Tác giả: Li Hsien-chi | 2025-12-26

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký ban hành Đạo luật Thực thi Đảm bảo Đài Loan ngày 02/12, đây là đạo luật đầu tiên tập trung vào vấn đề Đài Loan trong nhiệm kỳ thứ hai của ông. Động thái này được nhìn nhận rộng rãi là bước đi thúc đẩy cơ sở pháp lý và bình thường hóa quan hệ giữa Mỹ và Đài Loan.

Đạo luật này, thường được xem như phiên bản nâng cấp của Đạo luật Đảm bảo Đài Loan năm 2020, yêu cầu Bộ Ngoại giao Mỹ rà soát và điều chỉnh chính sách quản lý các cuộc trao đổi với Đài Bắc. Đồng thời, đạo luật cũng yêu cầu cơ quan này thường xuyên xác định và nới lỏng những hạn chế nội bộ đối với các trao đổi chính thức và đệ trình báo cáo lên Quốc hội về các đề xuất cải thiện.

Bắc Kinh luôn xem Đài Loan là lãnh thổ của mình và chưa bao giờ loại trừ việc kiểm soát hòn đảo này bằng vũ lực.

Yêu cầu thực thi

Trọng tâm của đạo luật là yêu cầu Bộ Ngoại giao Mỹ phải đánh giá toàn diện các hướng dẫn giao tiếp liên quan đến Đài Loan ít nhất mỗi 5 năm, và báo cáo kết quả lên Quốc hội trong vòng 90 ngày. Bộ này cũng phải xây dựng những kế hoạch cụ thể để dỡ bỏ hạn chế đối với các chuyến thăm lẫn nhau chính thức, cũng như hợp tác trong lĩnh vực an ninh và quốc phòng.

Dự luật được trình lên Quốc hội bởi Hạ nghị sĩ Cộng hòa Ann Wagner, người từng tuyên bố: "Nước Mỹ sát cánh cùng Đài Loan, và chúng tôi sẽ không cho phép Trung Quốc gây mất ổn định cho thế giới hơn nữa".

Bà gọi đạo luật này là "một bước đi quan trọng trong sự ủng hộ kiên định mà chúng tôi dành cho Đài Loan" trong cuộc chống lại sự gây hấn của Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Trên trang mạng xã hội X, Tổng thống Đài Loan Lại Thanh Đức đã cảm ơn ông Trump và bày tỏ hy vọng về hợp tác chặt chẽ hơn trên mọi lĩnh vực để bảo vệ hòa bình, ổn định và thịnh vượng khu vực. Ngoại trưởng Lin Chia-Lung gọi đạo luật này là "một bước tiến lớn" đối với điều mà ông mô tả là "bình thường hóa" quan hệ Đài Loan-Mỹ.

Phản đối của Trung Quốc

Bắc Kinh đã phản ứng một cách gay gắt. "Vấn đề Đài Loan... là lằn ranh đỏ đầu tiên không được phép bước qua trong quan hệ Trung - Mỹ", người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lin Jian tuyên bố.

Ông Lin yêu cầu Washington "dừng gửi bất kỳ tín hiệu sai nào cho các lực lượng ly khai đòi 'độc lập cho Đài Loan'".

Kể từ năm 1979, khi Washington chuyển sự công nhận ngoại giao từ Đài Bắc sang Bắc Kinh, các cuộc trao đổi giữa Mỹ và Đài Loan phải tuân theo những hạn chế bất thành văn để tránh xung đột ngoại giao với Trung Quốc.

Vào năm 2015, lễ thượng cờ tại tòa nhà của văn phòng đại diện Đài Loan ở Washington đã vấp phải sự phản đối từ Bắc Kinh. Người phát ngôn của văn phòng đại diện có chức năng tương đương của Mỹ tại Đài Bắc đã yêu cầu Đài Loan đảm bảo "những việc tương tự sẽ không xảy ra".

Cởi mở dần

Tuy nhiên, các đạo luật sau đó của Mỹ, gồm Đạo luật Du lịch Đài Loan và Đạo luật Đảm bảo Đài Loan năm 2020, đã đặt nền móng cho việc sửa đổi các hướng dẫn giao tiếp năm 2021 để "khuyến khích các trao đổi của chính phủ Mỹ với Đài Loan".

Sự thay đổi này đã đưa những tương tác ngoại giao và quân sự, vốn được tiến hành một cách thận trọng trước đây trở nên cởi mở. Năm 2021, đại diện của Đài Loan, bà Hsiao Bi-khim, đã tham dự lễ nhậm chức tổng thống Mỹ, và cùng năm, tổng thống Đài Loan khi đó, bà Thái Anh Văn (Tsai Ing-wen) xác nhận rằng quân đội Mỹ đã tiến hành huấn luyện chung trên hòn đảo này. Bà Hsiao trở thành phó tổng thống vào năm 2024.

Đạo luật Thực thi Đảm bảo Đài Loan đã phá tan sự im lặng trước đây của Washington về các tương tác giữa Mỹ và Đài Loan, thể chế hóa quá trình đánh giá và bãi bỏ quy định. Đạo luật cũng đưa ra kế hoạch rõ ràng hơn để dỡ bỏ các giới hạn tự áp đặt trong thời gian dài mà Mỹ áp dụng cho các hoạt động trao đổi với Đài Loan.

Ý nghĩa của thời điểm

Chính sách trước đây của Mỹ đối với Đài Loan chủ yếu dựa trên các hướng dẫn nội bộ, Chen Fang-yu, phó giáo sư khoa học chính trị tại đại học Soochow, Đài Loan, trả lời trang BBC News tiếng Trung. Ông cho rằng, đạo luật mới khiến các cam kết của Washington trở nên rõ ràng hơn bằng cách bổ sung các yêu cầu thực hiện và trách nhiệm pháp lý.

Ông Chen nhận định: "Đạo luật này có thể được xem như bản nâng cấp của Đạo luật Đảm bảo Đài Loan năm 2020", và cho biết thêm rằng đạo luật đưa ra tín hiệu về ý định của Quốc hội nhằm thể chế hóa việc giám sát và đánh giá thường xuyên chính sách của Mỹ đối với Đài Loan.

Các nhà phân tích chỉ ra rằng thời điểm ký đạo luật có ý nghĩa chính trị quan trọng. Ông Trump đã ký dự luật ngay sau cuộc điện đàm gần đây với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, Ryan Fedasiuk, một nhà nghiên cứu tại Viện Doanh nghiệp Mỹ, nói với hãng Thông tấn Trung ương Đài Loan, bổ sung ý kiến rằng thời điểm ký quan trọng hơn nội dung của dự luật.

Đạo luật này mang lại sự "yên tâm", nhà nghiên cứu Fedasiuk nêu quan điểm, viện dẫn "những lo ngại rằng Đài Loan có thể trở thành lá bài mặc cả trong các cuộc đàm phán Mỹ - Trung". Yêu cầu đánh giá lại mỗi 5 năm của đạo luật hạn chế khả năng của Nhà Trắng trong việc "âm thầm áp đặt trần" trong trao đổi của Mỹ với Đài Loan và giúp quan hệ diễn biến một cách tự chủ thay vì phụ thuộc vào quan hệ Mỹ - Trung, ông Fedasiuk đánh giá.