Ayon kay Liz Lagniton | 2026-06-23

Ang desisyon ng arbitrasyon noong 2016 sa South China Sea ay nananatiling isa sa pinakamahalagang legal na tagumpay ng Pilipinas, pero makalipas ang isang dekada, marami pa ring maling pagkaunawa sa tunay nitong kahulugan.

Ang desisyon noong Hulyo 12, 2016 ay nagpawalang-bisa sa mga mahahalagang aspeto ng malawak na pag-aangkin ng Beijing sa karagatan, pinagtibay ang tradisyonal na karapatan sa pangingisda ng mga mangingisdang Pilipino sa Scarborough Shoal at pinalakas ang legal na posisyon ng Maynila sa West Philippine Sea.

Ngunit hindi nagtakda ang desisyon ng soberanya sa mga pinagtatalunang isla at bahura, ni hindi nito tinapos ang mga komprontasyon sa dagat. Patuloy sa operasyon ang mga barko ng Tsina sa mga pinagtatalunang katubigan, at tinatanggihan pa rin ng Beijing ang hatol.

Patuloy na ginagamit ng Maynila ang desisyon upang suportahan ang posisyon nito sa South China Sea.

Habang pinalalawak ng Beijing ang presensya nito sa karagatan, inihain ng Pilipinas ang kaso sa arbitrasyon noong Enero 2013 matapos ang standoff sa Scarborough Shoal noong 2012. Inilatag ng Maynila ang kaso batay sa mga karapatan sa karagatan sa halip na soberanya, na nagpahintulot sa tribunal na suriin ang mga pag-aangkin ng Tsina sa ilalim ng United Nations Convention on the Law of the Sea (UNCLOS) nang hindi pinagpapasiyahan kung sino ang nagmamay-ari ng mga pinagtatalunang anyong-dagat.

Ang pamamaraang ito ay inilarawan na ng ilang analyst bilang isang estratehikong paggamit ng batas, isang kalkuladong hakbang na "estratehikong ginamit ang itinatag na mga internasyonal na legal na paraan upang labanan ang panghihimasok ng Tsina sa militar at karagatan," ayon sa isang komentaryo na inilathala ng S. Rajaratnam School of International Studies (RSIS) sa Singapore noong Abril.

Sa sentro ng alitan ay ang tinatawag na "nine-dash line," ng Tsina, isang malawakang pag-aangkin na sumasaklaw sa mahigit 80% ng South China Sea.

Hindi tinanggap ng korte ang mga pag-aangkin ng Tsina

Sinabi ng mga opisyal ng Pilipinas na lumampas na ang pag-aangkin sa mga karapatan sa karagatan na kinikilala sa ilalim ng pandaigdigang batas at lumabag sa mga lugar sa loob ng 200-nautical-mile Exclusive Economic Zone (EEZ) ng bansa sa West Philippine Sea, ang tawag ng Maynila sa mga bahagi ng South China Sea sa loob ng hurisdiksyon nito.

Ang pinakamahalagang naging hatol ng tribunal ay na "walang legal na batayan" ang mga pag-aangkin ng Tsina sa mga karapatang historikal sa loob ng nine-dash line, dahil lumampas ang mga ito sa mga karapatan sa karagatan na itinatakda sa ilalim ng UNCLOS.

Natuklasan ng tribunal na wala sa mga pinagtatalunang anyong-dagat sa Spratly Islands ang kwalipikado bilang mga isla na may kakayahang lumikha ng 200-nautical-mile EEZ.

Napagpasyahan din ng tribunal na nakialam ang Tsina sa mga aktibidad ng pangingisda at petrolyo ng Pilipinas sa mga lugar sa loob ng EEZ ng bansa at nagdulot ng malaking pinsala sa kapaligiran.

Gayunpaman, hindi tinukoy ng desisyon kung sino ang may soberanya sa mga pinagtatalunang isla at bahura, dahil wala ito sa hurisdiksiyon ng tribunal. Sa halip, nakatuon ang desisyon sa mga karapatang pandagat at sa interpretasyon ng pandaigdigang batas.

Pagtatatag ng balangkas

Hindi kailanman inaasahang malulutas ng kaso ng arbitrasyon ang alitan sa South China Sea.

Ang pangunahing layunin nito ay linawin kung paano naaangkop ang UNCLOS sa mga pinagtatalunang katubigan at magtatag ng isang legal na balangkas para sa pagsusuri ng mga pag-aangkin sa karagatan.

Pinalakas ng desisyon ang legal na posisyon ng Maynila at itinatag ang mga prinsipyong patuloy na binabanggit ng mga pamahalaang sumusuporta sa isang kaayusang nakabatay sa alituntunin sa South China Sea.

Habang papalapit ang ika-10 anibersaryo ng desisyon, patuloy na binibigyang-diin ng pamahalaan ng Pilipinas ang kahalagahan nito.

Sinabi ni Foreign Affairs Secretary Ma. Theresa Lazaro noong unang bahagi ng Hunyo na ang desisyon ay "pinal, may bisa, at hindi na maaaring baguhin," ayon sa Philippine Star.

Karaniwang maling pagkaunawa

Isa sa mga aspeto ng kaso na pinaka-hindi nauunawaan ay ang pagpapatupad ng desisyon, o ang kawalan nito.

Ang desisyon ng tribunal ay legal na may bisa sa Pilipinas at Tsina sa ilalim ng UNCLOS, ngunit walang mekanismo ng pagpapatupad ang mga pandaigdigang tribunal.

Samakatuwid, ang pagpapatupad ay nakasalalay sa diplomasya, pressure sa pulitika, internasyonal na suporta, at kahandaan ng mga bansa na itaguyod ang pandaigdigang batas.

"Kaya dapat, mariing igiit ng nanalong bansa ang desisyon nito," sabi ni Antonio Carpio, dating associate justice ng Korte Suprema at isa sa mga pinakakilalang tagapagtaguyod ng desisyon, sa isang panayam noong 2021.

"Dapat simulan ng Pilipinas ang protesta dahil kung hindi, para na rin naming tahimik na tinatanggap ito," sabi ni Carpio sa isang forum noong Hunyo 9, ayon sa Manila Bulletin.

Nanatiling mahalaga

Tumanggi ang Tsina na lumahok sa mga proseso ng arbitrasyon. Paulit-ulit na inilarawan ng mga opisyal ng Tsina ang desisyon bilang walang bisa at hinihiling ang direktang negosasyon upang malutas ang mga alitan sa South China Sea.

Sa kabila ng posisyon ng Beijing, ang desisyon ay mas madalas nang binabanggit ng mga pamahalaang sumusuporta sa isang kaayusan sa karagatan na nakabatay sa alituntunin, kabilang ang Estados Unidos, Japan, Australia at ilang mga bansa sa Europe.

Naglabas ang ASEAN ng kauna-unahang magkasanib na pahayag nito tungkol sa mga alitan sa South China Sea noong Disyembre 30, 2023, na nagpahayag ng pagkabahala sa mga pangyayari sa naturang ruta sa dagat at nanawagan ng pagpipigil sa sarili. Ayon sa komentaryo ng RSIS, ang pahayag ay isang mahalagang pangyayari dahil sa mga hindi pagkakasundo sa loob ng grupo.

Nakaapekto sa diplomasya sa rehiyon ang desisyon, lalo na sa mga pagsisikap na maglatag ng mga alituntuning namamahala sa pag-uugali sa mga pinagtatalunang katubigan.

Isa sa mga pinakamahigpit na binabantayang pag-unlad ay ang pagsusulong na makumpleto ang Code of Conduct sa pagitan ng ASEAN at Tsina para sa South China Sea.

Paulit-ulit na sinasabi ng mga opisyal ng Pilipinas na ang anumang kasunduan ay dapat manatiling naaayon sa UNCLOS at hindi dapat makasira sa desisyon ng arbitrasyon.

Gayunpaman, mabagal ang progreso sa pagbuo ng code.

Inamin ni Lazaro ang mga hamon sa negosasyon noong unang bahagi ng Hunyo, na nagsasabing, "Kailangan kong maging prangka, kahit ang kahulugan ng pagpipigil sa sarili ay hindi pa nareresolba matapos ang halos 10 taon."

"Ngunit unti-unti itong umuusad, at target talaga namin na matapos ito bago magtapos ang taon," dagdag pa niya.

[Part I ng II: 10 Taon Matapos ang Desisyon ng Arbitrasyon sa South China Sea]