Tác giả: Chen Weichen | 2026-02-04

Liên minh Cải cách Trung dung (CRA) đối lập mới thành lập của Nhật Bản, đã đặt chính sách Trung Quốc vào trọng tâm trong cương lĩnh đối ngoại và an ninh, và cam kết đưa ra “phản ứng kiên quyết trước các mối quan ngại về Trung Quốc”.

Bước đi này đặt liên minh gần hơn với đối thủ là Thủ tướng Sanae Takaichi thuộc Đảng Dân chủ Tự do (LDP) về một vấn đề quan trọng.

Ngày 19/1, CRA — được thành lập bởi đảng đối lập lớn nhất Nhật Bản là Đảng Dân chủ Lập hiến Nhật Bản (CDP) và đảng Komeito — đã công bố định hướng chính sách đối ngoại rộng hơn, trong lúc các đảng phái gia tăng thông điệp tranh cử trước cuộc bầu cử bất thường ngày 8/2. An ninh và ngoại giao đang nổi lên như những chủ đề quan trọng, bên cạnh các tranh luận về thuế tiêu dùng và cải cách tài khóa.

Lập trường cứng rắn hơn này xuất hiện sau một đợt suy giảm mới trong quan hệ Trung - Nhật, bắt đầu từ tháng 11 vừa qua, khi bà Takaichi nói trước quốc hội rằng một kịch bản khủng hoảng tại Đài Loan có thể khiến quân đội Nhật Bản phải can thiệp.

Bắc Kinh đã trả đũa. Đầu tháng 1, Trung Quốc siết chặt kiểm soát xuất khẩu sang Nhật Bản các mặt hàng có khả năng ứng dụng quân sự, trong đó có đất hiếm.

Chính sách này — bị lên án là “cưỡng ép kinh tế” — không làm suy giảm sự ủng hộ của công chúng đối với chính phủ Takaichi.

Những dấu hiệu hứa hẹn cho bà Takaichi

Để tìm kiếm một sự ủy thác mới, bà Takaichi đã giải tán Hạ viện để dẫn tới cuộc bầu cử sắp tới. Các chỉ dấu ban đầu cho thấy động thái này có thể mang lại kết quả tích cực; một cuộc thăm dò của Nikkei công bố hôm 29/1 cho thấy LDP của bà đang trên đà giành đa số trong tổng số 465 ghế.

Trước khi bà Takaichi công bố tổ chức bầu cử bất thường, LDP giữ 198 ghế; sau khi lập liên minh với Đảng Đổi mới Nhật Bản, đảng của bà chỉ còn đa số sít sao tại Hạ viện và vẫn là thiểu số tại Thượng viện.

Theo các nguồn tin do Reuters dẫn lại, Trung Quốc đã theo dõi sát sao chiến dịch tranh cử và tăng cường nỗ lực định hình dư luận liên quan đến bà Takaichi.

Một chiến thắng với đa số tuyệt đối cho LDP “sẽ phát tín hiệu tới Bắc Kinh rằng bà nhiều khả năng sẽ tiếp tục làm thủ tướng trong vài năm tới, và chiến dịch gây sức ép của Trung Quốc nhằm vào bà đã phản tác dụng”, theo Jeremy Chan, nhà phân tích tại Eurasia Group. Ngược lại, nếu là chiến thắng sít sao, Bắc Kinh có thể gia tăng sức ép, ông Chan nói thêm.

Các nhà quan sát khác cho rằng một thắng lợi quyết định sẽ càng củng cố vị thế của bà Takaichi về ngoại giao và chính sách đối ngoại. “Nếu thắng lớn, thì càng ít khả năng bà ấy sẽ lùi bước”, Grant Newsham, nghiên cứu viên cao cấp tại Diễn đàn Nghiên cứu Chiến lược Nhật Bản, nói với tờ South China Morning Post.

Lập trường của CRA đã thu hẹp không gian xoay xở của phe đối lập về vấn đề Trung Quốc. Trong danh sách các chính sách cơ bản, liên minh này nhấn mạnh “chính sách đối ngoại và quốc phòng thực tế, và tăng cường thảo luận về sửa đổi hiến pháp [điều sẽ trao cho quân đội Nhật Bản nhiều quyền tự do hành động hơn]”.

Những va chạm và nghi ngại

Trong khi đó, căng thẳng Trung - Nhật trên biển vẫn tiếp diễn. Tuần duyên Nhật Bản cho biết ngày 1/2, hai tàu hải cảnh Trung Quốc loại 5.000 tấn đã cùng lúc hoạt động trong vùng tiếp giáp quanh quần đảo Senkaku đang tranh chấp, một hiện tượng mà các quan chức mô tả là cực kỳ hiếm. Nhật Bản kiểm soát các đảo này, song Trung Quốc cũng tuyên bố chủ quyền.

Công chúng vẫn lo lắng ở mức cao. Một cuộc thăm dò của Reuters hồi tháng 1 cho thấy hơn hai phần ba doanh nghiệp Nhật Bản dự đoán quan hệ xấu đi với Bắc Kinh sẽ tác động tới nền kinh tế. Tương tự, khảo sát của báo Asahi Shimbun cho thấy 60% cử tri lo ngại về hệ quả kinh tế từ căng thẳng này, tăng từ 53% hồi tháng 12.

Sự dại dột của Bắc Kinh

Mặc dù cử tri lo ngại, các nhà phân tích cho rằng Bắc Kinh đã tính toán sai. Các biện pháp hạn chế mạnh mẽ về kinh tế của Trung Quốc đã buộc phe đối lập Nhật Bản phải loại khỏi cương lĩnh mọi ngôn từ nghe “quá mềm mỏng với Trung Quốc” hoặc giống như “nhượng bộ Trung Quốc”, cây bút xã luận của Nikkei, ông Katsuji Nakazawa, viết ngày 22/1.

“Cách nghĩ ban đầu của Trung Quốc có lẽ là tìm cách lật đổ chính phủ Takaichi”, cựu Thứ trưởng Quốc phòng Kazuhisa Shimada nói với Reuters.

Thay vào đó, như ông Nakazawa nhận xét, nhiều người Nhật coi các biện pháp gây sức ép này là “vô lý”, mà thực tế đã khiến tỷ lệ ủng hộ bà Takaichi tăng lên và khuyến khích bà tìm kiếm một sự ủy thác mạnh mẽ hơn.

Khi cuộc bầu cử ngày 8/2 tới gần, cục diện này đã biến một vấn đề chính sách đối ngoại từng gây chia rẽ thành một chủ đề đoàn kết.