Ayon sa AFP at Focus | 2025-09-09

WELLINGTON, New Zealand — Nagpupulong ang mga lider ng Pacific Islands sa Solomon Islands mula Setyembre 8 hanggang Setyembre 12 para sa isang maimpluwensyang summitnababalot ng hidwaan dahil sa lumalakas na impluwensya ng Tsina sa rehiyon, na nagbabantang sirain ang kooperasyong panrehiyon.

Kasama ang 18 miyembrong estado nito, kabilang ang pangunahing manlalaro na Australia at New Zealand, karaniwang dinadaluhan rin ng dose-dosenang iba pang bansa ang mga pagtitipon ng Pacific Islands Forum (PIF) bilang tagamasid o kasosyo sa diyalogo.

Ngunit ang host ngayong taon, ang Solomon Islands, malapit na kaalyado ng Tsina, ay ipinagbawal ang karamihan sa mga kasaping bansa na dumalo, na nagdulot ng akusasyon na kumikilos ang Honiara sa utos ng Beijing upang ibukod ang matagal nang kalahok sa Taiwan.

Ang hakbang na ito ay nagbunsod ng pagkondena mula sa iba pang mga bansa sa Pacific Islands, kung saan tatlo sa kanila — Marshall Islands, Palau at Tuvalu, ay patuloy na kumikilala sa Taipei.

Nagbabala ang mga tagamasid na ang isyu ay maaaring magdulot ng pagkakabahagi sa summit, na maaaring makasagasa sa mahalagang kooperasyon ng rehiyon sa lahat ng aspeto, mula sa pagbabago ng klima, kalusugan, at seguridad hanggang sa transnasyonal na krimen.

Sinabi ng nangungunang diplomatiko ng New Zealand na si Winston Peters sa AFP noong nakaraang buwan na halata ang pakikialam ng mga panlabas na puwersa sa summit.

“Ngayon, sinasabi sa amin ng mga dayuhan kung sino ang maaari naming anyayahan bilang bisita. Hindi iyon ang paraan ng mga taga-Pasipiko,” ani siya.

Hindi kailanman pinamunuan ng Komunistang Tsina ang Taiwan, ngunit iginiit ng Beijing na bahagi ng teritoryo nito ang isla. Nagbanta itong gumamit ng puwersa upang kontrolin ito at tinutulan ang anumang opisyal na pagkilala sa demokratikong isla.

Matagal nang naglalaban ang dalawa para sa impluwensya sa Timog Pasipiko, kung saan gumugugol ang Beijing ng daan-daang milyong dolyar sa pagtatayo ng mga istadyum, palasyo ng pangulo, ospital, at mga kalsada sa malawak na rehiyon.

“Naging ‘elepante sa silid’ ang China,” sabi ni Mihai Sora, na namumuno sa Pacific Islands Program ng Lowy Institute, sa AFP.

“Epektibong hinuhubog ng China ang pagpupulong ng mga pinuno ng Pacific Islands Forum, kahit na hindi ito kasapi ng Forum,” ani ang dating diplomatiko ng Australia.

Maselang usapan

Ang mga pagpupulong ay magsisimula sa Setyembre 10 sa kabisera ng Solomon Islands, Honiara, at karamihan sa mga ito ay gaganapin sa saradong pinto.

Sa Setyembre 11, magtutungo ang mga kalahok sa magandang baybaying-dagat ng Munda, higit sa 300 km mula sa kabisera, para sa isang pulong-retreat ng mga lider.

Ngunit maaaring kakaunti lamang ang kanilang pagkakasunduan, maliban sa usapin tungkol sa Tsina. Kabilang sa mga pangunahing isyung nagdudulot ng alitan ang pagsusuri sa panrehiyong estruktura ng Forum, na magtatakda kung sino ang maaaring lumahok.

Gayon din ang pakikipagtulungan sa transnasyonal na seguridad, kung saan nag-aatubili ang mga miyembrong estado na isuko ang kanilang pinaghirapang soberanya para labanan ang mga suliraning panrehiyon.

Isa pang pangunahing paksa sa talakayan ang pagbabago ng klima, kasunod ng panalo ng Vanuatu sa International Court of Justice, na nagpahayag na obligasyon ng mga estado na tugunan ang pagbabago ng klima, at maaaring igawad ang mga reparasyon kung hindi nila ito gagawin.

Nakikipagtulungan ang mga kasapi ng Forum sa pamamahala ng panganib sa sakuna at pondo para sa pagbabago ng klima, ngunit may agam-agam sa ilang panig dahil sa pagbubukas ng ilang bansa sa malalim na pagmimina sa dagat o eksplorasyon ng langis at gas.

Maaaring masira ang summit

Ibinibilang ng China ang Solomon Islands bilang isa sa pinakamalapit nitong kasosyo sa Timog Pasipiko.

Noong 2022, nilagdaan ng dalawang bansa ang isang lihim na kasunduan sa seguridad, at nagbigay ang China ng mga sasakyan at kagamitan sa pulisya ng Solomon Islands bago ang Pacific Islands Forum (PIF).

Sinabi ni Cai Weiming, pinakamataas na diplomatiko ng Beijing sa Solomon Islands, na maaaring tumulong sa seguridad ng summit ang China Police Liaison Team, na itinalaga bilang bahagi ng kasunduan.

Ipinahiwatig ng Beijing na magkakaroon ito ng presensya sa summit sa iba't ibang paraan.

Ngunit sinabi ng mga opisyal ng New Zealand sa AFP na natatakot sila na mawawasak ang Forum kung mangyari iyon.

Nagbabala sina Peters, ang Ministro ng Ugnayang Panlabas ng Australia na si Penny Wong, at iba pang opisyal na ang pagbabawal sa mga kasosyo sa diyalogo ay maaaring makaapekto sa tulong na ibinibigay sa rehiyon ng Pasipiko.

Sinabi ng isang analyst na maingat ang Beijing sa pakikitungo nito sa Pasipiko.

“Sa isang banda, inaangkin ng Beijing na hindi ito nakialam sa anumang paraan at iginagalang ang sentralidad at mga proseso ng Pacific Forum,” sabi ni Anna Powles, associate professor sa Massey University sa Wellington, New Zealand.

“Ngunit sa kabilang banda, may ilang pahayag na maaaring magpalala ng pagkakabahagi,” ani niya.

Pakikialam ng China sa Honiara

Magaganap ang summit matapos ilarawan ng isang politiko sa Solomon Islands ang lantad na pakikialam ng China sa komposisyon ng pamahalaan ng Honiara .

Sinabi ng opposition MP na si Peter Kenilorea sa The Australian noong Setyembre 7 na personal siyang hinarang ng embahador ng Tsina sa pagsali sa gobyerno ni Punong Ministro Jeremiah Manele noong Mayo.

Noong panahong iyon, isang taon pa lamang si Manele sa puwesto at nakikipaglaban sa isang mosyon ng kawalan ng tiwala sa parlamento na maaaring magpabagsak sa kanyang pamahalaan.

Si Kenilorea, pinuno ng oposisyong United Party, sinuportahan si Manele kaysa ipagsapalaran ang pagbabalik sa katungkulan ng mas pro-Chinese na hinalinhan nito, si Manasseh Sogavare.

Maaaring nakamit ni Kenilorea ang puwesto sa gabinete ni Manele dahil sa ganoong suporta, ngunit pinigilan ito ng Beijing.

“Matapos bawiin ang [mosyon ng kawalan ng tiwala] sa plenaryo ng parlamento, inimbitahan ako ni Manele sa kanyang tirahan, at diretsong sinabi niya sa akin na ipinag-utos ng embahador ng China [Cai] na huwag akong tanggapin,” sinabi ni Kenilorea sa The Australian. “Kakaiba ito, ngunit tila naging karaniwan na sa ngayon.”

Ayon kay Kenilorea, kritiko ng kasunduang panseguridad ng Solomon Islands at China noong 2022, sinabi ni Manele na maaari lamang siyang isaalang-alang para sa gabinete kung pupurihin niya ang Beijing sa publiko at bibisita sa China.

“Para sa China, malaki ang ibig sabihin nito na sumuko ako sa kanila. Hindi ko handang gawin iyon,” aniya.