ang Taiwan sa "konstruktibo at maayos na palitan ng pag-uusap" sa Tsina sa ilalim ng mga prinsipyo ng "pagkakapantay at dignidad", ngunit mariing tinatanggihan nito ang mga taktika ng "United Front" na ipinapakita ang unipikasyon bilang kapayapaan.

Ang United Front ay tumutukoy sa mga operasyong propaganda na pro-Beijing.

"Handa ang Taiwan sa diyalogo, ngunit hindi ito tatanggap ng pagpapasailalim" at hindi rin isusuko ang soberanya nito o ang demokratikong pamumuhay ng mga mamamayan nito, aniya.

Simula sa ikalawang termino ni Pangulong Donald Trump ng Estados Unidos noong 2025, tumitindi ang pressure sa Taiwan na dagdagan ang budget nito sa depensa at palawakin ang pamumuhunan sa Estados Unidos.

Naglaan ang Taiwan ng bilyun-bilyong dolyar para gawing makabago ang kanilang militar at paunlarin ang sariling industriya ng depensa, ngunit umaasa pa rin ito nang malaki sa pagbili ng mga armas sa Estados Unidos habang patuloy na pinaiigting ng Beijing ang military pressure sa paligid ng isla.

Kamakailan, inaprubahan ng parliyamento ng Taiwan ang isang $25 bilyong espesyal na pondo para sa depensa, na karamihan ay ilalaan sa nauna nang inihayag ng mga mambabatas na pagbili ng mga armas sa Estados Unidos. Ipatutupad ang programang ito sa loob ng walong taon.

Sinabi kamakailan ni Trump na magpapasya siya tungkol sa mga susunod na bentahan ng armas sa Taiwan “sa loob ng maikling panahon,” matapos ang kanyang pagbisita sa Beijing noong nakaraang linggo, kung saan tinalakay nila ni Chinese President Xi Jinping ang isyu ng Taiwan.

Binigyang-diin ng mga opisyal ng Taiwan na nananatiling walang pagbabago ang matagal nang polisiya ng U.S. tungkol sa isla, at wala ring anumang pangako ang Washington sa Beijing tungkol sa pagbebenta ng armas.

Status quo

Sinabi ni Lai na kung magkakaroon siya ng pagkakataong makausap si Trump, na nagbanggit ng posibilidad ng tawag sa pagitan nila, bibigyang-diin niya na nananatiling nakatuon ang Taiwan sa pagpapanatili ng "status quo" sa magkabilang panig ng Taiwan Strait.

"Hindi nagiging banta sa katatagan ang Taiwan" at nananatili itong nakatuon sa kapayapaan at katatagan sa rehiyon, aniya.

Noong 1979, inilipat ng Washington ang opisyal na diplomatikong pagkilala sa Beijing mula sa Taipei, ngunit nananatili itong pangunahing katuwang ng Taipei sa seguridad at pangunahing tagapagtustos nito ng armas.

Ang anumang direktang pag-uusap ng dalawang pangulo ay magiging isang napakabihirang hakbang sa hindi opisyal na ugnayan ng U.S. at Taiwan, at maaaring magdulot ng matinding reaksyon mula sa Beijing.