Ayon kay Liz Lagniton | 2026-06-30

Ang isang makasaysayang desisyon ng internasyonal na hukuman laban sa Tsina ay walang gaanong nagawa upang mapigilan ang mga aksyon ng Tsina makalipas ang 10 taon.

Noong Hulyo 2016, ipinawalang-bisa ng isang korte sa The Hague ang mga pag-aangkin ng Tsina sa mahigit 80% ng South China Sea.

Ngunit pagkalipas ng isang dekada, patuloy pa rin ang mga pagpapatrolya ng Tsina sa karagatan, ilegal na pangingisda at pagtatayo ng mga artipisyal na isla sa mga naturang katubigan.

Ang protesta ng pamahalaan ng Pilipinas noong unang bahagi ng Hunyo tungkol sa isang lumulutang na istruktura ng Tsina sa Scarborough Shoal (Bajo de Masinloc) ay nagbigay-diin sa isang dekada nang realidad: bagama't binago ng desisyon ang usaping legal hinggil sa South China Sea, hindi nito natigil ang mga tunggalian sa dagat.

Napagpasyahan ng desisyon, na inilabas sa ilalim ng United Nations Convention on the Law of the Sea (UNCLOS), walang "legal na batayan" ang pag-aangkin ng Tsina sa mga karapatang pangkasaysayan sa loob ng tinatawag nitong "nine-dash line."

Patuloy pa rin ang tensyon sa West Philippine Sea, ang tawag ng Maynila sa mga bahagi ng South China Sea na sakop ng hurisdiksyon nito sa karagatan.

Patuloy na pinagtatalunan

Ipinagpatuloy ng Tsina ang mga operasyon ng coast guard at maritime militia sa mga pinagtatalunang katubigan, pinalawak ang mga pasilidad ng artipisyal na isla at pinalakas ang presensya nito sa mga pinag-aagawang bahura at iba pang lugar sa kabila ng mga naging desisyon ng tribunal.

Patuloy na tinatanggihan ng Beijing ang desisyon. Nagpapatuloy ang operasyon ng mga barko ng coast guard at maritime militia ng Tsina sa mga lugar na itinuturing ng Maynila na bahagi ng Exclusive Economic Zone nito, kabilang ang mga katubigan malapit sa Scarborough Shoal at Second Thomas Shoal sa West Philippine Sea.

Naganap ang pinakahuling pagtatalo noong Hunyo matapos iulat ng mga awtoridad ng Pilipinas ang presensya ng isang lumulutang na istruktura sa Scarborough Shoal, na kilala sa lokal na tawag na Bajo de Masinloc, na nag-udyok sa muling pagbabantay ng mga ahensiyang pandagat ng bansa. Tinatawag ng Tsina ang shoal na Huangyan Dao. Inalis ng mga manggagawang Tsino ang istruktura kalaunan, ayon sa Maynila noong Hunyo 17.

Ipinakita rin ng insidenteng ito ang isa sa mga pangunahing isyung tinalakay sa kaso ng arbitrasyon, na kumilala sa tradisyunal na karapatan ng mga mangingisdang Pilipino at Tsino na mangisda sa Scarborough Shoal, ngunit ibinasura ang mas malawak na pag-aangkin ng Tsina sa mga makasaysayang karapatan.

Iginiit ng Beijing sa buong panahon ng kontrobersiya na sakop ng soberanya nito ang Scarborough Shoal.

Ang desisyon noong 2016 ay "ilegal, walang bisa, at walang saysay," sabi ng tagapagsalita ng embahada ng Tsina na si Ji Lingpeng noong unang bahagi ng Hunyo, ayon sa Manila Bulletin.

Pamana ng pagtatayo ng isla

Kasabay nito, ipinaalala ng insidente sa mga Pilipino ang isa pang isyung tinalakay ng tribunal -- ang malawakang pagtatambak ng lupa at konstruksiyon ng Tsina sa Spratly Islands.

Natuklasan ng hukuman noong 2016 na ang paghuhukay at pagtatayo ng mga isla ay lubhang nakapinsala sa marurupok na ekosistema ng mga coral reef at nilabag ng Tsina ang mga obligasyon nito sa ilalim ng UNCLOS na protektahan ang kapaligirang pandagat.

Makalipas ang isang dekada, ilan sa mga artipisyal na islang iyon ay naging malalaking himpilan na may mga paliparan, daungan, sistema ng radar, at iba pang imprastraktura ng militar. Nagdudulot ito ng mga pangamba sa mga kalapit na bansa at sa mga security analyst tungkol sa tumitinding militarisasyon ng South China Sea.

Ayon sa ulat ng Reuters noong Hunyo 10, inilarawan ni Jay Batongbacal, scholar ng maritime law ng University of the Philippines, ang panandaliang istruktura ng Scarborough Shoal bilang bahagi ng "mga aksyon ng Tsina upang unti-unting baguhin ang mga aktuwal na sitwasyon sa lugar." Inihalintulad niya ang pagtatayo nito sa unti-unting pagbabagong ginawa ng Tsina sa Mischief Reef upang maging isang pangunahing himpilan sa artipisyal na isla.

Mahigpit na binabantayan ng Maynila ang Scarborough, ayon kay Rear Adm. Roy Vincent Trinidad, tagapagsalita ng Philippine Navy, bago tinanggal ng Tsina ang naturang plataporma.

"Mula sa pananaw ng depensa at seguridad, ginagawa namin ang aming makakaya upang gampanan ang aming tungkulin, at kabilang dito ang pagpigil na gawing isa pang artipisyal na isla ang Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal)," sinabi ni Trinidad, ayon sa ulat ng Reuters noong Hunyo 10.

Suporta ng buong mundo

Habang patuloy na tinatanggihan ng Tsina ang desisyon, patuloy namang tumataas ang pandaigdigang suporta sa naging desisyon sa nakalipas na dekada.

Binanggit ng mga pamahalaan kabilang ang Estados Unidos, Japan, Australia, at ilang bansa sa Europe ang naturang desisyon bilang suporta sa isang kaayusan sa karagatan na nakabatay sa mga alituntunin.

Sinabi ni Victor Andres "Dindo" Manhit, Presidente ng Stratbase Institute, na nananatiling mahalaga ang desisyon sa posisyon ng Pilipinas sa West Philippine Sea.

"Ang tagumpay na iyon ay pinal at hindi na maaaring pag-usapan pa," sabi ni Manhit noong Abril, ayon sa Manila Bulletin.

Nababaling na ngayon ang atensyon sa mga negosasyon sa isang matagal nang hinihintay na Code of Conduct sa pagitan ng ASEAN at Tsina, na inaasahan ng mga tagasuporta na makababawas sa mga tensyon sa pinagtatalunang katubigan.

Sa kabila ng maraming taon ng pag-uusap, wala pa ring napagkakasunduan ang ASEAN at Tsina.

Gayunpaman, itinalaga ng Pilipinas ang temang "Navigating our Future, Together" para sa pamumuno nito sa ASEAN ngayong 2026, na ipinagpapatuloy ang pagbibigay-diin ng dating chair na Malaysia sa pagiging inklusibo ng rehiyon, ayon sa komentaryo noong Abril 1 nina Elina Noor at Jane Chan ng S. Rajaratnam School of International Studies, Nanyang Technological University, Singapore.

Isinulat nina Noor at Chan na maaaring baguhin ng rehiyon ang salaysay kaugnay ng alitan, at binanggit na ang South China Sea ay "palaging nag-uugnay sa mga komunidad at bansa nang walang pagkakahati o pangingibabaw."

[Part II ng II: 10 Taon Pagkatapos ng Desisyon ng Arbitrasyon sa South China Sea]