Nguồn: AFP và Li Hsien-chi | 2026-01-09

HONG KONG -- Sau 4 tháng chờ đợi trong thấp thỏm, nhà làm phim Kiwi Chow đã nhận được một thông báo đáng sợ, dù không hoàn toàn bất ngờ, vào tháng 12. Cơ quan kiểm duyệt Hong Kong đã cấm bộ phim mới của ông ra rạp, nói rằng nó có thể “gây phương hại đến an ninh quốc gia”.

Sự nghiệp của vị đạo diễn 46 tuổi, khởi sắc năm 2015 với câu chuyện phản địa đàng “Ten Years” đoạt giải, cho thấy cách một ngành điện ảnh từng được biết đến với tinh thần táo bạo và hài hước châm biếm đã dần lu mờ, khiến các nghệ sĩ mô tả một chiếc áo bó buộc sáng tạo.

Bộ phim giật gân mới nhất của ông, “Deadline”, kể câu chuyện về một trường học tinh hoa bị chấn động bởi những cảnh báo về một vụ tự sát sắp xảy ra, Chow nói với AFP, và mô tả tác phẩm như một ẩn dụ cho sự cạnh tranh khốc liệt dưới chủ nghĩa tư bản. Ông nói Hong Kong đã công bố lệnh cấm vào tháng 12.

Phim được quay tại Đài Loan nhưng lấy bối cảnh tại nơi mà Chow gọi là một “thế giới tưởng tượng”.

“(Các nhà kiểm duyệt) kết luận rằng bộ phim ‘đi ngược lại lợi ích về an ninh quốc gia’… Nhưng bằng cách nào? Không ai đưa ra lời giải thích”, đạo diễn nói.

Ông Chow viết trên Facebook rằng phán quyết này, dựa trên Luật An ninh Quốc gia được thông qua năm 2020, là “phi lý, quá đáng, thô thiển và bất công”.

Bầu không khí kiểm duyệt

Bắc Kinh áp đặt luật an ninh quốc gia nghiêm ngặt lên Hong Kong vào năm 2020 sau các cuộc biểu tình vì dân chủ quy mô lớn và đôi khi bạo lực tại trung tâm tài chính này. Một năm sau, các quy định kiểm duyệt phim bị siết chặt.

Sau đó, ông Chow nói, ngành điện ảnh đã tăng cường tự kiểm duyệt.

“Nếu liên quan đến tình hình chính trị thực tế của Hong Kong, tuyệt đối sẽ không ai làm phim về điều đó”, ông nói.

Khi được hỏi về “Deadline”, Văn phòng Quản lý Phim, Báo chí và Ấn phẩm Hong Kong cho biết họ sẽ không bình luận về các đơn xin phép cụ thể.

Cơ quan này nói với AFP rằng từ năm 2021 đến tháng 7 năm nay, các nhà kiểm duyệt đã cấm 13 bộ phim với lý do an ninh quốc gia, trong khi 50 bộ phim “bị yêu cầu chỉnh sửa”.

Hong Kong không cấm bộ phim nào trong giai đoạn 2016 - 2020, nhưng con số này đã tăng vọt lên 10 vào năm 2023.

Ông Chow nói chính quyền từ chối bộ phim không phải vì nội dung mà vì nhiều năm ông đã vi phạm các điều cấm kỵ của Bắc Kinh, khiến ông bị đưa vào một “danh sách đen” không chính thức.

“Tôi muốn hợp tác với diễn viên, tìm kiếm địa điểm và nhà đầu tư, nhưng rất khó”, ông nói.

“Tôi cảm thấy rất cô đơn”, ông nói về quá trình làm “Deadline”.

Nhìn lại một thập niên

Ông Chow tạo dựng tên tuổi cách đây một thập kỷ với “Ten Years”, bộ phim khắc họa một Hong Kong phản địa đàng vào năm 2025 khi đó còn xa.

Ngày 17/12/2015, bộ phim ra mắt tại Hong Kong và có 5 hoạt cảnh bi quan — một cảnh trong đó do chính ông Chow đạo diễn — vào thời điểm nhiều cư dân lo ngại trước ảnh hưởng chính trị ngày càng tăng của Bắc Kinh tại thành phố bán tự trị này.

Trả lời AFP đúng 10 năm sau, ông Chow nhớ lại cảnh đám đông đổ xô đến các buổi chiếu cộng đồng sau khi một số rạp chiếu chính thống từ chối chiếu bộ phim.

“Nhiều người cảm thấy ‘Ten Years’ đã mô tả tình thế khó khăn của Hong Kong … và cách các quyền tự do có thể bị mất. (Họ cảm thấy) điều này đã được tiên tri trong phim, và nó đã trở thành sự thật” Chow nói.

Phần phim do Chow đạo diễn có tựa đề “Self-immolator” kết thúc bằng cảnh một phụ nữ cao tuổi hư cấu tự dội xăng lên mình và bật bật lửa.

“Người tự thiêu là biểu tượng của sự hy sinh. Tôi muốn hỏi người Hong Kong: ‘Các bạn sẵn sàng hy sinh đến đâu cho những giá trị như tự do và công lý?’” ông nói, đồng thời cho biết quan niệm của ông về sự hy sinh chịu ảnh hưởng từ đức tin Kitô giáo của mình.

Ông cho biết đã thấy câu trả lời trong các cuộc biểu tình vì dân chủ năm 2019, vốn chưa từng có tiền lệ về quy mô và mức độ quyết liệt, dẫn đến hơn 10.200 vụ bắt giữ và hơn 2.000 người bị xử lý theo pháp luật.

Năm 2019, Chow đang tới gần cuối chu kỳ sản xuất một bộ phim tâm lý lãng mạn, nhưng ông cũng quay rất nhiều cảnh biểu tình, sau này trở thành phim tài liệu “Revolution of Our Times”.

Bộ phim tài liệu được ra mắt tại Liên hoan phim Cannes vào tháng 7/2021, nhưng Chow chưa bao giờ tìm cách chiếu nó tại Hong Kong, và giữ kín danh tính của toàn bộ ê-kíp sản xuất.

“Sau khi làm ‘Revolution of Our Times’, tôi tính sẽ không thể làm phim trong một thời gian khá dài, và đã chuẩn bị tâm lý cho khả năng vào tù”, ông nói.

'Rủi ro'

Bộ phim tài liệu đã không khiến Chow vào tù, nhưng nhà làm phim cho biết ông đã phải trả giá đắt khi các nhà đầu tư và đối tác rời bỏ ông, suýt nữa làm hỏng “Deadline”.

Chow nói ông không thể tìm được một trường học nào tại Hong Kong làm cảnh quay, buộc phải chuyển sản xuất sang Đài Loan, nơi bộ phim được phát hành vào tháng 11.

Quyết định kiểm duyệt ở Hong Kong, vốn được chờ đợi từ lâu, là một đòn giáng mạnh, đặc biệt đối với triển vọng thương mại của bộ phim.

Sau lệnh cấm ở Hong Kong, Chow cho biết bộ phim đã được lựa chọn tham dự Liên hoan phim Quốc tế Rotterdam lần thứ 55 tại Hà Lan.

Một số người ủng hộ Chow tại Hong Kong đã sang Đài Loan để dự các suất chiếu đặc biệt của “Deadline”, dù một nhà tổ chức cho biết mình đã bị hải quan khám xét khi trở về.

Hải quan Hong Kong từ chối bình luận về các trường hợp đơn lẻ.

Chow không muốn “từ bỏ” thành phố của mình, dù cảm thấy rằng kiểm duyệt chính trị đang cản trở công việc của ông.

“Chính phủ đã chính thức khẳng định rằng bộ phim này đi ngược lại lợi ích về an ninh quốc gia, điều có thể là lần đầu tiên (đối với tôi), và nó làm gia tăng một mức độ rủi ro và lo âu”, Chow nói.

“Cầu mong công lý đến với Hong Kong. Tôi tin rằng Chúa sẽ không bỏ rơi thành phố này, và tôi cũng vậy”, ông nói.