Ulat ng AFP | 2026-07-03

CANBERRA -- Lumagda ang Australia at Vanuatu sa isang malawak na kasunduan sa ekonomiya at seguridad na nagbabawal sa pagtatayo ng anumang dayuhang base militar sa bansang nasa Pasipiko, habang pinaiigting ng Canberra ang mga hakbang upang pigilan ang lumalawak na impluwensiya ng Tsina sa larangan ng seguridad sa Timog Pasipiko.

Nilagdaan ang kasunduan noong Hunyo 29 sa Canberra nina Punong Ministro Anthony Albanese ng Australia at Punong Ministro Jotham Napat ng Vanuatu.

Sa ilalim ng kasunduan, maglalaan ang Australia ng 500 milyong Australian dollar (US$345 milyon) bilang suporta sa Vanuatu, na ang pinakamalaking dayuhang pinagkakautangan ay ang Tsina. Ipinagbabawal din ng kasunduan ang pagtatatag ng anumang dayuhang base militar sa bansa.

“Ang kasunduan ay magbibigay ng katiyakan sa Australia na walang maitatayong dayuhang base militar,” ani Albanese matapos lagdaan ang kasunduan sa Canberra kasama si Napat.

“Natapos namin ang isang balanseng kasunduan na magpoprotekta sa aming sama-sama at indibidwal na seguridad at sa aming soberanya,” aniya.

Ilang ulit na dumadaong sa Vanuatu ang hukbong-dagat ng Tsina.

Pinondohan din ng Beijing ang pagpapalawak ng isang pantalan sa Luganville, na dati'y pinakamalaking base militar ng Estados Unidos sa Timog Pasipiko, na nagpalakas sa pangamba ng Canberra at Washington na nais ng Tsina na magtayo roon ng base ng hukbong-dagat.

Dati nang sinabi ng Tsina at Vanuatu na ang pantalan ay para sa mga cruise ship.

Ayon kay Napat, nag-aatas ang Kasunduang Nakamal sa Vanuatu na tutulan ang militarisasyon ng imprastraktura.

Imprastrakturang militar

Ang kasunduan, na nakita ng AFP, ay nagsasaad na, "hindi pahihintulutan ng Vanuatu na gamitin ang teritoryo nito para sa anumang dayuhang base militar o imprastrakturang militar."

Tutulungan ng Australia ang Vanuatu sa pagpapaunlad ng mga pantalan at ng mga imprastraktura para sa digital na teknolohiya, aviation at enerhiya. Sumang-ayon ang Vanuatu na panatilihing malaya ang mga ito sa "dayuhang panghihimasok" o militarisasyon.

Kinikilala nito ang Australia bilang “matagal nang pangunahing katuwang sa pagpapatupad ng batas ng Vanuatu,” at sinasabi ring bibigyang-priyoridad ng Vanuatu ang mga kahilingan sa pulisya mula sa iba pang kasapi ng regional bloc na Pacific Islands Forum.

Nagtatag ang Tsina ng ugnayan sa pagpapatupad ng batas sa Vanuatu noong 2023, at nagbigay ng donasyon na mga kagamitang gaya ng mga drone, bangkang pangpatrulya at mga sasakyan sa puwersa ng pulisya nito.

Nakasaad sa kasunduan na palalawakin ng Australia at Vanuatu ang kanilang kooperasyon sa "pagsasanay at paglalaan ng mga kagamitan para sa pulisya, pagpapatupad ng batas, seguridad pandagat, cybersecurity, kooperasyon sa intelihensiya, at imprastraktura."

Ang kasunduan sa Vanuatu ang pinakahuli sa serye ng mga kasunduang nilagdaan ng Australia sa mga bansa sa Pasipiko, na naglalayong pigilan ang lumalawak na impluwensiya ng Tsina sa larangan ng seguridad.

Nanatili ang presensiya ng pulisya ng Tsina sa Solomon Islands mula nang lumagda ang dalawang bansa sa isang lihim na kasunduan sa seguridad noong 2022.

Sinabi ng Vanuatu na hiwalay itong nakikipagnegosasyon sa Tsina para sa isang kasunduang pang-ekonomiya. Sa nakalipas na isang dekada, nagtayo ang Tsina ng mga kalsada at gusali ng pamahalaan sa bansang ito na nasa Timog Pasipiko.

Tunggalian para sa impluwensiya

Hindi ipinagbabawal ng Kasunduang Nakamal ang pakikipagtulungan ng Vanuatu sa Tsina sa mga imprastraktura. Gayunman, nakasaad dito na kailangang sumangguni muna ang bansang nasa Pasipiko sa Australia kapag makikipag-ugnayan ito sa ibang bansa.

Sinabi ni James Batley, dating diplomat ng Australia sa Pasipiko, na magpapatuloy ang tunggalian para sa impluwensiya sa pagitan ng Beijing at Canberra.

“Dahil sa matagal nang patakaran ng Vanuatu ang hindi pagkampi sa alinmang panig, hindi nito basta tatalikuran ang ugnayan nito sa Tsina. Gayundin, hindi rin titigil ang Tsina sa mga pagtatangka nitong pahinain ang mga interes ng Australia sa Vanuatu,” sinabi niya sa AFP.

Sinabi ni Anna Naupa, isang mananaliksik sa seguridad ng Pasipiko sa Australian National University, na ang paglagda ay isang “mahalagang yugto” matapos ang mahabang panahon ng kawalan ng katiyakan.

Nilagdaan ng mga opisyal ng dalawang bansa ang kasunduan sa pamamagitan ng inisyal noong Agosto ng nakaraang taon sa Vanuatu. Gayunman, nagpahayag ang Vanuatu ng iba't ibang pangamba hinggil sa soberanya, na umabot ng halos isang taon bago nalutas.

Nais ng Vanuatu na mapabuti ang pagpasok ng mga mamamayan nito sa Australia para sa paglalakbay at pagtatrabaho. Pumayag din itong magkaroon ng hiwalay na kategorya para sa mga mamamayan ng Vanuatu na ipinanganak sa ibang bansa at nakakuha ng pasaporte sa pamamagitan ng isang kontrobersiyal na programang kapalit ng pamumuhunan.

Sinabi ni Naupa sa AFP na malaki ang naiambag ng mga manggagawa mula Vanuatu sa sektor ng paghahalaman ng Australia.